vietmessenger.com
Vương Hồng Sển
Post by Sơn râu 10 Nov 2025
4. Chương 4
Nhớ hai bạn đồng lứa ở Sốc Trăng: Cậu Hai Emile Penne và Cậu Ba Etienne Penne
(Viết Ngày 6-8-1990)
Sốc Trăng nay mỗi năm mỗi khai tiệc “tất niên” để bạn cũ gặp lại nhau, tôi xin hỏi:
– Có nhớ hai anh này chăng.
Và tôi xin kể lại đây cho nhớ:
Đồng một lứa tuổi với tôi, ở trước mặt chủa Ông Bổn, có nhà Thím Thông Reng, ông là người Miên, đi học bên Pháp về, nhập tịch lang sa, làm chức thông ngôn tòa án, trở nên giàu có, rúi thất lộc sớm, để lại ba người con. Hai anh em song sinh: anh là cậu hai tên Emile Penne, em là cậu ba Etienne Penne; và người chót là chị Tư Emilie Penne, vợ ly dị của Nguyễn An Ninh, nay Emile đã mất, Etienne vẫn còn và ở bên Pháp, chị Emilie cũng còn và ở Pháp.
Trong bài nầy, tôi xin miễn viết về chị Tư là ân nhân của tôi chỉ xin gợi lại vài trang chuyện hai bạn tằng ní (đồng niên hữu) E Minh và E Chen.
Xin nhắc chị Tư và E Chen, hiện đang còn sống ở Pháp,
E Minh chôn ở Mạc Đính Chi, có lẽ không ai lấy cốt dời đi và đã mất tích, mà như vậy là xong, bận bịu làm chi.
Minh và Chen, nay gọi vậy cho gọn, sanh đôi, năm 1902, giống nhau như đúc một khuôn, giống cả giọng nói, tiếng cười, lớn lên vóc vạc như nhau, có thói quen y nhau, chơi túc cầu có danh, đánh bi da tài dách, cả hai đều hảo ngọt, mèo nhiều, không tiếc tiền với gái và rắn mắu trên đời, không một ai bì kịp.
Khi còn trong nôi, chính mẹ ruột cũng không phân biệt đứa nào anh đứa nào em, để cho gọn, bà xỏ tai đứa nhỏ và đeo khoen còn lại một thẹo nhỏ lâu ngày chỉ còn lại một dấu ít thấy, và sự lầm lộn huynh huynh đệ đệ trở lại như xưa. Chính trong vòng bạn thân, nếu vắng gặp ít lâu, khi gặp lại, khó tránh chuyện ngộ nhận, và những trò cười tự mình không muốn đụng, vẫn xảy ra như cơm bữa, bắt tay anh mở tâm sự em ra kể, khi khác thân mật bắt tay em rồi khui chuyện tồi tệ ăn hút của anh ra bàn…
Một chị sồn sồn ở chợ Sốc Trăng, tên chị là Ba Bộn, chuyên nghề tú bà lậu, buộc mai buộc mối, xe duyên lộn ngược mỗi, một hôm tưởng trúng mối to, vì được cậu hai để ý nhờ trao lời hò hẹn với một ả tứ thời từ Cần Thơ xuống tá túc nhà chị, cậu hai nhắn khi rảnh rang sẽ ghé đàm đạo tỏ tình, chiều lại trời vừa chênh chênh xế bóng, chị Ba Bộn bỗng thấy dạng một người chắc da chắc thịt, cỡi xe đạp loại bánh bự thật êm, hiệu Alcyon, pneu confort, chạy nhong nhong trước nhà. Chị Ba Bộn mừng quá, chạy ra đường đứng đón, lấy tay ngoắc chỉ vào trong: “Còn ở trong buồng kia kìa!” Người đi xe đạp, không nói không rằng, xuống xe, dựng kỹ bên thềm, bước vào buồng, nửa giờ sau trở ra, liếc mắt cười thoa mãn, lấy xe ra đường, ung dung đạp đạp, như không có xảy ra chuyện gì, Chị chủ chứa rất thản nhiên, không đòi không hỏi, thòa hiệp tay ba, tiền trao cháo múc là đồi với ai kìa, và chị Bộn có dại gì sớn sát đời bấc tử, cậu giận thì khôn, mất mối về lâu… và trời chưa đi ngủ, cơm tối chưa kịp dọn, đồng hồ chưa gỗ sáu giờ, bỗng lơn tơn có một cậu ngừng xe, cũng Alcyon bánh bự, cũng xe sơn màu đen cắt chi, chị Bộn nói thầm đủ nghe: “Hứ! Cái đồ tham ăn, có ngày sẽ cỡi ngựa gió! Mới nãy bây giờ trở lại! Đồ cường!” Còn trong buồng cón rủa thầm theo còn, ngoài buồng, chị chủ chứa, có kinh nghiệm, chỉ kêu trời thầm thầm, thôi rồi mắc tay bợm già, thằng anh bao gái, thằng em đổ lọp, hưởng nước nhứt, để anh trả tiền!
Té ra em chơi điểm, rình mò, biết của mới anh đặt, em lại thử nước tiên: ngon khá! Người vô đầu là cậu Ba, em, người lại sau mới chính là người đặt cọc. Việc nhỏ nhặt không đáng kể ấy, xảy ra buổi quân đội
Nhựt lăm le toan đoạt và phóng tay trên miếng phố mát Đông Dương của Pháp, nồi rắng tuy nhỏ, nhưng cũng đủ làm vui nhộn các bàn cà phe quán nước buổi sáng sớm chợ
Sốc Trăng, ai ai cũng tưởng việc cứ êm êm trôi cháy, chảy chạy bon bon y như hai bánh xe thật tròn thật êm ái của chiếc xe đạp hiệu Alcyon, tra bánh lớn lăn tròn trên đường tráng nhựa, hạnh phúc của tỉnh nhỏ giàu lúa gạo nằy tưởng không bao giờ tận, bỗng dùng một cái, kèn tò le tò lét nơi trại giam lính tập, 6 lên điềc tai, có lịnh toàn quyền đặc sứ Đờ cu, dạy nhập ngũ cấp tốc, binh lùn phù tang tràn vào bờ cối, giấy tòa bố gới ra, cậu hai, cậu ba, phải trả nợ “dân Tày” cho mẫu quốc! Người anh, nhập thành sơn đá lIè R.I.C. (nay là khu
Đại học và Nông lâm), nhận chức lính Đơ dèm cùi bắp, của đoàn bộ binh số II của thuộc địa, nguyên văn tiếng Tây nghe thật dòn: “soldat de deuxième classe, caserne de l’Infanterie Coloniale, enzième régiment, viết tắt như trên là Ilè R.I.C., V.V…..
Người em, cùng một tuổi, cùng một ngày sanh, cũng nhập ngũ vào cùng một thành sơn đá, cùng một chức lính tay trơn hạng nhì, của bộ binh Tây thuộc địa.
Ba mươi ngày đầu khi vào thành, đối với cặp song sinh rất khó chịu: còn đâu phè phỡn dưỡng vóc, sáng ngồi tiệm nước ngã tư đường cái, chiều nhập chời Ba Bộn… từ đây phải thức sớm theo tiếng kèn đánh thức, phải tập đi bộ “la mát” (marche), phải vác súng đứng canh gác chịu cho muỗi hút bớt máu 35, giày mang giày đi nghe cộp cộp hết ê lê găng (élégant), cơm là khúc bánh liệng chó chó u đầu, món xúp lỏng phèo, miếng bít tết nhai như nhai miếng keo su dai nhách, nhưng thét rồi cũng quen, vì cả hai sinh lực trai dồi dào.
Qua đầu tháng thứ nhi, bữa xọt ti giê nê ranh (sortie générale), sướng quá, cả anh và em đề huề nắm tay nhau ra thành phố tìm nhà em rể (chồng sau của chị Tư E mi li) ở đường Bồ rệt (Boresse), gần bốt quận Nhì, xả hơi đỡ khổ.
Luôn dịp cổi bộ đồ nhà binh, đưa ra cho trẻ trong nhà giặt, phơi khô, ủi sạch sẽ. Người anh, tóc dài ngứa ngáy, nhột nhạt, không nói không rằng, bèn lấy bộ đồ bà ba nhụt nhịt của dượng Tư, em rể, tra vào, thốt lên một chiếc xe kéo tay đậu trước cửa, dạy kéo thắng ra tiệm hớt tóc để cho thợ bế cái đầu lại cho dễ coi.
Hớt tóc cạo râu xong, lại nhảy lên xe kéo cho kéo một mạch về nhà em gái, cổi áo quần, lấy chăn tắm vận sơ khúc thân dưới, để mình trần, nằm chồng cắng lấy báo ra xem, chờ cơm…
Người em, đi dạo phố về, tờ báo duy nhứt, người anh đã khẩn, người em không biết làm gì cho hết thì giờ, thấy sẵn quần áo bỏ trên bộ ván, nhớ lại tóc đã dài, bèn thay đỗ lính và mặc bộ bà ba ấy, cũng thót lên xe kéo, lại cũng anh xa phu khi nãy, dạy kéo lại tiệm hớt tóc, xa phu dạ một tiếng rồi phóng nước đại, cũng kéo ngay lại tiệm buổi sáng… Tội nghiệp cho anh thợ hớt tóc, anh vừa hớt xong cho một khách lạ, đang đứng lui cui phủi tóc vụn, phủi phần thừa vướng víu trên ghế trên bàn, anh thợ vừa day mặt ngó đường giú mạnh cái khăn choàng, chưa kịp hút một điếu thuốc cho thấy khóe, khi day mặt lại thì thấy ngồi sẵn chễm chệ trên ghề một người: mẹ ôi! Ông nầy mình mới hớt ban nãy đây mà! Tay anh giựt giựt, tim đập nghe thình thịch, anh chưa choàng khăn vội… đứng xa xa, mắt liếc vào tấm gương lớn treo trên vách:
– Trời đất thánh thần, tóc đâu mọc mau dữ vậy cà? Minh mới hớt khi nãy mà?
Lấm là lấm lét, anh thợ đứng tần ngần, vừa nối đủ nghe:
– Thôi! Đích thị là hắn đây rồi! Nếu không phải như vậy, thì tại sao cũng thì cái áo nhụt nhịt có hai túi xệ xệ như thể nầy? Phải rồi!
Mình nhớ ra: chính nơi vai tay mặt, cũng thì có một miếng rách, mạng lại rất khéo, không thể lầm, mạng bằng tay mà y như bằng máy, đường kim mối chỉ đều đều, mình nhìn kỹ khi nãy! Chết cha rồi! Còn đôi guốc dưới cắng nầy nữa! Cũng thì đôi guốc quai vỏ xe hơi. Người hay ma đây.
Bụng thì ngán, nhưng nghề phải theo nghề. Anh thợ lấy kéo, làm nghe xấp xấp, mà vẫn chưa chịu hớt. Người khách móc túi, lấy thuốc vấn ra hút. Anh thợ run lên như thằn lần đứt đuôi. Gói thuốc Bách tốt (Bastos) nầy cũng y như gói thuốc ban nãy Anh thợ vừa hớt, mắt vẫn ngó chừng ra cửa, có bề gì thì phóng ra đó là xong. Người khách ung dung hút điếu thuốc, miệng phi phà, mặt liếc vào gương treo trên vách. Đến lượt cạo lông mặt. Anh thợ cố tình nhấn mạnh tay thì rõ ràng khách biết nhăn mặt, tó vẻ biết đau, xem gân cổ thì thấy nhúc nhích. Anh thợ thêm vững bụng, vì nếu quả là ma, thì đâu có những cử chỉ như vậy! Anh thợ lấy được thần hồn, cho lưỡi dao chạy rà dưới cằm, tiếng nghe sột sạt, đúng là thứ râu rễ tre, cứng và khó cạo đứt. Vừa mừng vừa ngại ngại, cũng một thứ râu bạn nãy!
Hớt cạo xong, khách trả tiền ra cửa, thợ tiễn ra đường cái bụng nhẹ nhàng như mẹ đẻ lẫn thứ hai, nửa đăm chiều, nửa lo lo: nếu là ma, ma gì đám hiện ra giữa ban ngày, thạnh thiên bạch nhựt, biết hút thuốc, và chơn đi sát đất. Thợ trở vô nhà, miệng láp váp: ma hay người, trối kệ.
Mai nầy, tiền không biến mất, thể là xong!
Từ nhập ngũ, lật bật đã được sáu tháng mà không hay. Cu kêu lúa chín ngoài đồng, nước dưới sông Sài Gòn cứ chảy… cậu ba, viện có còn ruộng dưới tỉnh nhà, không ai coi sóc, luật nhà binh đặt lệ cho tạm miền dịch, về lo ruộng góp lúa đi. Thương hại cho cậu hai ăn chơi phung phí, phá sản, ruộng bán từ lâu, không viện được chứng minh nào, đành ở lại làm cho tròn chưn quân chưn lính. Bốn tháng kể đó trôi rất lẹ, tin đâu sét đánh, mập và mạnh khỏe như cậu hai Ê Minh, tuổi chưa tới bốn mươi, thây cọp ăn không hết, có ai dè đau chơi bịnh ban cua, thuốc chạy không kịp, hóa ra ban cua lưỡi trắng, cậu Ê Minh chầu trời không kịp trối. Cậu ngủm cù đèo trong bộ sắc phục đơ dèm cùi bắp. Thi thể quản nơi nhà thương Tây Grall.
Một mặt liệm và gới quan tài nơi nhà xác, có bốn anh sơn đá da đen, cắt ra canh gác đứng bồng súng đứng bốn góc cái hồm, chờ người thân lên đủ mặt, sẽ đưa ra nghĩa địa Mạc Đĩnh Chi mai táng.
Một mặt đánh điện tín công khai xuống tòa bố tỉnh Sốc Trăng dạy mời thân quyến người xấu số, đại diện là cậu Ba Ê Chen, gấp gấp lên Sài Gòn, tiễn đưa tống táng.
Nên nhớ buổi ấy ét xăng kiếm xức mũi không ra, có bao nhiêu, bị quân đội Nhựt trưng thu ráo, xe nhà để phơi ngoài sân trồng hành, xe đò xe đưa hành khách, chạy bằng rượu cồn pha thuốc màu vàng khè, tuy vậy xe đường Sốc Trăng lên Sài Gòn chạy rất đúng giờ khắc và chạy rất mau, và vẫn quen chạy vào ban đêm, cắt nghĩa, thêm được mát máy, vả lại trong xứ an ninh hoàn toàn.
Chiếc xe đò của hãng Thuận Hưng, của khách Tàu làm chủ, khởi hành tại bến Sốc Trăng đúng bảy giờ tối, chạy thắng thét đến bến chợ Bến Thành (Sài Gòn) là đồng hồ chợ gỗ mười hai giờ khuya, lúc ấy không có thiết quân luật, và cậu Ba, nóng lòng anh mất không vuốt mặt kịp, cũng không về nhà em rể, nhảy lên một chiếc xe kéo tay, hối chạy cho mau vào dưỡng đường Đồn Đất. Giấy tờ hợp lệ, cậu Ba Ê Chen được vào cửa dễ dàng trong giờ khuya khoắc, trên mình mặc bộ đồ kaki sơn đá, trên tay xách một va li nhỏ, cậu Chen bước thẳng vào nhà xác.
Bốn anh lính đứng gác quan tài, đứa thì ngủ gà, đứa thì mắt mở mắt nhắm lim dim, thoạt nghe tiếng cửa động có người bước vào. Tám con mắt, tròng trắng nhiều hơn tròng đen, da chúng đã đen sẵn nên không thấy đen thêm, tròng trắng muốn lòi ra… chơn thì muốn chạy, mặt không còn chút máu, bỗng nghe bốn cây súng trường chào nghe một cái “rột”, rồi bốn cây súng ấy hạ báng súng xuống mặt gạch lót nhà xác nghe một cái “rụp”, y như bốn cái máy, mà máy gì?
Cậu Ê Chen khóc thút thít, đứng ngó ngay quan tài của anh, sụp lạy hai lạy theo nghi lễ Việt Nam, lạy xong, đứng dậy, gõ mạnh hai giày chào theo quân pháp.
Anh sơn đá cầm đầu bốn đứa, hườn hồn, hỏi lớn bằng tiếng Pháp:
– Chúng tôi hân hạnh chào ai đây?
– Etienne Penne, em ruột của người quá vãng!
– Xin thành thật chia buồn. Chúng tao tưởng mới liệm hồi sáng nay hiện hồn về.
Emile Penne được nằm yên nơi nghĩa địa Mạc Đĩnh Chi,
Etienne Penne và chị Tư Emilie, được sang Pháp trước khi có lịnh lấy cốt nơi nghĩa địa châu thành, Etienne và Emilie, vẫn ở Pháp nhưng tôi bặt vô âm tín, còn xác, hài cốt của Emile, tôi không tin tức, chẳng biết tòa đại sứ Pháp có tưởng và đưa về Tây địa hay đã tiêu tan chung số với các mồ vô chủ kia.
Mấy hàng ai điếu Ê Minh, có linh xin chứng.
(viết ngày 6-8-1990)
