Tập San Y Sĩ Giới Thiệu
Tuyển Tập Nghiêm Sỹ Tuấn
Post by Sơn râu 19 Dec 2025
Thung lũng hoàng hôn
Tập truyện của các tác giả
VŨ TÙNG VÂN
NGUYỄN ĐỨC VINH
NGHIÊM SĨ TUẤN
LÊ SĨ QUANG
Para Bellum (1)
Đoạn kết của bài Zone trong tập thơ Alcools của Apollinaire có câu:
Et tu bois cet alcool brûlant comme ta vie
Ta vie que tu bois comme une eau de vie
(Và anh uống ly rượu bỏng cháy này như đời anh.
Cuộc đời anh mà anh uống như một thứ rượu mạnh).
Ly rượu và cuộc đời đều nồng cháy say sưa. Hãy nghe Nghiêm Sỹ Tuấn đối thoại với mọi người về Para Bellum nghĩa là Sửa Soạn Cho Chiến Tranh. Lời nói của ông đầy đủ vẻ phóng khoáng và hào hùng của một người ra đi, nhập cuộc, nhưng cũng phảng phất như một lời di chúc.
Người thứ nhất: Ông tức Nghiêm Sỹ Tuấn.
Người thứ hai: Người yêu của ông.
Bởi anh còn gì nữa đâu ngoài thân thể này, với đầu óc mơ màng với trái tim hay đập mạnh; với bàn tay vụng về chỉ thích viết vẽ bâng quơ, xây lầu trên cát. Đắm say sẵn có, lại thêm chữ nghĩa điểm tô, khiến anh chỉ biết cảm thấy thơ thới hòa vui khi nhìn em nét cười tươi sáng, áo trắng đơn sơ. Còn khi xe ngựa lặng thinh,
sừng sững chập chờn tuổi đứng, một mình sao anh nghe buồn nẵn len lỏi từ đâu. Ô! Anh lại muốn làm thơ rồi phải không em? Mà thơ chắc là em không thích.
Người thứ ba: Bạn của Nghiêm Sỹ Tuấn.
Bàn về hành động, người bạn này có nhiều khuyên nhủ ông cho qua lý tưởng mà lại tiếc hận thở than.
Làm gì có xương nào phơi vô nghĩa, càng vô nghĩa bao nhiêu
Ông trả lời:
càng ý nghĩa bấy nhiêu. Vả chăng xương nào thay được xương mình. Trái đậu thì hoa tàn. Hạt giống có chết cây mới nẩy mầm xanh, sao nói là vô nghĩa được.
Người thứ tư: Ông bác của Tuấn.
Vậy ư! Cháu đã đến thời nhi lập rồi đấy. Ôi lo lắng và mong mỏi bao nhiêu. Thế hệ bác và cha cháu qua đi không hương vị sắc màu. Không có gì để lại cho cháu đã đành, mà khi chúng nó lớn khôn cũng không có gì nói với. Nối tiếp chỉ có trên hình hài, còn tâm tư mỗi người một nẻo. Râu tóc bạc trắng kinh kỳ, tiếng quyết tâm nhất loạt ngót 700 năm trước còn nghe rung chuyển (Hội nghị Diên Hồng) mà lòng luống ngậm ngùi. Lịch sử bay giờ đã thành một đồ trang sức. Anh hùng hào kiệt được dành chung số phận và vinh quang với đào kép sân tuồng …
Người thứ năm: Trẻ thơ, cháu của Tuấn.
Người thứ sáu: Một người lính qua đường.
Người thứ bảy: Bà hàng chè.
Mỗi câu, mang một ý nghĩa Nghiêm Sỹ Tuấn đã mạch lạc đối thoại với mọi người trước khi ông yên nghỉ. Chúng tôi không dẫn trích thêm. Cất xén nhặt nhạnh đều làm giảm giá trị văn tài của ông.
Người thứ nhất: Chào em, có gì bỏ việc lại thăm anh lúc này?
Người thứ hai: Em vừa nghe đọc tên anh. Bao giờ anh đi?
Người thứ nhất: Ngày mai, ngày kia, một tuần, một tháng, không chừng.
Người thứ hai: Anh có vẽ nhàn nhã thế. Không lo chi cả sao?
Người thứ nhất: Có gì phải lo đâu em. Anh sẵn sàng đã lâu rồi. Em muốn nói với anh, sao ngập ngừng?
Người thứ hai: Hơi khó nói một chút. Anh thật đã sẵn sàng, không còn gì bận tâm?
Người thứ nhất: Anh hiểu. Em vừa hỏi anh câu ấy. Thực ra, khi vừa rời sách vỡ, lúc ấy người ta mới rất nhiều bận tâm. Thân mình, ruột thịt, bạn bè, tình yêu. Với mặt trời, hoa cỏ và chim kêu. Tìm giữ tất cả ngần ấy thứ bên mình và trong đầu óc một hình ảnh, một mục đích, một điều ước mơ gì đó. Khó mà tìm ra đường lối giữ và khổ nhất là theo đúng đường lối tìm ra. Sao cho luôn luôn có thể nhìn ngay được những bận tâm ấy mà lòng vẫn nhẹ nhàng. Nhưng hôm nay em lại hỏi anh thế: Từ cả năm nay có khi nào đâu? Anh cũng vậy, chưa khi nào.
Người thứ hai: Tại anh không hỏi đấy chứ.
Người thứ nhất: Em hay đổ lỗi lắm. Bây giờ nghe anh hỏi đây. Này em, ví thử có người nói chuyện thương yêu, mà không hề phát một hành vi chứng tỏ, thì chỉ nhìn mắt nhìn, nghe miệng nói, em có tin được không?
Người thứ hai: Em tin.
Người thứ nhất: Vậy hãy nhìn anh. Em đã nghe anh nói nhiều từ lúc nãy. Như thế đó. Giờ em tin anh không?
Người thứ hai: Em tin.
Người thứ nhất: Cám ơn em.
Người thứ hai: Vậy thôi ư anh?
Người thứ nhất: Bởi anh còn gì nữa đâu ngoài thân thể này. với đầu óc mơ màng với trái tim hay đập mạnh; với bàn tay vụng về chỉ thích viết vẽ bâng quơ, xây lầu trên cát. Đắm say sẵn có, lại thêm chữ nghĩa điểm tô, khiến anh chỉ biết cảm thấy thơ thới hòa vui khi nhìn em nét cười tươi sáng, áo trắng đơn sơ. Còn khi xe ngựa lặng thinh, sừng sững chập chờn tuổi đứng, một mình sao anh nghe buồn nản len lỏi từ đâu. Ô! Anh lại muốn làm thơ rồi phải không em? Mà thơ chắc là em không thích.
Người thứ hai: Nhưng anh nói đã sẵn sàng phải còn gì hơn nữa.
Người thứ nhất: Phải, anh còn nhiều nữa, rất nhiều. Anh còn lòng tin ở em, ở mọi người.
Người thứ hai: Nói nữa đi anh.
Người thứ nhất: Em thích nghe? Trước kia không nói, vì em thường bảo không hiểu; vả anh cũng rất sợ phiền. Giờ chắc êm đềm hay ngắn, sao đem nhiều lời khuấy động? Anh cứ để qua đi mà không hay. Đến lúc oanh vàng quen thuộc rộn ràng hót mấy thanhtừ giã, mới vội vàng tìm miệng trao lời. Thường tình vẫn thế, chỉ khi chieu muộn đường xa mới thấy bếp lửa dịu dàng. Anh đã cố gắng thoát khỏi thân riêng, tìm kiếm và tạo dựng cộng hưởng nơi người. Hiển hiện đâu đây, nét dẫn khởi đang muốn trở thành dẫn lực. Liệu anh có lầm chăng?
Người thứ hai: Anh nhiều tin tưởng thế kia mà. Hãy để thời gian trả lời chứ.
Người thứ nhất: Em lại cười anh rồi. Nhưng sống là mỗi phút mỗi giây cứ hay quên đi điều mình vừa tự hứa. Anh rất giầu tin nên phải tin điều đó. Thành ra trong khi sắm nắm để được thời gian trả lời, biết bao thấp thoáng bơ vơ, biết bao khép nép đợi chờ. Em thấy lời tâm ca nọ buồn chăng?
Người thứ hai: Mưa ngàn tuôn lụy nhớ, mây núi bạc tóc thề. Người đi không về mà tình còn đẹp thế, sao anh không bận tâm một cách nhẹ nhàng?
Người thứ nhất: Em lượm hai câu ấy ở đâu hay vậy? Làm anh tưởng đến những đau khổ buồn sầu khi đi tìm lại nhau của hai nữa mảnh người đôi bị chúa tể càn khôn đem bàn tay ghét ghen chia xẻ. Phải rồi, khi hai còn là một, vóc dáng tròn trịa, hai mặt đối nhau, với tám chân tay mạnh mẽ, loài người dám ngạo mạn cả thánh thần, dựa vào sức lực vô biên của tình yêu, thể hiện trong một thân mà đựng chữa hai hồn. Bậc thánh mới quên, kẻ ngu không hiểu, những người đứng giữa phải lặn lội núi cao biển rộng, để gặp lại nhau.
Người thứ hai: Để tan hòa vào nhau, hầu tìm lại sức mạnh khi xưa?
Người thứ nhất: Đấy là giá của thương yêu. Chỉ lúc ấy mối bận tâm mới thành nhẹ nhàng vì nó đã chuyển thành hoan lạc. Em nghe chăng trong dịu dàng có màu đắng cay? Rồi đây, chim them mãi bay cao, khi nào mới gặp mây êm cản cánh. Nghĩa gì đâu một buổi sớm hay một buổi chiều, cần thiết cho chúng ta là giữ hoài
trong lòng cái huy hoàng của bình minh khởi sắc hay niềm an lành của chiều êm dịu hoàng hôn. Thôi chúc em ở lại muôn vàn tươi đẹp, muôn vàn hạnh phúc, muôn vàn dấu yêu. Và hãy giữ luôn luôn miệng cười tươi sáng.
Người thứ hai: Cám ơn anh. Đi xa rồi, nhớ kể chuyện thời gian về em nghe. Đừng quên, đừng quên là em tin anh. Em tin anh.
Người thứ ba: Đã nghe thấy tên chưa mà còn ngồi đây an nhàn hút thuốc?
Người thứ nhất: Rồi.
Người thứ ba: Sao trông mày mơ mộng quá. Buồn vì xa ai chăng?
Người thứ nhất: Có lẽ.
Người thứ ba: Thì cứ thủ nhận cho rồi. Ai bắt mất ly nào đâu. Dấu tích còn rõ rành-rành, “Chí kim, tam tải văn dư hương” (2). Hà tất phải chối bỏ quanh co.
Người thứ nhất: Tôi chối bỏ điều gì đâu?
Người thứ ba: Mày bao giờ cũng thế. Chịu đựng hết, không chối bỏ gì cả. Cứ làm như chó sói đến bước đường cùng. Tao hỏi rồi mày chịu đựng được bao lâu. Tao thì phải chối bỏ, phá phách, san bằng. Để làm lại tất cả, từ đầu. Mày đi?
Người thứ nhất: Thế mày muốn tao ở lại chối bỏ, phá phách, san bằng?
Người thứ ba: Phải làm gì chứ, dù là phá phách, hủy diệt. Đây cũng như kia z z z z z gì để giữ z z z z z.(3) Đâu có gót ngọc dồn hương, nở bừng ánh sáng, như với mày ở đây.
Người thứ nhất: Mày tường tao không thấy gì hết? z z z z z z(3) mà mặt nào cũng ra vẻ vui cười, mời đón. Người ta thế đấy. Và bọn mình thì hàng ngũ mấp mó, ồn ào như hàng rau chợ cá, lại cứ tưởng đang mài gươm dưới nguyệt, lẩm bẩm chê bai phường z z z z z (3) phách lối gặp thời.
Người thứ ba: Mày ngồi yên quan sát nào hơn được ai. Để trở về quay ngược mũi dao trong vết thương đã sâu rộng sẵn. Xắn tay áo lên, làm mắt kia khiếp phục, bóng nọ hết cười trơ. Và mọi mấp mô ồn ào thành một sức mạnh nhịp nhàng. Biết đi tới nơi mình muốn.
Người thứ nhất: Được thế còn gì đáng nói. Nhưng lửa cháy qua rồi, vụn tan ngọc đá, còn đống tro vô dụng, bắt đầu tự chổ nào? Chúng mình đang ở trong một tình trạng hỗn tạp, chẳng ai hơn ai, như mày vừa nói. Đấy mới là cái khó, cái khổ của những ngày mới qua đi đã cho thấy rõ. Hăm hở mà không nhịp nhàng, sẵn sàng lại không sửa soạn.
Người thứ ba: Sửa soạn với sẵn sàng. Cứ như mày mấy chốc mà đống tro vô dụng đã cao bằng núi. Lúc ấy chính mày mới không biết bắt đầu tự chỗ nào. Mày sợ?
Người thứ nhất: Đúng thế, tao sợ chính mình không muốn và không dám vượt nổi hơn ai, vượt nổi hơn mình. Vì thế mà nhiều người sợ hơn nữa, sợ ngay cả sự an lạc. Không dám ước mơ, không dám muốn có.
Người thứ ba: Sao lại thế được? Hai mươi năm chưa đủ, mày còn muốn bao nhiêu?
Người thứ nhất: Tao đâu có ý nói thế. Chiến tranh chỉ xấu và tàn bạo trong mắt những người đứng xa chỉ trỏ. Nên người phải ngừng hay tiếp tục nó với những lý do đẹp đẻ. Cha ông chúng ta xưa kia đã nhất định tiếp tục nó, và đã chiến thắng, chắc vì hiểu rằng trật tự và kỷ luật trong sức mạnh con người là một cảnh tự nó đẹp, dễ làm cảm động, dễ làm thán phục. Nhất là khi có những sức mạnh bên ngoài để gây xáo trộn trật tự và kỷ luật ấy.
Người thứ ba: Còn chúng ta bây giờ?
Người thứ nhất: Bây giờ à? Có lẽ chúng ta không hiểu hay ít ra không nhớ điều đó. Tiếng nói tổ tiên vẫn còn, những biến chuyển đồn dập cuốn lôi đã át đi mất cả. Làm thế nào vang dội lại tiếng ấy trong tim?
Người thứ ba: Hành động đi.
Người thứ nhất: Hò hét, đã phá, mày muốn nói thế? Để làm lại từ đầu, mày chưa đổi ý? Được lắm, miễn trăm miệng cùng hò, trăm tay cùng phá. Và quan hệ nhất là trăm tay ấy còn cùng phải cất xây. Nhưng ngàn năm và trăm năm tranh đấu có lẽ hơn nhiều, chúng ta thừa hưởng dể dàng quá, nên chóng mệt mỏi. Đến độ không dám kiến tạo, sợ lại kéo dài thêm ngàn năm và trăm năm. Thiếu ồn ào hằn sẽ kém vui, kém sôi nổi. Bởi có ai mất thời giờ ngồi trong bóng tối ngắm cử chỉ tầm thường mà trang nghiêm của người nông phu gieo mạ, bóng tay vươn đến tận sao trời?
Người thứ ba: Có mày ngồi ngắm đó thôi. Kẻo sợ một ngày phơi xương vô nghĩa, lại tiếc hận thở than.
Người thứ nhất: Làm gì có xương nào phơi vô nghĩa, càng vô nghĩa bao nhiêu càng ý nghĩa bấy nhiêu. Và chăng xương nào thay được xương mình. Trái đậu thì hoa tàn. Hạt giống có chết cây mới nẩy mầm xanh, sao nói là vô nghĩa được.
Người thứ ba: Rút lại, để cho thời thế an bài, để người ngoài đứng xa chỉ trỏ. Còn mày ở lại trong vòng, trông đợi vẻ tự đẹp của một sức mạnh kỷ luật và trật tự chỉ có trong tưởng tượng. Không biết sao cho sức mạnh thành cụ thể, há chẳng thấy nhỏ yếu là buồn?
Người thứ nhất: Buồn đó cố nhiên. Làm hiện rõ và dùng được năng lực tiềm tàng của mình, ai không mong muốn. Mục đích có đấy chi thiếu cách làm. Đối với mình, nếu làm kiểu “Bất khả sử tri” hẳn bây giờ chúng ta đả có thêm hai kẻ địch lợi hại là họ Chu, họ Khổng. Ép buộc cần thiết nhiều khi, tự ngộ luôn luôn phải có.
Chúng mình thiếu cả hai thứ ấy, hay là mỗi thứ chỉ lướt mắt nhìn qua mà chưa từng nếm thử. Còn đối với người, nhiều lúc tao nghĩ giá có quyền phép gì bế quan tỏa cảng như xưa, biết đâu lại không êm đẹp.
Người thứ ba: Mày thật đến lúc điên rổ, mơ toàn không tưởng. Rõ ràng đen trắng, phải lựa một đường. Làm gì có thứ nhờ nhờ nữa đen nửa trắng.
Người thứ nhất: Chính chúng ta là cái thứ nhờ nhờ đen trắng ấy. Nhìn kỹ con người mày xem. Có gì đúng là của mày không? Họa chăng một đống thịt xương cha sinh mẹ đẻ. Bao nhiêu thứ ngoại thân và nội tâm mày đều hằn in dấu vết của người. Nay mày lại muốn rõ ràng đen trắng, tao biết gọi mày bằng tên gì bây giờ? Mày cũng không biết nữa? Nếu chưa tìm được tên nào thích đáng, mày nên về nhà, đóng cửa, cởi áo mà suy nghĩ, đừng ồn ào. Tay áo cũng hãy để yên, nhà mình ọp ẹp, nhưng chớ vội tưởng đã đáng đem làm nhà táng. Ở lại nữa, nếu cần, Núi sông không phải hòn non bộ, mỗi chốc có thể khuân đi. Tao cũng thế. Nếu tao im lặng. Cho dể chú ý vào mình, vào người, mong kiếm ra một tên gọi xứng đáng hơn.
Người thứ nhất: Thưa bác, tay bác hôm nay bớt chưa ạ?
Người thứ tư: Cháu đấy à? Cũng khá hơn chút đỉnh, gượng nhẹ cầm đũa được rồi, mắt nhìn không có, giờ lại bại liệt chân tay. Tuổi chưa mấy cao mà thân đủ chứng. Cháu vẫn đi học đấy chứ?
Cha mẹ cháu độ rày khỏe không, sao lâu không thấy lại chơi?
Người thứ nhất: Cám ơn bác, cha mẹ cháu vẫn như thường, còn cháu vừa xong học.
Người thứ tư: Vậy ư! Cháu đã đến thời nhi lập rồi đấy. Ôi lo lắng và mong mỏi bao nhiêu. Thế hệ bác và cha cháu qua đi không hương vị sắc màu. Không có gì để lại cho cháu đã đành, mà khi chúng nó lớn khôn cũng không có gì nói với. Nối tiếp chỉ có trên hình hài, còn tâm tư mỗi người một nẻo. Râu tóc bạc trắng kinh kỳ, tiếng quyết tâm nhất loạt ngót 700 năm trước còn nghe rung chuyển (Hội nghị Diên Hồng) mà lòng luống ngậm ngùi. Lịch sử bây giờ đã thành một đồ trang sức. Anh hùng hào kiệt được dành chung số phận và vinh quang với đào kép sân tuổng. Này cháu, người xưa tiễn nhau bằng lời nói. Bác chẳng dám sánh với cổ nhân, nhưng lúc này cháu sắp vào một đoạn đường mới, bác cũng cố nói mấy lời, chẳng lẽ ngồi im nhìn nhau ngượng nghịu. Sinh sống trong một thời đại – thôi cũng đành đổ lỗi cho thời đại chứ biết sao – một thời đại tuy kém hương vị sắc màu, bác đã quyết giữ không để mình mê trong những rừng hương ngột ngạt, hoa lá loẹt lòe. Màu xám đất mầu, đục lờ nước ruộng, áo tơi nón lá cày cuốc dưới mưa phùn mù mịt giá căm, đò đồng xộc xệch tròng trành trên mông mênh ruộng ngập, vốn là những phong cảnh lạt lẽo của quê hương. Bởi vì chúng ta đã sinh ra và sống ở đó.
Người thứ nhất: Cháu sẽ không bao giờ quên.
Người thứ tư: Hãy cẩn thận cháu ạ. Những bước tới khổng lồ cho con người nhiều cảm giác to lớn, nhưng vội vàng làm chi khi biết mình đang đi đến đoạn đầu đài. Ào ạt, sôi nổi, tranh đuổi thời gian, tìm bắt không gian, biết đâu rằng mình đang tự trốn chạy, lao đầu vào những khoảng trống rộng lớn hơn nhiều. Phải biết thất
vọng trong ảo tưởng để còn hy vọng. Đừng đem kiêu hãnh đặt lầm chỗ cao vời, dù hồng nhạn bay về từ biển có bao giờ them nhìn ao nhỏ, vũng lầy. Cũng đừng buồn thấy lan nhược nở đỏ rồi rơi êm giữa rừng gai cần cối. Một khoảnh khắc bừng sáng, dẫu khỉ vượn không hay, bác cho thế là đủ lắm rồi, sá gì những tiếng đục trong hỗn độn.
Người thứ nhất: Điều ấy cháu xin ghi nhớ.
Người thứ tư: Giếng trong trăng sáng, nhưng ếch nhái ẩn núp dưới đáy, đá rêu nhỏ giọt trên bờ. Huống hồ đời người, ba đào là chuyện tất nhiên. Cô đơn, đau khổ, gắng chịu một mình. Có thế mới thấy hết vẻ đẹp thanh tao của giếng êm, trăng rạng.
Người thứ nhất: Cháu cũng đang tập như thế.
Người thứ tư: Giờ bác chỉ còn một mộng ước đem truyền cho cháu mà thôi. Giản dị nhưng biết bao thương mến. Là làm sao yên nghỉ giữa làng xóm cũ. Lũng đầu hương xứ vọng, chỉ kiến bạch vân phù, các cháu phải sống thế nào để bác còn trông đợi.
Người thứ nhất: Cháu hứa xin hết sức nối tiếp mộng ước ấy, đan tâm thiên vạn lý, quy lai thể tư thu.
Người thứ tư: Được lắm. Quy lai thể tư thu. Móm cao nhìn quê cũ, chỉ thấy trắng ngàn mây. Lòng son ngoài vạn dặm, thề sẽ về thu này. Thề sẽ về thu này.
Người thứ nhất: Sao đấy, cháu bé? Mắt mũi đỏ hoe, con gái gì mà xấu thế?
Người thứ tư: Ấy, mả nó vừa cho nó trận đòn. Cứ cái tội nô nghịch hò hét ngoài đường, lại hay gây gồ. Nó chưa có em, chẳng biết chơi với ai, thành thử không sao cấm được. Bác vẫn bảo trẻ con phải để nó chơi chạy nhởn nhơ. Khổ nỗi nhà chẳng có ai, bác lại ngồi một chỗ, nên cứ roi cùng vọt suốt ngày.
Người thứ nhất: Thôi nín đi cháu. Chú cháu mình ra vườn đuổi bướm chơi. Rồi chú kể chuyện cổ tích cho nghe.
Người thứ nhất: Này cháu có thấy con chim con kia không?
Nó đang làm nung mẹ no đấy. Nhưng nó không khóc nhè như cháu đâu nhá.
Người thứ năm: Nó đòi đi chơi phải không chú?
Người thứ nhất: Ừ, mà nó chơi vui lắm, ngoan lắm. Mẹ nó thưởng nó một con sâu béo ngậy kia kìa. Chúng mình cũng chơi chứ.
Người thứ năm: Chơi đi trốn đi tìm nhề, chú. Chú bịt mắt đi, cấm ti hí đấy.
Người thứ nhất: Năm, mười, mười lăm, hai mươi, hăm lăm, – một trăm. Rồi chưa?
Người thứ năm: Rồi đố chú tìm thấy. Chủ đếm ăn gian quả hà!
Người thứ nhất: Đi trốn mà lại cười khích khích như thế. Cây gì đây? À, quỳnh. Ý thơm nở đêm thanh, cánh trắng bạn cô lữ. Ngoại mình ngày xưa trồng nhiều lắm. Chẳng biết cụ có được ngắm quỳnh nở nửa đêm lần nào không. Mình thì chỉ biết ngắt lá làm đạn bắn súng lông ngỗng thôi. Nổ lép bép mà rát phỏng cả da.
Hụt rồi. Cô bé nhanh quá. Mình chắc suốt đời chỉ thế thôi. Cybèle. Si Belle. Nụ cười thật đẹp. Trong sáng quá. Mà sao mình lại im. Không ném thăm viên sỏi nhỏ cho lung linh mặt nước. Sợ mất hình ảnh. Thì bây giờ mất rồi còn gì. Cô bé đâu rồi? Im lặng. Chắc muốn hú òa mình đây. Này, ta thấy rõ tinh nghịch trong mắt cô rồi. Lại còn chớp mi nữa chữ. Nhưng sao em nhìn ta thế? Một thoáng rồi cúi xuống, c dè. Có phải là thơ, là nhạc đó không, Hay chỉ là những rên rỉ dịu êm vấn vào hồn buồn de đẩm say, làm lạnh thêm ngoài sương vùng cúc động.
Người thứ năm: Òa! Chú giật mình rồi nhá. Người ta trốn ngay bên cạnh mà không biết.
Người thứ nhất: Chú biết sao được. Chủ đang tìm bà tiên đây.
Người thứ năm: Thế hả chú? Bà ấy có nhiều đồ chơi không chú? Bà ấy có đẹp bằng con búp bê biết nhắm mắt mở mắt của cháu không hả chú?
Người thứ nhất: Nhiều đồ chơi đẹp lắm. Ngồi xuống đây chú kể cho nghe. Chạy mãi mệt rồi.
Người thứ năm: Chú đừng kể chuyện yêu tinh ăn thịt trẻ con nữa nhá. Cháu ghét mấy con yêu tinh ghê đi.
Người thứ nhất: Ừ, chú kể chuyện Tết với chuyện bà tiên, không thèm kể chuyện yêu tinh nữa. Này nhá, ngày xưa có một đứa bé, bé bằng cháu thôi, ở với mẹ trong một căn nhà tối tăm ẩm thấp. Trời lúc ấy mùa đông. Gió rét ghê lắm. Tay chân để hở ra ngoài là sưng giá hết. Chú bé suốt ngày đi đất, nên các ngón tay ngón chân phồng lên, đau cứng tê dại. Bụng lại đói nữa chứ. Thế mà đợi mãi chẳng thấy mẹ thức dậy mua bánh cho ăn, để chú ngồi hoài, hà hơi vào tay cho đỡ buồn và quên đói. Rồi mon men lại giường mẹ, gọi:
Má! Má! Nhưng mẹ chủ không trả lời. Đưa tay lay, chú lấy làm lạ rằng sao mặt mẹ lạnh như tường đất. Chú bé suy nghĩ một tí, à phải rồi, tại rét quá. Đang loay hoay gọi mẹ thì một tiếng nổ làm chú giật bắn mình, quay ngoắt lại. Tết mà. Người ta đốt pháo đấy. Chú bé nghĩ đến bánh mứt, nao nức muốn ra đường xem. Nhưng còn con chó to tướng ở đầu ngõ. Nghe nó sủa cũng đủ sợ. Nó táp một miếng thì còn gì thịt da. Nhưng bánh mứt và pháo nổ hấp dẫn quá. Chú bé rón rén lần ra cửa sợ mẹ biết mẹ rầy thì sao. May quá, con chó bị xích lại rồi, chỉ nhe răng gầm gừ dọa hão. Chà, sao mà đông người thế! Áo len, áo dạ nức mùi băng phiến làm chú ấm lây. Nhà nào cũng đóng cửa im lìm.
Người thứ năm: Người ta đi làm gì nhiều thế hả chú?
Người thứ nhất: Người ta đi hái lộc. Để cả năm được sung sướng?
Người thứ năm: Chú ơi, sao thằng bé nó không đi hải lộc mà lấy sung sướng?
Người thứ nhất: Nó cũng như cháu, nó đâu có biết. Có ai bảo nó đâu.
Người thứ năm: Ở há. Mẹ nó bị rét quá đi gì nổi, hả chú? Sau này, cháu phải nhớ đi hái lộc thật nhiều mới được.
Người thứ nhất: Chú bé mon men lại gần một cánh cứa hé, bên trong có tiếng ca hát cười đùa. Bốn năm đứa trẻ, bảy tám người lớn. Ai cũng hồng hào, lạnh quá làm máu chạy đỏ da. Một cành đào sù sì chật hẳn góc nhà, điểm hoa chúm chím. Ô, sao mà đẹp thế! Mắt chủ sáng lên, dán vào những hộp kẹo mứt đủ sắc. Bánh chưng xanh rỡn, buộc lạt nhuộm đó. Hạt dưa đỏ, câu đối đỏ. Chóa cả mắt. Nhưng đẹp nhất là ba ông đứng trong tủ kính với một chú bé trái đào, Người gì mà râu dài thế, trắng thế. Ông kia râu lại ba chòm đen nhánh như nhung. Quần áo vải vóc cứ y hệt thật. Ba ông đang nói chuyện với nhau, chú bé chỉ thấy ba cái miệng mấp máy. Tại kính ngăn lại đấy, nếu không chắc chuyện phải hay lắm. Chả thế mà chú bé trái đào cứ ngước nhìn hoài. Chú bé thèm nghe lắm, cứ lách lại gần cho thấy rõ hơn. Bỗng một bàn tay mềm mại ấm áp giúi vào tay chú một đồng bạc cắc mới tinh. Rồi bàn tay ấy đưa chú ra ngoài, đóng cửa lại.
Người thứ năm: Ai thế hả chú, có phải bà tiên không?
Người thứ nhất: Không phải, người ta đấy. Người ta mừng tuổi mà. Đồng bạc còn ấm hơi người. Nhưng tay chú bé lạnh quá, phồng cứng, nắm lại không được. Đồng bạc rơi xuống hè, kêu leng keng, rổi lăn tuột xuống cống. Đang lúc ngẩn ngơ thì một đứa lớn đi qua, đánh chú một cái trên đầu, lại thêm cái đá móc ngay khoeo chân. Chú bé ngã sõng soài, cả thân mình cứng tê. Chú sợ quá. Liếc mắt không thấy ai, chú mới đứng dậy, rồi chạy thục mạng vào ngõ hẻm. Ở đây tối khuất chẳng ai biết mà bắt nạt. Chú thấy yên ổn, ngồi bệt xuống, tựa lưng vao đống củi, thở phì phò. Chú nghe có tiếng nói êm dịu bên tai, gọi chú. Chú kêu: Má! Má!
Nhưng không phải. Chú đứng dậy đi theo. Chao ôi, sao mà đẹp thế, sáng thế! Cũng cành đào to, điểm nụ chúm chím. Cũng bánh mứt, hạt dưa. Đồ chơi nữa chữ. Còn toàn thì trẻ con rách rưới như chú cả, nhưng
hồng hào, chạy nhảy như chim bay lướt như thiên thần. Chú thì thầm: Chúng mày chơi gì đấy? Đây là nhà ai thế? Tao có bị đuổi ra không? Đây là nhà bà tiê n. Vào chơi với chúng tao đi. Thế là chú bé thấy tay chân nhẹ nhàng, hết đau nhức, và chạy nhảy như chim, bay lướt như thiên thần. Má mày ngồi kia kia. Chú quay lại, mẹ chú đang mỉm cười nhìn chú. Chú bay đến bên, hai mẹ con ôm nhau, Các bà mẹ khác cũng thế. Ôm con hôn và khóc lặng lẽ. Sáng hôm sau … Ổ, cháu ngủ rồi. Không đợi bà tiên sao? Tựa đầu vào lòng chú đây này. Giấc ngủ con trẻ cũng hết phẳng phiu. Mơ khóc, mơ nức nở. Trẻ con khóc làm chỉ nhỉ? Những nuc nở ngây thơ này, giải nghĩa sao đây?
Người thứ sáu: Mây này không biết còn mưa đến bao giờ. Lại trể xe mất thôi.
Người thứ bảy: Dễ đến sáu rưỡi rồi đấy, ông nhi?
Người thứ sáu: Bảy giờ hơn rồi, bà ơi!
Người thứ bảy: Cơ khổ. Giờ mà chưa về được, không biết mấy đứa trẻ ở nhà xoay xở ra sao.
Người thứ sáu: Bà được mấy cháu cả thầy?
Người thứ bảy: Cám ơn ông, Nhờ trời sáu đứa tất cả kia đấy. Bây giờ còn bốn. Thằng cháu lớn dẫn trâu đi giẫm phải mìn. Nó còn thì đỡ đần tôi được khối việc. Con bé thứ ba bị yết hầu, nóng sốt mấy ngày, cổ sưng đẫn như cái cột. Đem vào nhà thương, mấy ông bác sĩ bảo phải mồ mới sống được. Thế mà nó vẫn cứ chết. Bố cháu thì năm kia đi củi rừng, rồi biệt tăm luôn, chẳng biết ma quỷ nào bắt mất.
Người thứ sáu: Thế rồi bà bỏ lên đây luôn à?
Người thứ bảy: Đâu có. Ở nhà cây rau cái cỏ đi kiếm còn dễ. Nhưng sợ quá ông ơi, không mấy ngày là không phải chui xuống hố. Cực chẳng đã, mẹ con mới bồng bế nhau đi đấy chứ.
Người thứ sáu: Tôi thì cũng hầm hố với sình lầy cả tháng nay. Chờ mãi được chuyến bay về, lại gặp trời mưa tầm mưa tã thế này. Có mấy con mực khô mốc hết mất thôi.
Người thứ bảy: Gia đình ông còn có ông chống đỡ, chứ tôi thì mẹ một con đông, bố cháu chẳng biết sống chết thế nào.
Người thứ sáu: Phúc phận nhờ trời, bà ạ. Tôi đây chết hụt mấy lần, còn nhịn đổi nhịn khát thì thôi khỏi nói. Hôm nay được ngồi chờ xe ở đây là phúc đức tổ tiên đã cao dầy lắm. Chứ nghĩ đến ruộng đất chờ mình, tôi lại héo cả ruột gan. Bà tính, đi nào đem được gì đâu, với lại mình có của cải nào khác ngoài mấy sào ruộng.
Người thứ bảy: Ông nói phải đấy. Chán vạn người khốn khổ, chứ riêng gì mình. Tôi phải thức khuya dậy sớm thật, nhưng sớm tối mẹ con hủ hi có nhau, chỉ mong chóng yên hàn làm ăn là vui thích nhất. Chứ như mấy cô này thì … Thưa cô, chè đậu đen. Hết đá rồi cô ạ, trời mưa lạnh mà. Cháu nấu đường trắng cần thận, không phải đường hóa học đâu. Cám ơn các cô. Năm chén cả thảy.
Người thứ sáu: Bà cho tôi một chén.
Người thứ bảy: Ờ, tôi quên khuấy đi mất, không mời ông một chén. Ăn cái này mát lắm. Thôi, chả đáng bao nhiêu. Tôi bán cũng cạn nồi rồi.
Người thứ sáu: Không được. Thế này vậy. Bà cầm mấy con mực khô về nướng cho cháu nó nhai. Vừa khỏe răng lại vừa bùi miệng. Bà con nghèo cả với nhau.
Người thứ nhất: Bây giờ bách bộ về ngủ cho ngon. Còn mươi ngày rãnh rỗi sẽ đi thăm nốt mấy ông bạn gàn. Mà chúng nó cũng đi hết ráo cả rồi, chả còn đứa nào. Đi xa nhất là vào nghĩa địa. Gần hơn tí nữa cũng cách mình cả ngày xe đò. Gần nhất thì vợ con đứng cửa, kèm chó dữ bên ngoài. Than ôi, mình vẫn là mình, vẫn than sét rỉ nằm vênh một chiều. Này thi sĩ, sét ri mà lại nằm vênh thì đúng là ngu đần thật. Sắt kêu đâu phải không duyên cớ. Chính để đỡ đi những nản buồn không tên, không nguyên nhân, không xuất xứ của tuổi trẻ bây giờ. Cớ gì kêu la bai bải cho thêm ồn. Chén chè đậu mát, con mực nướng thơm, đơn giản thế mà cứ thắc mắc hoài, làm sao đến Hội Mùa Xuân có được vuông khăn điều phất phơ quàng cổ? Để lòng chua chát mãi, mật ngọt trên đời đã hóa độc dược đắng cay cả rồi sao? Thực mình thế hay không phải thế? Sức mạnh của ta hay ấy chính yếu đuối của người? Tơ đàn tạo vật chưa ngân tiếng reo vui, chắc vì mưa vừa tạnh, trăng hãy còn xa, về đi cho sáng trần gian, ẩn mãi sau mây đen dầy, hé nửa mặt mày cao ngạo nhìn đời chi thế? Ra đi, cho những kẻ yêu nhau có nơi thể chỉ, cho lòng trẻ vằng vặc để một mai về già không còn bôn ba, cho nhà nông xem thời tiết trồng cấy, cho con trẻ giong tóc hát chơi và thân này mãi mãi mơ màng bay bổng trên trời trong, nhẹ và cao.
NGHIÊM SỸ TUẤN
[Trích Thung Lũng Hoàng Hồn, Nxb Y Tế 2002]
(1) Si vis pacem, para bellum: Nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị chiến tranh.
(2) Chí kim, tam tải văn dư hương: Tới nay ba năm, còn nghe hương thừa (Ký
Viễn – Thơ Lý Bạch)
(3) zzz … là những chữ bị Bộ Thông Tin kiểm duyệt năm 1967.
Discover more from Son Rau
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
