Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 27 Sep 2025

62. Phan Lạc Phúc.

Nếu có một cuốn sách nào, nói chuyện đất nước, chạm đến da thịt của nhiều người, nếu không muốn nói là tất cả mọi người miền nam Việt Nam, kể từ 1975, có lẽ là cuốn Bè Bạn Gần Xa của Phan Lạc Phúc.

Đây là một cuốn sách lạ. Có thể nói, hình như tác giả không có ý định làm văn chương, viết sử, ca ngợi hay kết tội ai. Nhưng Phan Lạc Phúc đã làm đủ ngần ấy thứ trong cùng một lúc, và, bằng việc kể chuyện ở tù. Thôi thì cứ gọi thẳng là ở tù để tránh khỏi phải giải thích vì sao người ta gọi là các trại cải tạo.

Chuyện trong tù có những gì?

Chuyện cai tù, chuyện những người tù với nhau, chuyện lao động, thương nhớ vợ con, bạn bè xa cách, chuyện đói rét, bệnh tật, kẻ sống, người chết.

Tách riêng ra từng chuyện thì đó là những chuyện nhỏ thôi. Nhưng với cái thân hình còm cõi của mỗi người tù, dường như không ai kham nổi một chuyện nào cả. Thế nhưng không kham nổi thì phải làm sao đây? Và

làm sao có thể tách việc này ra khỏi việc khác, chẳng hạn như đói quá thì khỏi thương nhớ vợ con? Người ta có thể đi ỉa ra máu, sốt rét, lao phổi, gẫy chân, vẫn phải lao động, và lao động trong khi dạ dày rỗng không. Không phải người ta đói một ngày, hai ngày, một tháng, hai tháng, mà cái đói kéo dài năm, mười năm liên tiếp. Trong khi ấy, trách nhiệm về chuyện cả một quốc gia sụp đổ, đè lên vai mỗi người, nặng nhẹ tùy theo ý thức của từng cá nhân, trở thành nỗi ám ảnh không nguôi. Thời gian xẩy ra mỗi chuyện, được kể một cách rõ ràng, khác nhau, nhưng đều mờ mờ như nhìn qua một màn nước mắt.

Tất nhiên, rất nhiều chuyện buồn thảm. Nhưng cũng có những chuyện để người này nhìn người khác thấy mình đỡ thấp. Chẳng hạn như chuyện về Đại Úy Nguyễn Hữu Luyện hay Thượng Tọa Thanh Long.

Về Thượng Tọa Thanh Long, Phan Lạc Phúc viết:

“Có thể nói trơng những năm đi tù, người tôi kính trọng nhất là ông Thượng Tọa này. Ông như một ông già nhà quê, không bao giờ nói một lời ‘đạo đức’, cứ từ từ, cười cười, ‘đừng có lo, ‘rồi đâu có đó’, mà ở gần ông mình thấy vững ra nhiều”.

Chuyện giữa những người cai tù và các người tù cũng lạ lắm. Nó cho người đọc cảm tưởng, đời sống dù khốn khổ, xấu xa đến chừng nào chăng nữa, vẫn có những người những cử chỉ, khiến người ta có thể vực dậy tinh thần mà sống tiếp được.

Ai đã ở tù Cộng Sản rồi, nghe nói đến các cán bộ cai tù chắc phải nổi mề đay vì ớn hết. Thế nhưng Phan Lạc Phúc đã viết về Trung Tá Công An Việt Cộng Trần Việt như sau:

“Tôi ước mong cho một ngày trời đất phong quang, chúng ta được trở về đất nước Việt Nam yêu dấu, muốn đi đâu thì đi. Tôi sẽ đi tới những trại tù năm cũ, thăm lại người xưa, thăm lại các bạn tù chúng ta còn nằm lại. Tôi sẽ tới trại Yên Hạ, tới quận Phú Yên, hỏi xem ông cụ Việt trại trưởng năm xưa còn sống hay không? Nếu được gặp ông cụ, tôi sẽ nắm lấy tay mà nói: Tôi là cựu tù nhân Yên Hạ đây, cụ còn nhớ tôi không?”.

Rõ ràng, giữa người tù và người cai tù, thường là những hung thần, đã nẩy sinh một thứ tình người hiếm hoi chỉ có thể có giữa những người tử tế đối với nhau. Tác giả Phan Lạc Phúc, trước 75, là chủ bút nhật báo Tiền Tuyến, cơ quan ngôn luận chính thức của QLVNCH. Ông nổi tiếng với những bài Tạp Ghi đăng trên tờ báo này hàng ngày.

Như tên gọi của nó, mục Tạp Ghi nói tới đủ mọi thứ chuyện văn nghệ, chính trị, thời sự, chuyện trong nhà, ngoài phố. Từ ngày ra khỏi nước, sau khi ở trại cải tạo về, sống tại Úc, Phan Lạc Phúc tiếp tục công việc tạp ghi này. Bè Bạn Gần Xa gồm một số những bài Tạp Ghi ấy. Cuốn sách đã được đọc khá nhiều, và nói chung, được người đọc yêu mến. Người ta đọc cuốn sách để thấy lại một quãng đời mình đã trải qua. Người ta cũng đọc cuốn sách để biết những người thân của mình, đã trải qua những ngày gọi là cải tạo như thế nào. Bằng cách viết của mình, Phan Lạc Phúc cũng cho người đọc cảm tưởng, đây là bài kinh giải oan cho những tháng năm đã mất.

Một hình thức tự xá tội và xá tội cho người khác.