Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 27 Jul 2025

84. Trần Quang Lộc

Năm nay Trần Quang Lộc đã khá cao tuổi rồi. Nhưng nhớ lại những bài hát đầu tay của ông, người ta được nghe, cách đây khoảng bốn chục năm như “Về

Đây Nghe Em” hay “Em Theo Đoàn Lưu Dân” người ta phải tự hỏi, Trần Quang Lộc viết những bài hát ấy vào năm ông mấy tuổi?

Lúc ấy chưa ai biết đến cái tên Trần Quang Lộc. Một bài hát được viết ra và hát cho đám bạn bè loanh quanh nghe với nhau, cho đến lúc nó được phổ biến như một tác phẩm, đòi hỏi một thời gian. Như vậy, nếu những bài hát ấy đượcTrần Quang Lộc viết vào năm mười bảy, mười tám tuổi thì thật là lạ! Thế nhưng, những người có dịp được gặp Trần Quang Lộc và nghe ông hát, ắt còn phải ngạc nhiên hơn nữa, vì chỉ nguyên số lượng những bài ông đã viết [khi ấy] đủ để ông hát cho nghe ngày này qua ngày khác không hết! Và, hầu hết lại đều là những bài có thể xếp vào hàng các tác phẩm cả.

Về ngồi trên đồi cao

Gõ đàn hát chơi …

Ta thương thương ta lòng thật nhạt

Thương thay thương thay bọn tướng quân

Gõ đàn gõ đàn trong vách núi

Vỡ máu dâng đời những thanh tân

Hãy tưởng tượng một chàng trai mười bẩy, mười tám tuổi viết ra những câu như thế. Đây là một bài hát Trần Quang Lộc nói rằng mình viết ra để cho những người không biết đánh đàn có thể ôm đàn hát, vì chỉ việc giữ nhịp bằng cách dùng tay gõ vào thùng đàn. Quả thật, nghe và trông thấy Trần Quang Lộc “Gõ Đàn Hát Chơi” như thế, người ta không khỏi cảm thấy ngây ngất vì cái đẹp của thơ/nhạc, và nhất là cái chất người ta thường gọi là phiêu bạt, giang hồ.

Đêm nay ta dừng lại

Kể chuyện đời người nghe

Ta có hồn phiêu bạt

Sinh ra đời để đi

Được biết cái nhóm tạm gọi là “Ban Mê Thuột”, mà Trần Quang Lộc là một thành phần, trước 75 đã quy tụ được một số các bạn trẻ trong đó có rất  nhiều người có tài như:

Vũ Hữu Định, Kim Tuấn, A Khuê, Phan Ni Tấn, Nguyễn Đình Hiếu, Hoàng Quân [Khoa] Hoàng Khởi Phong. Họ không họp thành nhóm đâu. Chỉ thỉnh thoảng tụ họp đọc hay hát cho nhau nghe, những bài thơ mới, những bài hát vừa viết xong.

Sau biến cố 75, họ hầu hết còn rất trẻ, tản mát mỗi người một phương. Người đi được, kẻ lưu lạc về Sài Gòn, tiếp tục đi học tại các trường đại học, một số đi học tập cải tạo, làm lao động, làm ruộng, làm rẫy, một số khác không có công ăn việc làm gì cả, lang thang, lếch thếch, sống theo cái kiểu “ghé đâu là nhà, ngã đâu là giường”. Chính trong thời gian này Trần Quang Lộc viết được rất nhiều nhạc. Gần như mỗi dịp gặp lại nhau bạn bè đều được Lộc hát cho nghe những sáng tác mới.

Phải nói thêm Trần Quang Lộc là một “nhân vật kỳ lạ”. Có những bài ai nghe cũng thích, Trần Quang Lộc có giọng hát rất hay, chơi Tây ban cầm không có gì xuất sắc, nhưng tự đệm cho mình hát thì phải nói là tuyệt vời. Trong giọng hát của Trần Quang Lộc có cái buồn giằng dặc của những ngày tháng người ta không biết đi đâu, về đâu, cái buồn chia tay, cái buồn gặp lại. Hình như người ta không sống với nhau được nữa. Vậy mà người ta vẫn phải tồn tại, vẫn phải ăn, vẫn phải cười nói, và phải riễu cợt tất cả các điều ấy, coi nhẹ hết thẩy những điều ấy.

Cái sống và cả cái chết đều nhuốm vẻ vừa buồn thảm vừa khôi hài. Nghe nói Vũ Hữu Định trong một bữa uống rượu với bạn trên sân trời một căn gác nhà người quen, anh đã cầm ly rượu bước ra khỏi lan can rồi rớt xuống, chết. Vũ Hữu Định say không còn biết trời đất gì nữa chăng?

Trần Quang Lộc trong ngày giỗ đầu tiên của Vũ Hữu Định đã viết một bài khóc bạn. Giai điệu của bài hát có âm hưởng của một bài văn tế, nếu lại được nghe chính Trần Quang Lộc hát, người ta có thể khóc được:

Đêm không trăng mổ ngực chơi

Giữa tuyệt cùng

Sương hoa đỏ

Linh hồn, linh hồn ơi

Mệt bước chân vui

Đi ngất ngất, đi lạnh lẽo trong đêm dài

Đêm không trăng

Của phố núi cao

Em Pleiku má đỏ môi hồng

Có thật đã ngủ yên trên ngọn núi cao kia

Trong bóng tối ôi lạnh quá đôi chân trần

Người ơi! Ới hỡi người ơi!

Yêu thương thế giới tơi bời trái tim

Nào ngờ hơi thở im lìm

Tuyệt diệu đức tin …

Bài “Có Phải Em Mùa Thu Hà Nội” của Trần Quang Lộc đã được hội nhạc sĩ ở trong nước tặng giải những bài hát viết về Hà Nội hay nhất. Sự thật thì Trần Quang Lộc đã viết bài ấy trước 75 và chưa nhìn thấy Hà Nội bao giờ.

Có một sự kiện cần phải nói rõ ở đây là một số bài hát của Trần Quang Lộc khi đã được phổ biến rồi, ở trong nước, có nhiều người than phiền về việc Trần Quang Lộc đã lấy thơ của họ để phổ nhạc, nhưng không đề tên họ và đã xẩy ra các vụ kiện cáo, xác minh trên báo chí.

Các người quen biết Trần Quang Lộc từ nhỏ, cùng trưởng thành với nhau, cho biết, người có thơ Trần Quang Lộc lấy phổ nhạc nhiều nhất là A Khuê, Tô Như Châu … Một số các bài hát Ngọc Chánh về Việt Nam sưu tập được và cho hát trong những CD của ban Shotgun không phải của Trần Quang Lộc.

Hiện Trần Quang Lộc và những người như A Khuê, Tô Như Châu vẫn còn sống và ở Việt Nam cả, thiết nghĩ, Trần Quang Lộc nên công khai làm sáng tỏ mọi chuyện, vì sự nghiệp của mình.

Các tác giả có thơ Trần Quang Lộc lấy phổ nhạc đều là bạn từ thời thơ ấu của Trần Quang Lộc. Những bài thơ Trần Quang Lộc lấy phổ nhạc đều hình như chưa hề được phổ biến công khai trên báo chí hay xuất bản, nên chỉ những người liên hệ biết với nhau.

Tại sao, các tác giả không cho công bố nguyên bản những bài thơ của mình, để tự nó làm sáng tỏ mọi việc?

Vì chỉ lấy bài “Về Đây Nghe Em”, thơ của A Khuê, người ta thấy có đến mấy lời ca khác nhau, nên cũng không biết sự thật bài thơ của A Khuê thế nào. Chẳng hạn có những đoạn được phổ biến ở hải ngoại, do Thái Thanh, Elvis Phương hát như sau:

Và thịt xương ta quên mang theo

Khi ngã xuống mênh mang tủi hờn

Và về đây nghe nhau thở dài trong đêm

Nhưng chính Trần Quang Lộc lại hát:

Nụ cười tươi trên môi em thơ

Đem ánh sáng hân hoan trên trời

Rọi vào đời cho ta tinh cầu yêu thương

Và đoạn cuối của bài hát thì có tới ba bốn lời ca khác nhau, và một lời ca Trần Quang Lộc thường hát như sau:

Về đây nghe em

Về đây nghe em

Về đây cùng hát trên sông nước này

Chở lòng người trở về quê hương

Chở lòng người vào dòng suối mát

Chở thật thà vào lòng dối trá

Và nhạc hoa xin tạ chút ơn

hạnh phúc khi đã gặp nhau

So sánh với cùng bài hát đã được thu thanh ở hải ngoại có rất nhiều câu, chữ, khác. Điều đáng kể là lời ca nào cũng hay. Vậy bản nào là bản chính? Cũng không thể nói có thể căn cứ vào những gì do chính Trần Quang Lộc hát. Bởi vì, cùng một bài, mỗi lần nghe Trần Quang Lộc hát, người ta lại có thể thấy vài câu khác với lần trước. Lại có cả những bài, nghe Trần Quang Lộc hát rồi, một dịp nào đó, gặp anh, xin được nghe lại, Trần Quang Lộc không nhớ được câu nào. Có nghĩa là anh quên hẳn cái bài ấy. Có thể tin được điều ấy không? Vậy mà đó là sự thật đấy!

Nhạc Trần Quang Lộc, ngoài giai điệu còn có ưu điểm về cả nhịp điệu nữa, vì dù vui hay buồn, nó luôn có một vẻ gì đó rộn rã, thúc giục. Đó cũng là điều giải thích vì sao đằng sau những bài hát có thể làm chẩy nước mắt của anh hình như lúc nào cũng còn dấu một nụ cười.

Chính nụ cười lại làm cho cái buồn, buồn hơn, và cứ thế nhân lên, lập lại, nếu người ta nghe và thuộc nhạc của Trần Quang Lộc. Nhạc của anh, ngay cả những bài tình ca cũng có hơi hướm dân ca và cả du ca nữa.

Chỉ Còn Bóng Đổ Dài

Chỉ còn bóng đổ dài

Ngày với ngày lại qua

Lang thang từng con phố

Bóng đổ ngày lại qua

Dường như ta đã lỡ

Suốt cả một kiếp người

Như em tình cơ nhỡ

Một người tình năm xưa

Chiều về đứng một mình

Chiều qua đời chẳng hay

Bơ vơ một làn khói

Bếp ấm của nhà ai

Dù đi trong bóng tối

Trong lòng anh điêu tàn

Trọng hồn anh mới đổ

[Hát lại hai đoạn trên]

Chỉ còn bóng đổ dài

Ngày với ngày lại qua

Yêu thương và tiếc nuối

Chất ngất một mình ta

Này em trong bối rối

Muốn tìm gặp bên đời

Những khi lòng tăm tối

Tìm lại ngày hôm qua

Chỉ còn bóng đổ dài

Ngày với ngày lại qua

Chỉ còn bóng mệt nhoài

Có ngọn lửa quê nhà

Không quên mình phận lá

Rời rụng từ trăm năm

Và đôi môi yên lắng

Khi vừa chớm nụ cười

Tôi và tôi bóng đổ

Ngày với ngày lại qua

Làm sao em hiểu thấu

Một bóng dài lẻ loi

Nguyễn Trọng Khôi