Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 25 Jul 2025

80. Thẩm Oánh.

Thẩm Oánh là một nhạc sĩ tiền phong đã góp phần quan trọng xây dựng nên nền tân nhạc của chúng ta.

Vào cái thời các thanh niên nam  nữ Việt Nam còn phải hát những bài hát Tây, hoặc lấy nhạc Tây viết lời Việt để hát, Thẩm Oánh đã cùng một số nhạc sĩ Việt Nam như Nguyễn Xuân Khoát, Dương Thiệu Tước, Dzoãn Mẫn, Đặng Thế Phong … tung ra những bài hát đầu tiên hoàn toàn Việt Nam, nghĩa là cả nhạc lẫn lời đều do người Việt Nam viết. Bài Tiếng Khóc Trong Phòng The của Thẩm Oánh được viết ra vào thời ấy:

Tiếng khóc trong phòng the

Vấn vít tơ lòng se

Tình hờ than khóc chi

Nát lòng người bước đi

Ca khúc này, không biết thân nhân của ông còn ai giữ được không, chứ sau giai đoạn đầu tiên đó, không thấy ông cho hát lại bao giờ. Ngoài sáng tác, ông còn chơi đàn, dạy nhạc, diễn thuyết cổ võ cho nhạc mới, ra báo Việt Nhạc, làm giám đốc Đài Phát Thanh Hà Nội và giữ nhiều chức vụ chỉ huy khác tại đài phát thanh Sài Gòn sau 1954. Và làm công việc nào, ông cũng hướng mọi nỗ lực vào mục đích truyền bá, phát triển nhạc Việt.

Dù hoạt động tích cực như vậy, nhưng sáng tác vẫn giữ vai trò chính trong sự nghiệp của ông. Có thể nói, Thẩm Oánh là một trong những nhạc sĩ có sức sáng tác phong phú nhất của chúng ta. Ông viết đủ loại nhạc: tình ca, truyện ca, hùng ca, ái quốc ca, nhạc kịch. Vở nhạc kịch Quán Giang Hồ của ông đã được giàn dựng trên các sân khấu và phát nhiều lần trên các đài phát thanh trong nước. Và nói đến nhạc Thẩm Oánh cũng không thể không nhắc tới Ngọc Bảo, người đã hát thành công rất nhiều nhạc của Thẩm Oánh: Nhớ Nhung, Thiếu Phụ Nam Xương, Chiều Tưởng Nhớ, Chim Gió Tha Phương, Gươm Thần, Tôi Bán Đường Tơ, Cô Hàng Hoa, Nhà Việt Nam, Nhạc Thu, Nhà Nông …

Nhà Việt Nam

Nam Bắc Trung sáng trưng Á Đông

Bốn nghìn năm đó

Văn hoá xây đắp bao kỳ công

Người Việt Nam cân quắc bao anh hùng

Từng phen nức danh dưới trời Á Đông

Ai ơi đừng phân chia Nam Bắc Trung

Một nhà Việt Nam

Nam Bắc Trung chung dòng …

Bài Người Trai Việt Nhớ Chăng của ông, có những lời ca thiết tha mà một người không thật sự nặng lòng với đất nước không thể viết ra được:

Anh nhớ chăng

Hỡi người trai Việt quật cường

Rằng nước anh có bốn ngàn năm văn hiến

Anh nhớ chăng máu anh hùng ở nơi anh

Muôn đời còn ghi dòng liệt oanh

Có biết bao thời nguy biến

Người trai vẫn bền lòng

Anh dũng xây đắp nhà Nam

Cao ngất trong trời Đông

Các ca khúc khác của Thẩm Oánh đôi khi cho người nghe cảm tưởng ông còn là một nhà thơ tượng trưng nữa. Không phải chỉ vì ca từ của ông, mà ngay nhạc của ông, giai điệu của ông, qua những bài như Tòa Miếu Cổ cũng cho người nghe cảm tưởng ấy. Cái trúc trắc, những quãng cách [intervale] rất khó dùng, và do đó cũng rất khó hát, đã được ông sử dụng một cách khéo léo làm cho chúng trở nên tự nhiên trong chính cái vẻ công kỹ của nó:

Lòng tôi đấy giống một toà miếu cổ

Người có thương tôi đâu dám nhờ xây

Người có thương xin nhè nhẹ gót giầy

Kẻo thềm nát mái xiêu tường cột đổ

Người có thương ban giúp một bài thơ

Nhưng có đề xin nhè nhẹ tay hoa

Tường cột đổ còn e dè vỡ lở

Thẩm Oánh cũng là người rất yêu thiên nhiên. Trong tứ đại cảnh của chúng ta, ông đã có bài ca ngợi tới ba mùa: Xuân Về, Chiều Hè, Nhạc Thu. Sao ông lại không nói gì về mùa đông nhỉ?

Thẩm Oánh cũng là một trong những nhạc sĩ viết lời ca hay của chúng ta. Ông dùng được cả những chữ đến bây giờ vẫn có thể coi là mới lạ:

Xuân về rồi muôn đóa hoa đào tươi

Cười trong ‘nắng ánh trăng’

Lời ca của bản “Chiều Hè” có cái đẹp của một bài thơ Đường:

Chiều hè vương nắng tà

Làn mây vẩn vơ thấp cao trời xa

Cây đứng in ven hồ

‘Mệt trong nắng say ánh vàng tơ

Con thuyền lẳng lơ

Mang tình vu vơ

Đi đón duyên mơ

Hình thoi soi bóng hồ

Gió xô, ngấn nhòa

Chữ “mệt” ông dùng ở đây không “đắt” sao? Nhớ Nhung, Chiều Tưởng Nhớ, Cô Hàng Hoa của Thẩm Oánh là những tình khúc thanh niên Hà Nội một thời thuộc lòng. Người ta yêu nhau và nhạc Thẩm Oánh nuôi dài thêm những tình yêu ấy. Cả sau này nữa, khi đầu đã bạc, người ta vẫn cón nhớ và thầm cảm ơn ông.

Thiếu Phụ Nam Xương

Ai đời còn nhớ chăng?

Xóm Nam Xương có một nàng

Lòng trinh muôn đời muôn kiếp

Mang xuống tuyền đài, cam ức ôm hờn

Ôi đến bao tan

Từ chồng ra đi chiến tranh phân kỳ

Rầu rầu chiếc thân tàn canh soi bóng

Ôm con nhớ thương ngập lòng

Chờ ngày khang thái tái lai

rực hồng ánh xuân

Con thơ hằng đêm hoài kêu nhớ cha

Khi ánh đăng soi mờ bóng nhòa

Chỉ bóng tường dụ dỗ dối con thơ

Rằng đây chính cha

đêm tối đã về cùng con

Rồi từ đó ánh đèn tàn đêm

Hình nàng in trên vách tường

Con rỡn đùa nô bóng cha rộn ràng

Nào ngờ đâu vì đó ly tan

Người cha sau ít lâu hồi hương

Một sớm quang vinh chim ngàn kêu đàn

Mừng mừng, tủi tủi, mang mang

Nàng bế con ra: “Đây bố đã về cùng con”

Thằng bé kêu rằng: “Không, không

Bố tôi đêm tối mới về

Không, không bố tôi đêm tối mới về

Không, không bố tôi đêm tối mới về!”

Ôi đau thương!

Ôi nghi oan!

Đau đớn cho nhau chua xót cho nhau

Chim thương lìa đàn

Ôi đau thương!

Ôi ly tan!

Cuồng ghen sôi máu phũ phàng

Dày đạp nát tan!

Trời thấu cho lòng thiếp chăng?

Trinh chuyên mang oan phụ chàng

Xin đem thân như hoa tàn trôi đi

Trôi xuôi trôi khuất

với nước dòng Hoàng giang

Bóng đêm tàn đèn khêu u uất

Chàng bồng con thơ in bóng lên tường

Thằng bé vui mừng kêu: “Đây! Đây!

Bóng cha đêm tối đã về

Đây đây bóng cha đêm tối đã về

Đây đây bóng cha đêm tối đã về!”.

Ôi đau thương!

Ôi ly tan!

Đau đớn cho nhau chua xót cho nhau

Chim thương lìa đàn

Ôi đau thương!

Ôi nghi oan!

Cuồng ghen sôi máu lỡ rồi

Tình đã nát tan

Bồng con đứng trông theo dòng

Hoàng giang

Tình oan ngập mây u ám

Muôn năm mối hờn tan nơi cửu tuyền

Cho đời còn nhớ quên

Mai Hương