Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 25 Jul 2025

81. Thu Hồ

Ông đã lấy tên mình, viết ngược, làm bút hiệu. Tên thật ông là Hồ Thu. Ông vừa mất tại Hoa Kỳ, thọ 81 tuổi. Đối với những người, ở trong khoảng tuổi 70, 80, hẳn rất nhiều người còn nhớ tới ông cùng với những tiếng hát lừng danh một thời như Mạnh Phát, Minh Diệu, Minh Tần, Mộc Lan, Châu Kỳ … ban Thần Kinh Nhạc Đoàn trên đài phát thanh Huế, rồi các chương trình tân nhạc của đài Pháp Á, Đài Sài Gòn sau đó.

Công bằng mà nói, ông không phải là người hát hay nhất thời bấy giờ, người ta vẫn nhớ tới ông với tư cách một ca sĩ, và nhất là, như một người quen biết cũ, dù chưa hề có dịp gặp nhau, nhưng đã cùng chia sẻ một quãng đời, một giai đoạn lịch sử đầy những biến động tang thương. Đó cũng là khả năng mầu nhiệm của nghệ thuật: nó có thể làm nên sự thân thiết giữa nhữnng người không quen biết nhau. Khi người ta nghe thấy tiếng hát của Thu Hồ, nghe thấy những ca khúc như Tiếng Sáo Rừng Chiều, Tiếng Sáo Chiều Quê, Sầu Ly Biệt, Quê Mẹ của ông, thì cả đất nước đã chìm ngập trong chiến tranh. Cuộc chiến tranh kéo dài, càng ngày càng thê thảm. Thu Hồ đã ngừng hát trước ngày 30 tháng 4/75 khá lâu rồi, nhưng các sáng tác của ông vẫn được các ca sĩ, có lẽ đến hai ba thế hệ sau ông, tiếp tục hát, nên  không có sự gián đoạn nào giữa ông và các thính giả của ông. Gần đây, vào những ngày lễ trọng, các cơ quan truyền thông thường có khuynh hướng thực hiện các chương trình đặc biệt, gọi là “chủ đề”: Ngày Mẹ chẳng hạn. Và, nếu có một chương trình như vậy, thế nào cũng có bản Quê Mẹ của Thu Hồ. Điều ấy chứng tỏ Quê Mẹ của Thu Hồ được coi là một trong những ca khúc viết về Mẹ hay nhất của nhạc Việt Nam.

Quê Mẹ

Đêm khuya trăng mơ

Mắt trông về trong cõi xa mờ

Nơi xa xăm kia

Tôi say tìm quê cũ dấu yêu

Ôi tình quê hương

Nơi chốn xưa có bà mẹ hiền

Tóc màu hoa bạc

Chiều chiều mắt ngấn lệ vì con

Ra đi con dâng đời cho gió mưa

Quê người ngồi nhớ đến ngày vui qua

Gió chiều thầm nhắc khúc ca biệt ly

Cố nhìn quê cũ lẫn trong sương mờ

Me ơi! Ra đi đời con sá chi

Mơ ngày ngồi dưới ánh đèn lâm ly

Bên mẹ thường hát khúc ca ngày đi

Ai ngờ rồi cũng đến lúc phân ly

Mẹ ơi! Mẹ ơi! Mẹ ơi!

Phần lớn thính giả, những người không quen biết ông, đều ngỡ Thu Hồ là người miền Nam. Sự thực ông sinh trưởng tại miền Trung, tỉnh Thừa Thiên. Ông từng làm trưởng ga xe lửa Dầu Giây. Như thế, trong giới văn nghệ của

chúng ta, trước Thu Hồ, hình như đã có tới hai người nữa làm trưởng ga xe lửa là Vũ Hoàng Chương và Xuân Diệu thì phải. Thiết lộ có chút liên quan gì với con đường nghệ thuật chăng?

Ngoài hát, sáng tác nhạc, Thu Hồ còn làm thơ, soạn nhiều kịch bản đóng kịch và dạy nhạc tại một số Trung Học Tư Thục nổi tiếng ở Sài Gòn như Nguyễn Bá Tòng, Thánh Thomas, Thiên Phước …

Ông đã cho xuất bản tập thơ Ánh Bình Minh. Nhưng thi phẩm này ít được nhắc đến.

Sau biến cố 30 tháng 4/75, Thu Hồ còn ở lại Việt Nam cho tới 1999 mới được con gái là Mỹ Hà, cựu xướng ngôn viên Anh ngữ của Đài Phát Thanh Sài Gòn, bảo lãnh qua Mỹ. Tin ông qua đời tại xứ sở xa xôi này, khiến người ta không khỏi ngậm ngùi nghĩ tới số phận chung của tất cả những người Việt, hiện đang lưu lạc tại các xứ người, xen lẫn trong nỗi niềm thương tiếc ông. Ôi cái đất nước, người ta xa nhau cũng buồn, thấy lại nhau cũng buồn!

Sao vậy hở Trời?

Sau đây là bản Khúc Ca Đồng Tháp của Thu Hồ, sáng tác khoảng năm 1954, Trọng Danh viết lời:

Đây Tháp Mười phương Nam tôi thân yêu

Sóng lúa vờn vờn trong ánh nắng chiều

Vang tiếng chày khắp chốn cô liêu

Đây Tháp Mười mênh mông này quanh năm

Có những mùa trồng dâu ta chăm tằm

Có những mùa trồng dâu hay hái cà

Tháp Mười ơi!

Đây miền Nam

Say tự do

Vui bình an

Hò hò hò ơi!

Ai vô Đồng Tháp mà nghe

Có chiều [chiều] về em bé

Em bé hát vè … về mà chơi

Đồng xanh xanh ngát chân trời

Ơ ơời … ờ ơ ờ ờ ơi!

Hò ơi!

Quanh năm đồng lúa phì nhiêu

Lúa nhiều

Nuôi dân no ấm tang tình tình tình tang

Ai đi xin nhớ xóm làng

Quanh năm cày cấy cho nhà

Nhà Việt Nam

Đây Tháp Mười phương Nam tôi thân yêu

Vang tiếng hò hòa trong những tiếng cười

Vui cấy cầy khắp chốn nơi nơi

Như luyến tình yêu anh xa xôi

Trong lúa vàng nàng thôn nữ tươi cười

Vui xóm làng hò ơi ta yêu đời

Tháp Mười ơi!

Vui xóm làng hò ơi ta yêu đời

Tháp Mười ơi!

Qua những ca khúc đã được phổ biến, người ta thấy, Thu Hồ cũng là một người nặng lòng với quê hương. Nói chung, hầu hết các nhạc sĩ của chúng ta, ai cũng dành ít nhất một đôi dòng nói về quê hương. Nghe riết người ta sẽ nhận ra cái điều buồn bã này: quê hương trong nhạc của chúng ta, và cả trên thực tế, hình như chỉ còn là nơi để tưởng nhớ chứ không còn là nơi để sống nữa.

Và, lòng thương nhớ của mọi người đối với quê hương, nhất là những kẻ luân lạc tha phương, [như chúng ta] thật sự, sẽ mỗi ngày một tăng lên hay mờ nhạt thêm đi?

Như Quỳnh

Mai Thiên Vân