Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 23 Jul 2025

76. Phan Huỳnh Điểu

Phan Huỳnh Điểu cho biết, khi ông còn là một học sinh ở Đà Nẳng [ông sinh năm 1924] ông có dịp được xem vở kịch Tục Lụy thơ của Châu Vinh và Thế Lữ, nhạc của Lưu Hữu Phước, ông mê vở kịch và đã nuôi mộng viết một bài hát, kể lại một câu chuyện cổ tích, bằng nhạc, cũng có những tình tiết, tình cảm tương tự. Ông cũng cho biết đã tự học nhạc lý. Vào tuổi ông, phần lớn người ta đều tự học nhạc qua sách vở, trừ các tu sĩ công giáo được học trong các chủng viện, và một số ít người khác được học trực tiếp từ các nhạc sĩ chơi trong các ban nhạc đến từ nước ngoài.

Năm 1940 ước mơ của Phan Huỳnh Điểu trở thành sự thật, ca khúc Trầu Cau của ông ra đời. Phan Huỳnh Điểu nói, ông chỉ định làm bài hát đó cho đoàn Sói Con của ông hát trong những đêm lửa trại. Không ngờ khi lọt ra ngoài nó đã đem lại thành công lớn cho ông. Đến độ, như lời ông kể, năm 1975, có dịp qua Pháp để dự một buỗi trình diễn nhạc của mình, nghĩ rằng bài Trầu Cau quá cũ, ông không xếp vào chương trình, khán giả, nhất là các khán giả lớn tuổi, đã yêu cầu ông cho trình diễn bài đó.

Họ bảo, thiếu Trầu Cau thì không phải Phan Huỳnh Điểu! Nghệ thuật luôn có những sự bất ngờ. Trong cuộc chiến tranh chống Pháp, Phan Huỳnh Điểu có hai bài hát rất được yêu thích là bài Đoàn Vệ Quốc Quân và Mùa Đông Binh Sĩ. Đoàn Vệ Quốc Quân là một bản hùng ca nhưng lại rất buồn. Nhất là lời ca gần như lời báo trước một thời tai ương, chết chóc.

Đoàn vệ quốc quân một lần ra đi

Là có mong chi đâu ngày trở về

Khi chiến tranh đã lan tràn, bài Mùa Đông Binh Sĩ càng làm cho người ta thấm thía nỗi đau đớn của chia ly, xa cách.

Mùa đông gió lạnh lùng gió lạnh lùng

Chim thôi bay nhìn mưa gió hãi hùng

Ngoài xa ngoài biên cương

Bao chiến binh ôm súng buồn

nhớ quê hương

Sau hiệp định Genève, ông tập kết ra Bắc. Không rõ từ khi sống hẳn trong lòng cộng sản ông nghĩ gì, viết được những gì, nhưng trong suốt mấy chục năm người ta chỉ thấy có một bài của ông thường được mang trình diễn, coi như thuộc về số những tác phẩm tiêu biểu của mấy chục năm Xã Hội Chủ Nghĩa miền Bắc là bài Bóng Cây Kơ Nìa. Đó cũng là bài, những ai còn ở lại miền Nam sau ngày 30 tháng 4/75, hẳn còn nhớ, vì cùng với mấy bài như Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Tiếng Chầy Trên Sóc Bom Bo … người ta đã phải nghe đến phát sợ.

Kể từ sau 1975, thính giả thực sự thích một ca khúc nữa của Phan Huỳnh Điểu là bài Thuyền Và Biển, phổ thơ Xuân Quỳnh:

Chỉ có thuyền mới hiểu

Biển mênh mông nhường nào

Chỉ có biển mới biết

Thuyền đi đâu về đâu

Những ngày không gặp nhau

Biển bạc đầu thương nhớ

Như thế, những bài hát được yêu, được nhớ của ông, cuối cùng đều là tình ca cả. Nhạc Phan Huỳnh Điểu, dù ông có nhắm viết những bản hùng ca hay chỉ là những tình khúc phổ thơ của người khác, vẫn luôn có vẻ gì đó mộc mạc, chân chất, rất gần với hình ảnh của chính ông trong một cuốn vidéo, có lần người ta thấy chiếu trên màn ảnh truyền hình trong nước, trong đó, có cảnh ông đeo chiếc mandoline sau lưng, đi dạo rồi tới ngồi trên một tảng đá bên bờ biển. Ông có ý nhắc nhở tới tảng đá trong truyện ca Trầu Cau và những ngày đầu sáng tác của mình chăng?

Nói tới bản Trầu Cau của Phanh Huỳnh Điểu, người ta cũng không thể không nhắc tới cặp uyên ương Mạnh Phát / Minh Diệu một thời đã trình bầy rất thành công ca khúc này [cả hai nay đều đã ra người thiên cổ].

Trầu Cau

Ngày xưa có hai anh em nhà kia

Cùng yêu thương ở cùng nhau

bỗng đâu chia lìa

Vì hai người cùng đem lòng yêu một

cô gái làng bên

Nhưng người anh được kết duyên cùng nàng

Vì như thế nên người em lòng buồn rầu

bỏ đi khỏi làng

Tân Lang:

Ôi ta buồn ta đi lang thang bởi vì đâu

Kìa sông sâu dòng êm réo

như gợi mối sầu

Nhìn nước cuốn lệ rơi tuôn

Biết sao ngăn niềm thương

Kìa mây sầu giăng chơi vơi

Làm sao ngừng cho nhắn đôi lời

Dòng nước lờ trôi mây trắng cùng trôi

Qua chốn nào nơi xa xôi

Anh say sưa cùng ai đang se mối tình duyên

Thôi hết rồi giấc mơ huyền

Tiếng vang hợp ca:

Tang tính tình tính tang tính tình

Bên sông sâu tình lang sinh thành phiến đá

Sầu thương theo ngày qua

Trông ngóng chờ tin không biết vì sao

Nên Tân Sinh ra đi mong tìm em yêu thương

Nỗi niềm thương nhớ

Tân Sinh:

Qua bao ngày ta đi lang thang cố tìm em

Dòng sông êm đềm trôi cuốn

như vương tiếng buồn

Nhìn nước cuốn lệ rơi tuôn

Biết sao ngăn niềm thương

Trời xanh cùng mây bay cao

Rừng sâu tìm em biết nơi nào

Nhìn chốn rừng hoang

Nghe tiếng rừng vang

Trong gió ngàn như than van

Thôi hết rồi phút êm đềm

Qua bao ngày ta đi lang thang cố tìm em

Ôi ta buồn ta đi quyên sinh cũng vì em

Tiếng vang hợp ca:

Tang tính tình tính tang tính tình

Bên sông sâu

Người Tân Sinh gần phiến đá

một cây cau trồi lên

Trông ngóng chờ tin không biết chồng sao

Nên bâng khuâng trong yêu thương

Nàng ra đi mong kiếm chồng yêu quý

Vợ Tân Sinh:

Đây cây rừng thông reo vi vu

bóng chồng đâu

Dòng sông ơi nào ai sớt cho vơi mối sầu

Nhìn nước cuốn lệ rơi tuôn

Biết sao ngăn niềm thương

Làn mây sầu đang giăng tơ

Nhìn mây lòng man mác mong chờ

Kìa gió rừng lên xao xuyến lòng em

Thương nhớ chàng ôi sao quên

Mây ơi xin dừng bay cho ta nhắn vài câu

Cho thấy chồng bớt nguôi sầu

Ôi đây cây rừng thông reo vi vu

biết làm sao

Đây hương hồn em xin theo anh

đến trời cao

Tiếng vang hợp ca:

Tang tính tình tính tang tính tình

Bên sông sâu

Niềm tương tư nàng chốc biến thành ra

dây trầu xanh

Lưu luyến tình xưa âu yếm trầu leo

quanh thân cau

Qua bao năm tình thiêng liêng

thắm cùng mưa nắng

Hà Thanh-Duy Trác-Elvis Phương