Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

72. Phạm Đình Chương

Nghe nhạc Việt Nam hẳn có lúc chúng ta phải giật mình vì hình như nó quá buồn. Không biết có phải vì  hoàn cảnh đất nước là nguyên nhântạo ra một nền âm nhạc như thế chăng?

Không phải chúng ta không có nhạc vui.

Nhưng cái vui, cái trong sáng của nhạc Hoàng Quý mới chỉ là cái vui, cái hớn hở, của một cuộc họp toán của các hướng đạo sinh. Và, cái vui ấy cũng hiếm hoi. Dương Thiệu Tước, Nguyễn Xuân Khoát, cũng có những bài hát vui. Nhưng đằng sau cái vui của nhạc Dương Thiệu Tước hay Nguyễn Xuân Khoát, vẫn lẩn khuất một chút buồn, như bóng đêm sau lưng nắng hồng. Phải chờ đến Phạm Đình Chương chúng ta mới được nghe, được hát, những ca khúc thực sự vui tươi, thực sự khỏe

mạnh. Nhạc Phạm Đình Chương bát ngát sức trai, nồng nàn hương sắc núi rừng, đồng nội. Qua những ca khúc đầu tay của ông như Được Mùa, Sáng Rừng, Tiếng Dân Chài, Ra Đi Khi Trời Vừa Sáng v.v … người ta cảm nhận một sức sống dạt dào, nao nức cái nao nức của một cuộc lên đường, một bước vào đời, có gian lao, vất vả, nhưng cũng đầy quyến rũ, tin yêu. Cuộc sống có một vẻ gì đó giống như một thách thức hào hứng.

Nhạc như thế, lòng người như thế, tuổi xuân như thế, phải được hát lên, không phải bằng một người, một giọng, mà phải bằng nhiều người nhiều giọng. Có lẽ điều này cũng giải thích vì sao nhạc Phạm Đình Chương đã xuất hiện cùng một lúc với ban hợp ca Thăng Long do chính ông thành lập, hướng dẫn, đã thổi một luồng gió vào âm nhạc Việt Nam bằng nghệ thuật hợp ca.

Rừng núi, sông biển, ruộng đồng, đều được nhắc tới trong nhạc Phạm Đình Chương. Nói như vậy cũng không chính xác. Phải nói rằng, những thực thể ấy cũng chính là một phần nhạc, một phần tâm hồn ông. Có bao nhiêu người đã viết về rừng núi, nhưng ca khúc Sáng Rừng của Phạm Đình Chương vẫn bừng bừng một nét riêng biệt. Cái âm u không bí hiểm. Cái hoang dã không đe dọa. Mà ở đó là thơ. Ở đó là cuộc lễ linh thiêng của con

người tiếp nhận tặng phẩm của Thượng Đế. Đó là sự chan hòa giữa thiên nhiên và con người. Tiếng chim như thế người ta chỉ có thể nghe thấy trong một sáng rừng. Và rừng là ân sủng của Thượng Đế ban cho. Rừng là của ta. Có lẽ không còn hình thức tiếp nhận nào hơn là hình thức tiếp nhận bằng âm nhạc, trong một cuộc lễ như thế. Hay nói như [thơ] Tagore:

Chỉ với tư cách là ca sĩ

Tôi mới nhận ra sự hiện diện của Người.

Nói về tình yêu đất nước trong nhạc của chúng ta có rất nhiều, nhưng sừng sững như núi non, có lẽ, không có tác phẩm nào vượt qua bộ Hòn vọng Phu của Lê Thương, Con Đường Cái Quan của Phạm Duy và Hội Trùng Dương của Phạm Đình Chương.

Ôi, chúng ta chỉ nguyện làm sao có được tấm lòng yêu thương đất nước, yêu thương nhau mãi mãi như thế. Vết thương nào rồi cũng lành. Sự xa cách nào rồi cũng có ngày nối lại được. Núi non sông biển là vĩnh cửu.

Có nhạc của Lê Thương, còn nhạc của Phạm Duy và với nhạc của Phạm Đình Chương rồi những con sông vẫn cứ chẩy xuôi một niềm thương, sẽ đưa chúng ta về một bến, dù có phải hòa chung một dòng nước mắt.

Những lúc Phạm Đinh Chương trở về với cõi riêng của mình, ông cũng để lại cho đời những tình khúc tuyệt vời, dù đó không phải là những bài ca hạnh phúc. Tình ca của chúng ta rất nhiều. Nhưng có vẻ người ta nói về tình nhiều hơn tình nói. Phạm Đình Chương đã bước qua được sự cách biệt này. Chỉ khi người ta yêu, thực sự yêu, mới có được cái giọng thiết tha, nồng nàn đến thế. Phổ nhạc thơ, Phạm Đình Chương cũng tỏ ra là một nhạc sĩ cao tay lắm. Song nghe nhạc ông, người nghe vẫn cứ thấy những ca khúc do chính ông viết lời ca nó thực hơn, đằm thắm hơn.

Tuy nhiên, Người Đi Qua Đời Tôi thơ của Trần Dạ Từ, Khi Cuộc Tình Đã Chết, thơ của Du Tử Lê hay Mộng Dưới Hoa thơ của Đinh Hùng, Phạm Đình Chương phổ nhạc, vẫn cứ là những tình khúc hay nhất của ông và của chung những tình khúc Việt Nam nữa.

Nếu chúng ta, ai có dịp nghe Phạm Đình Chương hát một lần, trong một quán về khuya, hát một mình với ly rượu trong tay và bằng cái giọng một nửa tưởng chừng như bị cháy vì khói thuốc, nửa kia được dập tắt bằng rượu, mới thấy được hết cái hay của giọng hát Phạm Đình Chương.

Ông không chỉ là nhạc sĩ. Ông còn là một ca sĩ nữa. Chúng ta đã nghĩ đến việc cám ơn các nhạc sĩ, tại sao chúng ta lại không nghĩ đến chuyện công khai cảm ơn các ca sĩ nhỉ?

Không gì buồn bằng một bản tình ca không được hát. Cũng không còn gì buồn hơn một bản tình ca bị hát sai. Vậy thì được nghe một giọng hát trình bầy được hết những gì chứa dấu trong trong bản nhạc, phải chăng cũng là điều hết sức hạnh phúc? Ấy là chưa kể, cùng một ca khúc, mỗi ca sĩ có thể có một cách hát khác nhau và, bằng cách ấy, vẫn mở cho người  nghe những cánh cửa tưởng tượng kỳ lạ: vừa có khả năngđưa ta trở về một quá khứ nào đó, vừa dường như hứa hẹn vẽ ra một thế giới kỳ ảo, chỉ khi yêu hay đã ra khỏi tình người ta mới biết, mới nhận ra được.

Xuân Tha Hương

Ngày xưa xuân thắm quê tôi

Bao nhánh hoa đời đẹp tươi

Mẹ tôi sai uốn cây cành

Vun tưới hoa mùa xinh xinh

Thơi gian nay quá xa xôi

Tôi đã xa nhà đầm ấm

Sống bao xuân lạnh lẽo âm thầm

Hoa xưa dần qua biết bao kỳ đâm bông

Riêng ai buồn thương hắt hiu còn trông mong

Nàng xuân thay áo mấy mùa đợi chờ

Mắt huyền lệ rưng rưng

Sầu héo đến bao giờ

Chiều nay lê bước phiêu du

Thầm nhớ xuân về làng cũ

Tình quê chan chứa trong lòng

Chua xót thay sầu tư hương

Đường đi xa lắc lê thê

Thêm khát khao ngày về quê

Để sống vui quê mẹ lúc xuân về

Xuân tới muôn cánh hoa đào bay khắp nơi

Hương khói lan dưới mưa nhẹ rơi phơi phới

Chiều dâng sầu lâng trên đường về mịt mùng

Mây Tần ơi cho nhắn theo niềm thương

Thái Thanh