Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 20 Jul 2025

70. Phạm Duy

Tôi yêu tiếng nước tôi

Từ khi mới ra đời người ơi

*

Tôi yêu bác nông phu

Gội sương nắng bên bờ biển sâu

Tôi yêu đất nước tôi

Nằm phơi phới bên bờ biển xanh

(Tình Ca)

Tình Ca là một trong những ca khúc ái quốc hay nhất của chúng ta. Phạm Duy đã gói gọn lòng yêu thương tổ quốc trong tình yêu tiếng nói, người và đất. Nếu cho đến hôm nay chúng ta mới hẹn nhau gửi tới Phạm Duy Bông Hồng Tạ Ơn có lẽ vẫn còn hơi sớm. Bởi vì, Phạm Duy cho chúng ta cảm tưởng, ông còn sống thì dòng nhạc của ông vẫn tiếp tục tuôn chảy, không

biết sẽ đưa chúng ta về tới những ngõ ngách, bến bờ nào nữa.

Gần đây ở Việt Nam, người ta có làm một cuộc trình diễn lớn, lấy tên là Nửa Thế Kỷ Âm Nhạc Việt Nam. Sau khi tính toán sao đó, người ta đã loại tên Phạm Duy ra khỏi chương trình.

Và chính vì người ta cố tình gạt bỏ ông, sự thiếu vắng ấy bỗng trở nên to lớn, nặng nề. Hình như Nửa Thế Kỷ Âm Nhạc Việt Nam của họ chỉ có một nửa sức nặng. Nửa kia là Phạm Duy.

Bởi vì cuộc đời / còn nhiều khi là mơ

Bởi vì cuộc đời / còn nhiêù khi là thơ

Có khi vui lửng lơ

Có khi tuôn sầu u

Bởi vì chiều buồn chiều về trên dòng sông

Bời vì tình đời nào chỉ thù oán

Hãy cất tiếng ca cho lòng thêm buồn

Hãy cất tiếng ca cho lòng thôi khô héo

[Chiều Về Trên Sông]

Nói về nhạc Phạm Duy mà chỉ có trong tay một bài viết nhỏ như thế này, không thể tránh được thiếu sót. Những biến động của lịch sử, tình người, cái sống, cái chết, thiên nhiên, hoa cỏ, cái thật, cái giả, cái tục, cái thanh, đều đã được ông nói đến trong nhạc của ông. Khi người ta cố giữ giọt nước mắt trong lòng hay để nó lăn dài trên má, khi người ta cười nụ nhỏ hay cất tiếng hát to, khi người ta gục ngã hay hăng hái dấn bước trên đường đời, người ta đều có cho mình một câu hát của Phạm Duy.

Tôi sẽ hát

Nhưng hát nhỏ hơn lời nguyện cầu

Lời tôi ca xin lúa đừng lo

Lời tôi vang như tiếng trùng kêu

Lời tôi cao như tiếng con diều

Lời tôi ngân như tiếng chuông chiều

Lời tôi sâu như tiếng tình yêu

[Tâm Ca]

Trong suốt nửa thế kỷ, bằng đủ mọi thể loại, Phạm Duy đã để lại cho chúng ta một bức tranh âm nhạc hoành tráng.  Ông đã vẽ lại, kể lại, tất cả những khía cạnh hào hùng cũng như tang thương nhất của dân tộc. Những nỗi thảm sầu và những phút giây hạnh phúc.

Ánh sáng và bóng tối.

Hân hoan và thất vọng.

Có chỗ mở vào những khoảng không bao la, phảng phất  hơi thở của Đạo. Có chỗ soi chiếu vào lòng người thăm thẳmvọng lên tiếng nói của Đời. Những nét vẽ nguệch ngoạc, những nhăng cuội thiết tha, phản ánh nhịp đập của trái tim đời sống.

Cũng gần đây thôi, có lẽ chỉ do sự tình cờ, ở trong nước người ta có làm một cuốn video về Văn Cao, và ở hải ngoại, chúng ta có được một cuốn tương tự về Phạm Duy. Cảm tưởng đầu tiên khi xem những cuốn băng này là Phạm Duy muốn nói gì thì nói. Văn Cao, ngược lại, gần như không nói gì cả. Ông giống như cái bóng đè lên tác phẩm của mình. Thậm chí ông không có nổi một nụ cười nữa! Tất cả những gì người ta nghe được về ông, đều do xướng ngôn viên nói.

Còn Phạm Duy nói gì?

Cũng như nhạc của ông, ông nói đủ điều, hỏi gì cũng nói. Đời sống của ông tràn đầy, có một bề dày không phải ai cũng có được. Ông đi hát, soạn nhạc, viết hồi ký, tán dóc … Người ta có cảm tưởng những gì ông nói được thì ông

làm được. Kể cả vài điều có thể làm cho một số người phải nhăn mặt. Ông sống hết mình, làm việc hết mình và chơi cũng hết mình.

Trong đời sống ai muốn trở thành gì cũng được, Phạm  Duy là một trong những nhạc sĩ có ý thức cao nhất của chúng ta.

Chiều rơi trên đường tối

Có ta như rã rời

Hồn ta như gò mối

Im chờ phút đầu thai

[Đường Chiều Lá Rụng]

Phạm Duy viết đủ loại nhạc: dân ca, tình ca, trường ca, hùng ca, tâm ca, đạo ca, tục ca và cả nhục ca nữa …Ông sống tới đâu viết tới đó. Từ những trường ca lớn công phu nhiều năm soạn thảo, đến những ca khúc chỉ có vài ba nhịp, cái tài hoa của ông vẫn bộc lộ một cách rõ rệt. Ngôn ngữ ông giầu có đến độ, bên cạnh những chữ ông đã dùng, người ta tưởng chừng như còn dăm bẩy chữ nữa ông chưa xài tới.

Nếu như người ta nhớ lại số lượng đồ sộ toàn bộ tác  phẩm của ông, người ta mới thấy sự phong phú của tâm hồn ông tới ngần nào! Nếu có điều gì đáng tiếc liên quan tới nhạc Phạm Duy thì chính là vì ông đã viết cả những gì không đáng viết. Nhưng thế nào là một đề tài đáng viết và không đáng

viết? Theo một khuôn mẫu nào đó thì có lẽ Phạm Duy không còn là Phạm Duy nữa. Hẳn thế. Tác phẩm của ông như hoa cỏ bám chặt lấy đời sống,

chỗ nào mọc được thì mọc, và, hễ mọc được thì trổ bông là việc tự nhiên.

Đời lạnh lùng trôi theo dòng nước mắt

Với bao tiếng tơ sót thương đời

Vì cuộc tình đã chết một đêm nao

Lúc trăng hãy còn thơ ấu …

[Tiếng Đàn Tôi]

Nhạc Phạm Duy nói chung là một thứ thực phẩm cho tình yêu và tuổi trẻ. Nghe nhạc ông, người ta cảm thấy như  mình được chia sẻ sự giầu có của tâm hồn ông, được lớn thêm cùng với ông. Phạm Duy không chỉ là niềm hãnh diện của âm nhạc Việt Nam. Ông còn là niềm hãnh diện của ngôn ngữ Việt Nam nữa. Qua tay ông, chữ nghĩa trở nên đẹp và hình như có

khả năng vô tận.

Và, nói đến nhạc Phạm Duy không thể không nói tới  dân ca của ông. Ông đã chinh phục người nghe trước hếtbằng nhưng bản dân ca rồi mới đến những loại nhạc khác. Viết dân ca, Phạm Duy không chỉ dựa hoàn toàn trên những cổ điệu, rồi khai triển. Ông đã rút ra từ đó cái sức mạnh và vẻ đẹp, để viết thành những ca khúc của riêng ông, rồi tự nó trở thành dân ca.

Nhạc Phạm Duy có cái vẻ nồng nàn, thiết tha như muốn ôm xiết lấy cuộc đời. Vì thế, có thể coi ông là tình nhân của cuộc đời vậy.

Đường Chiều Lá Rụng

Chiều rơi trên đường vắng

Có ta rơi giữa chiều

Hồn ta theo vạt nắng

Theo làn gió đìu hiu

Lá vàng rơi lá vàng rơi

Như dĩ vãng gầy tóc buông dài

Bước ra khỏi tình phai

Lá vàng rơi lá vàng rơi

Như chút hơi người giã ơn đời

trên nẻo đừơng hấp hối

Hoàng hôn mở lối

Rừng khô thở khói

Trời như biển chói

Từng chiếc thuyền hồn lướt trôi

Neo đứt một lần cuối thôi

Cho cánh buồm lộng gió vơi gió đầy

Chiều ôm vòng tay

Một bó thuyền say

Thuyền lơ lửng mãi

Từng tiếng xạc xào lắt lay

Là tiếng cội già khóc cây

Hay tiếng lòng mình khóc ai giờ đây

Chiều chưa thôi trìu mến

Lá chưa buông chết chìm

Hồn ta như vụt biến

Bay vờn trong đời tiên

Lá vàng êm lá vàng êm

Như mũi kim mềm đã khâu liền

Kín khung cửa tình duyên

Lá vàng khô lá vàng khô

Như nét môi già đã nhăn chờ

trên nẻo đường băng giá

Chiều không chiều nữa

Và đêm lần lữa

Chẳng thương chẳng nhớ

Để những cọng buồn cánh khô

Rơi rớt từ một cõi mơ

Nghe đất gọi về tiếng ru hững hờ

Còn rơi rụng nữa

Cành khô và lá

Thành ngôi mộ úa

Chờ đến một trận gió mưa

Cho rữa tình già xác xơ

Cho biến thành nhựa sống nuôi tình thơ

Chiều tan trên đường tối

Có ta như rã rời

Lòng ta như gò mối

Im chờ phút đầu thai

Thái Thanh

Quỳnh Giao