Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 20 Jul 2025

71. Phạm Duy Nhượng

Ông là bào đệ của Thạc sĩ Phạm Duy Khiêm và bào huynh của nhạc sĩ Phạm Duy. Tuy sáng tác không nhiều, nhưng ông vẫn được coi là một trong những tác giả quan trọng của nền tân nhạc Việt Nam. Ông cũng là người chuyển một số các ca từ của Phạm Duy sang tiếng Pháp để những người ngoại quốc quan tâm tới âm nhạc Việt Nam hiểu rõ Phạm Duy hơn, đồng thời biết thêm về nhạc Việt Nam. Gia đình, bằng hữu của Phạm Duy Nhượng cho biết, ông có một đời sống nghiêm túc, kín đáo. Ông dạy học và có thời gian làm việc cho các hãng thông tấn. Dù công việc của ông liên quan tới các cơ quan thông tin, báo chí và nhạc của ông được hầu hết các ca sĩ danh tiếng trình bày trên các đài phát thanh, truyền hình, sân khấu, nhưng ít người biết mặt ông.

Căn cứ vào những gì được nghe, người ta cho rằng, sáng tác đầu tay của Phạm Duy Nhượng là bài Say Thuốc Lào. Đây là một ca khúc vui và được lưu truyền vào những ngày đầu “kháng chiến”, tựa một nụ cười cho những người “từ phố phường rời ra thôn quê” (Phạm Duy) làm quen với những gian lao, vất vả:

Người đẹp tôi yêu

có đôi bàn tay diễm kiều

Và một làn môi tươi thắm

Người đẹp tôi yêu

Lấy chồng để phụ tình tôi

Đời tôi tan nát rồi

Xóm làng biết không

Vì đâu nên nông nỗi ấy

Chỉ vì đêm nao

Đôi ta kề má bên song

Em tôi mới hỏi rằng:

“Anh có yêu em không?”

Cô em sao mà thơ ngây

Còn ngờ chi mối tình say

Nói sao cho cô em hay

Rằng anh yêu em nhất đời

Yêu em như một chiếc ngai vàng

Yêu em như ngàn tiếng tơ đàn

Yêu em như một bài thơ duyên

Yêu em như một viên thuốc lào

Người đẹp tôi yêu

Có đôi bàn tay diễm kiều

Và một làn môi tươi thắm

Người đẹp tôi yêu

Lấy chồng để phụ tình tôi

Vì tôi say thuốc lào

Hình như bài Say Thuốc Lào chưa bao giờ được in ra. Người ta chỉ thuộc bằng cách nghe hát truyền khẩu. Có một ca khúc rất hay khác, đã được nhà xuất bản Tinh Hoa ấn hành khoảng đầu thập niên 50 là bài Nhạc Đường Xa. Theo ấn bản tác giả là Phạm Duy Nghĩa. Nhưng theo ca sĩ Mai Hương tác giả chính là Phạm Duy Nhượng. Không biết sự thực thế nào. Chắc nhạc sĩ Phạm Duy có thể làm rõ việc này. Chỉ bằng vào giai điệu, ca từ, tài hoa, tinh tế, thì có nhiều phần đây là một sản phẩm của Phạm Duy Nhượng.

Kìa lóc cóc vó ngựa rung rinh

Bên nhịp cầu cong bên suối

Hòa với tiếng gió nhịp xe xa đưa

Ta cười đón gió phiêu lưu Dù tác giả là ai Nhạc Đường Xa vẫn là một trong những ca khúc hay nhất của nhạc Việt Nam. Cũng là tình ca nhưng Tà Áo Văn Quân có một vẻ gì đó, đôi khi nghe như tiếng xé lụa, thích hợp với cái không khí nửa thần tiên nửa trần tục trong các truyện tình [sử] Trung Hoa.

Trong nhạc Việt, có hai người dùng điển cố trong tiểu thuyết Trung Quốc để viết nhạc mà vẫn nghe ra nhạc Việt Nam là Văn Cao với Tiếng Địch Sông Ô và Phạm Duy Nhượng với Tà Áo Văn Quân.

Về đi thôi

Hán quân kia rồi

Ngu Cơ! Ngu Cơ! Hiền thê ơi!

Bởi vì đâu Quân Vương chàng ơi

Chàng cho thiếp đi theo cùng

Dù có chết ngay chốn sa trường

Thiếp cũng cam lòng

[Tiếng Địch Sông Ô]

Tư Mã người ơi đừng đàn bên Văn quân

Nâng phím hào hoa kê làn môi giai nhân

Về nhà bên suối cung đàn ấp má đào

Mộng chưa tàn khúc

Phượng Cầu lưu luyến nhau

Phượng ơi đàn vắng

Tìm chim Hoàng nơi nao

[Tà Áo Văn Quân]

Chiều Đô Thị của Phạm Duy Nhượng vừa là một bức tranh vừa là một hoạt cảnh về thành phố. Hà Nội chăng? Sài Gòn chăng?

Chúng ta có nhiều nhạc sĩ nói về các thành phố, nói về vẻ đẹp, nét buồn của các thành phố, nhưng Chiều Đô Thị cho người thấy cả cái tương phản của cuộc sống ở các đô thị, vẻ quyến rũ và cả chất độc ngấm trong đó, người ta vừa bị nó hắt hủi, vừa bị nó mê hoặc, cuốn theo.

Chiều Đô Thị còn có một cái tên khác là Cười Đổ Kinh Thành. Trong nhạc Phạm Duy Nhượng luôn có một nụ cười ẩn giấu đâu đó. Chỉ những người nhìn thấu suốt cuộc đời mới giữ được nụ cười như thế trên môi. Cái cười của Phạm Duy Nhượng, trong loạt bài ông viết cho ban AVT trình diễn sau này, hơi “nặng” hơn. Có người cho rằng, hình như ông muốn “văng tục” vào cuộc đời trước khi ra khỏi. Cũng có thể nó chỉ nhắm một mục đích duy nhất: cười cho đỡ buồn. Hình như các trí thức Việt Nam ai cũng có một chút máu tiếu lâm trong người.

Chiều Đô Thị

Chiều lắng hồn kinh kỳ

Cây dài trong bơ vơ

Nghe mái buồn thương mưa

Nghe bụi trút hương xưa

Nghe lá tàn duyên mơ

Nghe dư âm ngày qua

Ôi thành phố thân yêu

Bao mái nhà chìm trong sương chiều

Ôi lửa ấm cơ ngơi

Sau bức mành là cuộc đời vui

Ôi đường xá đêm khuya

Đôi mái đầu dìu nhau trên hè

Ôi trẻ khó lê la

Trong khói mờ gầm cầu trời mưa

Một hồi còi xa xé trời nôn nao

Một đoàn tàu đi biết về phương đâu

Tiếng giầy lê vang góc hè đông

Hàng quà rao inh qua khuê phòng

Tiếng ngựa xe quanh miếng vườn hoa

Người về mau chân nơi nhà lá

A ha! Kinh thành bừng sáng

A ha! Kinh thành ẩm vang

A ha! Kinh thành người đen lầu vàng

A ha! Kinh thành mạch máu

A ha! Kinh thành cần lao

A ha! Kinh thành mộng bền đêm sao

Dòng đời cuôn cuốn trôi mau

Người lặng nghe tiếng xôn xao

Đêm xuống trút gió bến tàu

Chiếc lá rơi chảy về đâu?

Thái Thanh