Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 30 Jun 2025

66. Nguyễn Văn Khánh

Nguyễn Văn Khánh cùng với những Hoàng Dương, Hoàng Trọng, Nguyễn Thiện Tơ, Hoàng Giác, Nguyễn Văn Quỳ, Nguyễn Hiền, Tu My, Trịnh. Kính, Hùng Lân, Chung Quân … góp phần làm nên cái thời cực thịnh của tân nhạc Việt Nam thập niên 44/54.

Khi xảy ra hiệp định Genève, Nguyễn Văn Khánh ở lại Hà Nội. Và từ đó tên tuổi của ông không được nhắc tới tại miền Bắc nữa. Nhưng ở miền Nam, nhạc của ông vẫn được hát và được yêu mến. Nguyễn Văn Khánh mất vào năm nào ít người biết.

Trong nhạc của mình ông hay nhắc tới những đám mây. Có phải cái chết của ông cũng tựa một đám mây lặng lẽ trôi và tan biến?

Chiều thu lướt thướt bao đám mây thu vàng

Lờ lững trôi về rừng núi xa xăm … [Thu]

Nguyễn Văn Khánh sáng tác không nhiều. Nhạc của ông luôn có một vẻ thủ thỉ, tâm sự. Dường như đó là những điều ông tự nói với mình nhiều hơn với người khác. Nhạc  của chúng ta một thời có cái vẻ chung này: ngay cả khi yêu người ta đã tả tình nhiều hơn tỏ tình. Rồi, trong cái vòng quay của tình ái, những lời tả tình ấy mới trở thành những lời tỏ tình.

Yêu ai, yêu cả một đời

Tình những quá khắt khe khiến cho đời ta

Đau tủi cả lòng

Vì yêu ai mà lòng hằng nhớ

Có lẽ trong các nhạc sĩ của chúng ta Nguyễn Văn Khánh là người viết lời ca gần gụi với tiếng nói hơn cả. Ông ít dùng những từ ngữ bóng bẩy. Cái đẹp trong các ca từ của ông lại toát ra từ cái vẻ mộc mạc.

Đường về lòng người tha phương nhớ

Chiều dần dần mờ cô thôn vắng

Người yêu dấu ngàn đời thấu chăng

Anh bước ra đi luyến tiếc hoài

Đời chỉ có riêng em mà thôi

Nhạc Nguyễn Văn Khánh đã được hầu hết các ca sĩ danh tiếng của chúng ta trình bầy, dĩ nhiên mỗi người một vẻ. Nhưng những ai đã có dịp nghe Nguyễn Văn Khánh hát [thời gian trước 1954, khi viết xong một ca khúc Nguyễn Văn Khánh thường mang lên đài phát thanh Hà Nội tự hát] mới thấy rõ, muốn hát nhạc Nguyễn Văn Khánh người ta phải có cái giọng như thế, cái giọng của một người hát cho một người nghe, hoặc thả vào hư không.

Nghe nhạc, có những lúc chúng ta cũng thắc mắc tự hỏi, không biết nhạc sĩ đã dùng nhạc cụ nào để sáng tác? Nghe nhạc Nguyễn Văn Khánh người ta có thể biết ông đã dùng Hạ-uy-cầm để viết. Cái chất Hạ-uy-di ấy thấp thoáng trong mỗi nốt nhạc của ông. Nó cũng hình như có sẵn trong giọng hát của ông. Có lẽ vì thế, các ca sĩ có thể có giọng tốt hơn ông, nhưng tiếng hát của ông khi trình bầy nhạc của mình vẫn có một vẻ gì đó đặc biệt, khó quên. Có một giai thoại về Nguyễn Văn Khánh vài người bị nhốt chung phòng với Hoàng Văn Đức ở Chí Hòa sau 75 đã được nghe ông kể lại. [Hoàng Văn Đức hiện cũng đang có mặt tại quận Cam – Không phải giáo sư, bác sĩ Hoàng Văn Đức]. Khi ấy Hoàng Văn Đức làm chủ sự cho một ngân hàng Pháp ở Hà Nội. Nguyễn Văn Khánh làm thư ký tại ngân hàng này. Giám đốc ngân hàng hình như nhiều lần bắt gặp Nguyễn Văn Khánh không làm việc sở mà lại hí hoáy viết lách gì đó, hễ thấy có người biết thì vội vàng dấu đi. Ông ta bèn kêu cả Nguyễn Văn Khánh và Hoàng Văn Đức vào văn phòng hỏi.

Khi biết Nguyễn Văn Khánh là nhạc sĩ, đang sửa chữa bản thảo, ông ta bảo Nguyễn Văn Khánh dịch lời ca ra tiếng Pháp xem viết gì và hát thử cho ông ta nghe. Hoàng Văn Đức cho biết, sau đó, không những Văn Khánh không bị đuổi mà còn được giám đốc Tây tăng cho một bực lương nữa.

Nguyễn Văn Khánh có mở một lớp dạy đàn Hạ-uy-cầm và Tây-ban-cầm ở gần ga Hàng Cỏ, lối đi xuống Khâm Thiên. Ông có ngón Hạ-uy-cầm rất ngọt. Đặc biệt Nguyễn Văn Khánh chơi đàn bằng tay trái. [Sau này chúng ta có thêm Hồ Đăng Tín nữa].

Nhà ông có một cái ao. Bên kia ao là một nhà trọ của các nữ sinh. Nghe nói, có những đêm trăng, Nguyễn Văn Khánh đàn, bên kia bờ ao, người ngồi nghe như một đàn cò trắng. Những người quen biết ông kể lại như vậy.

Không ai biết rõ Nguyễn Văn Khánh có bao nhiêu tác phẩm. Ở Hà Nội, người ta đã xóa bỏ ông. Và có thể, ông cũng tự xóa bỏ mình nữa.

Sau biến cố 75, chúng ta hiểu vì sao ông làm như vậy. Có những bài hát của ông được xuất bản rồi, nhưng cũng ít được hát, ít người biết.

Bản Nhạc Chiều chẳng hạn. Đây cũng là một trong những ca khúc đầu tiên của chúng ta thuộc thể loại thơ phổ nhạc.

Cành tre nương theo gió

Gió vít nghiêng cành tre

Không gian im lặng ai nghe tiếng chiều …

Nếu chúng tôi nhớ không lầm thì tác giả bài thơ là Nguyễn Văn Quang và ca khúc này đã được nhà xuất bản An Phú [?] ấn hành trước 1954.

Nguyễn Văn Khánh còn một ca khúc nữa, chưa được xuất bản, cũng chưa từng được trình bầy tại nơi công cộng hay các đài phát thanh, đó là bài Thương Binh Ca, chỉ những ai được nghe chính ông hát mới biết:

Trông những vết thương

hằn trên con người hiên ngang

Là những huy chương đầy kính mến

Là những di tích của một thời

tranh đấu vì non sông

Kể từ sau 1954 Nguyễn Văn Khánh có viết thêm gì nữa không? Không ai biết. Nhưng những gì ông đã hoàn tất, chúng ta cũng không biết tìm đâu ra. Và càng ngày hy vọng tìm lại được càng ít đi. Với thời gian những gì người ta cố tình quên hay ngược lại cũng giống như nhau sao?

Thu

Chiều thu lướt thướt bao đám mây thu vàng

Lờ lững trôi về rừng núi xa xăm

Chiều thu lớt phớt trên cô thôn êm đềm

Cùng bầy trâu đoàn mục tử trở về

Đây đàn chim loáng thoáng bay

Trên ngành cây gió phất lay

Trong tiếng gió đưa hắt hiu

Mang theo trầm ngân tiếng tiêu

Hồ biếc lắng nhìn đàn cò trắng trắng ngà

Cùng nhau tung cánh trong sương khói

Tơ liễu hững hờ nhìn nước ngắm dịu dàng

Đêm êm êm xuống xóa muôn mầu

Ngày đi bóng dáng đêm thu rơi trên cành

Dừng chân đây người nghệ sĩ xa nhà

II

Dừng đây đứng ngắm riêng ta trong chiều tà

Chiều lâng lâng lòng nghệ sĩ bâng khuâng

Thuyền ai lướt lướt trôi êm trên mặt hồ

Chiều thu sao nặng nề chiếm tâm hồn

Chuông chùa xa văng vẳng đưa

Ru lòng bao kẻ gió mưa

Thân chiếc én bay bốn phương

Sao nay dừng đây với thu

Canh cánh nỗi lòng

Người nghệ sĩ với chiều

Lòng chim kia bỗng thấy man mác

Xuân sẽ trở về ngày nắng ấm dịu dàng

Trên muôn cây thắm chim hót mừng

Chiều thu đứng ngắm xa núi sông mơ màng

Chiều tha hương lòng nghệ sĩ bẽ bàng

Lệ Thu