Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 29 Jun 2025

64. Nguyễn Hiền

Nguyễn Hiền thuộc thế hệ nhạc sĩ thứ hai của chúng ta sau những Lê Thương, Nguyễn Xuân Khoát, Dương Thiệu Tước … Ông đã đóng góp rất nhiều trong việc phổ biến và quảng bá cho âm nhạc Việt Nam ngay từ thời kỳ phôi thai, bằng cách trình diễn, mở các lớp dạy đàn [phong cầm], dạy nhạc. Cũng như hầu hết các nhạc sĩ được gọi chung là lớp tiền chiến, ông có một sự hiểu biết nghiêm chỉnh và một ý thức rõ ràng về công việc của mình. Ca khúc của ông không nhiều. Hay đúng hơn, những bài hát của ông chúng ta được nghe không nhiều, nhưng mỗi bài đều có thể coi là mẫu mực cho một tác phẩm, từ giai điệu cho đến lời ca. Nhạc của Nguyễn Hiền cho người nghe cảm tưởng, tác giả có một đời sống mực thước. Ông là người lãng mạn, yêu cái đẹp. Nhưng ông không bị hệ lụy về những điều này.

Có những người lấy nỗi đau khổ của mình trong tình ái làm một thứ hạnh phúc. Những người khác lại cho rằng mình hạnh phúc vì đã tránh được nỗi đau khổ này. Nguyễn Hiền hình như ở giữa hai loại người ấy. Cái buồn trong các tình ca của ông nhẹ nhàng chứ không cháy da, cháy thịt. Có vẻ như ông xẻ đôi cái tình của mình: một nửa cho người và một nửa cho chính vẻ đẹp của tình. Nên tình ca của Nguyễn Hiền nhuốm nhiều vẻ thơ mộng hơn đau đớn.

Ca khúc đầu tiên của Nguyễn Hiền được phổ biến rộng rãi ở Hà Nội trước năm 1954 [cũng là một bài thơ của Nguyễn Thiệu Giang do ông soạn thành ca khúc], có thể coi là điển hình cho cung cách viết nhạc của ông: một sự cân bằng giữa cái đẹp và cái buồn. Nguyễn Hiền đã giữ vững sự cân bằng này trong hầu hết các tác phẩm của ông về sau. Dù là phổ nhạc thơ năm chữ Người Em Nhỏ Nguyễn Thiệu Giang:

Tôi có người em nhỏ

Xanh xanh đôi hàng mi

Môi hồng vừa đương độ

Chưa biết sầu biệt ly

Thơ sáu chữ Lá Thư Gửi Mẹ thơ Thái Thủy:

Mẹ ơi! Thôi đừng khóc nữa

Cho lòng già nặng sầu thương

Con đi say tình viễn xứ

Đâu có quên tình cố hương

Hay thơ bảy chữ Mái Tóc Da Hương thơ Đinh Hùng:

Từ giã hoàng hôn trong mắt em

Tôi đi tìm những phố không đèn

Gió mùa thu sớm bao dư vị

Của chút hương thầm xưa mới quen

Người ta cũng không thấy cái luật lệ của thơ gò bó nhạc Nguyễn Hiền. Trái lại, ông viết nhạc thoải mái, nếu không muốn nói chính bố cục của những bài thơ khiến ông khỏi mất công bố cục lại bài hát của mình. Ông yêu sự nghiêm túc, cổ điển. Ông nói thông thạo hai ngôn ngữ Anh/Pháp nhưng lời ca của ông [những ca khúc do chính ông viết lời] bao giờ cũng chững chạc, hoàn toàn Việt Nam, có ý nghĩa rõ ràng, chứ không có những chữ nghĩa nửa vời, nhiều khi nghe [đọc] người ta không hiểu nổi người nói [viết] muốn nói gì. Nguyễn Hiền cũng soạn ca khúc cho một vài cuốn phim Việt Nam trước 75, tại Sài Gòn. Một trong các ca khúc ấy của Nguyễn Hiền đã được nhiều ca sĩ chọn để hát trên các đài phát thanh, truyền hình hay thu vào băng, đĩa nhựa là các bài Ngàn Năm Mây Bay, Tiếng Hát Học Trò … Ngoài âm nhạc Nguyễn Hiền còn tích cực tham gia vào các công tác xã hội, nhất là từ khi ra hải ngoại, ông hoạt động cho các hội cao niên, văn hóa Việt Mỹ tại Cali.

Ông có một trí nhớ rất tốt, hiểu biết rộng. [Đến nỗi nhiều người coi ông như hậu thân của Nguyễn Hiền, vị tiến sĩ trẻ nhất trong lịch sử của chúng ta, đậu tiến sĩ năm mới 14 hay 15 tuổi]. Dù đã ở thềm của tuổi 80, nhưng những ai được dịp gặp và trò chuyện với ông, đều thấy, ông còn hoàn toàn minh

mẫn. Ông vui vẻ, hoạt bát và từa tựa như một cuốn tự điển sống về thời cuộc trong giai đoạn lịch sử hiện đại và nhất là những gì liên quan tới âm nhạc Việt Nam, các tác giả và ca sĩ tiền chiến, những chuyện thú vị riêng tư của các nhân vật này. Chẳng hạn nếu bạn tò mò muốn biết Ngọc Bích đã viết ca khúc nào, vào lúc nào, và cho ai, cứ hỏi Nguyễn Hiền, vì đó có thể là điều ông biết đấy. Chuyện của ông là những chuyện để vui với mọi người chung quanh ly cà phê buổi sáng chứ không có ý phê bình ai. Như tất cả mọi người có kiến thức lại thiên về văn chương, ông thích chơi chữ. Nếu đối diện lại là người biết thuởng thức thì gặp ông lúc nào người ta cũng có thể có vài điều gì đó để cười và nhớ mãi.

Nếu Nguyễn Hiền viết hồi ký chắc sẽ có nhiều cái hấp dẫn và có ích, không phải chỉ riêng về phương diện tài liệu. Cứ nhìn thấy ông ngồi bên ly cà phê, ngoài hàng hiên một cái quán, một buổi sáng nào đó, dù ông ngồi một mình, chỉ một lát sau, quanh ông sẽ có thêm những mái tóc xanh, tóc bạc, tóc hoa râm, đủ biết ông được rất nhiều người yêu mến. Gần tám chục tuổi, ông đã chơi đàn, dạy nhạc, sáng tác, có lúc làm Chánh Sở Chương Trình Đài Phát Thanh Quốc Gia Sài Gòn, một chức vụ cũng rất gần với âm nhạc, nên có thể nói, ông đã hiến trọn đời cho âm nhạc.

Thế nhưng, tác phẩm của ông [và của cả những người khác quanh ông nữa] có ý nghĩa thế nào, đối với cái đất nước đầy rẫy những chuyện tang thương, như đất nước chúng ta? Rồi liệu nó sẽ còn tồn tại bao lâu nữa? Và, nếu nghệ thuật cũng không tồn tại được với thời gian và những biến chuyển của cuộc đời, thì cái gì có thể tồn tại được đây?

Ngàn Năm Mây Bay

Chiều tím không gian mênh mang niềm nhớ

Mây bay năm xưa còn đó

Đâu tìm người hẹn hò

Nhìn áng mây trôi mang bao ngày tháng

Tâm tư buồn lúc thu sang

Mà tiếc nuối dĩ vãng

Nhớ khi ta quen nhau trong chiều vắng

Êm êm câu ca trầm lắng

Cung đàn lòng nhịp nhàng

Mộng ước mai sau bên khung trời sáng

Đôi tim hòa khúc yêu đương

Đời là vạn niềm thương

Cầm tay nhau ngậm ngùi sao không nói

Đếm sao rơi mà e lúc chia phôi

Gió trút mãi lá vàng mái hiên ngoài

Để lòng nghe xa vắng trong đêm dài

Nhớ nhau khi mây vương màu tím

Dư âm năm xưa trìu mến

Mang một lời thề nguyền

Ngàn kiếp mây bay không phai niềm nhớ

Thu sang lòng thấy bơ vơ

Giờ chỉ còn mộng mơ

Mai Hương