Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 29 Jun 2025

65. Nguyễn Thiện Tơ

Nguyễn Thiện Tơ cùng với những Nguyễn Văn Khánh, Nguyễn Văn Quỳ, Hoàng Dương, Hoàng Trọng … đã góp phần làm nên cái thời rực rỡ của âm nhạc Việt Nam, mà sau này, chúng ta quen gọi là nhạc tiền chiến.

Ca khúc Nguyễn Thiện Tơ cho phổ biến chỉ gồm có vài bản như:

Nhắn Gió Chiều, Giáo Đường Im Bóng, Qua Bến Năm Xưa, Trên Đường Về, Khúc Nhạc Canh Tàn. Cũng có thể Nguyễn Thiện Tơ còn viết nhiều hơn nữa, nhưng ông chưa kịp cho phổ biến thì đã xẩy ra biến cố 1954, đất nước bị chia cắt, ông ở lại Hà Nội và không còn cơ hội. Nếu Hà Nội gần như là nguồn cảm hứng của hầu hết các nhạc sĩ của chúng ta một thời, thì phải nói, Hà Nội chính là linh hồn nhạc Nguyễn Thiện Tơ, cho dù ông chưa một lần gọi tên Hà Nội trong các ca khúc của mình. Vào thời ấy chúng ta có ba bài hát tiêu biểu nói về Hà Nội. Bài Hà Nội 49 của Trần Văn Nhơn như một cuộc tái ngộ với Hà Nội sau vài năm chiến tranh. Bài Hướng Về Hà Nội của Hoàng Dương là một cuộc chia tay sắp sửa với Hà Nội, tiếng gọi hồn Hà Nội.

Bài Giấc Mơ Hồi Hương của Vũ Thành là một lần biệt ly thật sự với Hà Nội chứ không còn là sắp sửa hay nỗi lo sợ phải lìa xa nữa.

Cả ba ca khúc của Trần Văn Nhơn, Hoàng Dương và Vũ Thành đều là những bài hát hay. Nhưng mỗi bài hình như đều hàm chứa trong nó cái không khí đặc biệt của một hoàn cảnh riêng.

Chính ở trong nhạc của Nguyễn Thiện Tơ người ta mới thấy được cái không khí thường ngày của Hà Nội. Nó giống như cái màu xám trong tranh Bùi Xuân Phái. Chỉ cái màu  xám ấy mới nói lên được cái buồn ngấm trên thành phố Hà Nội, dù không phải Hà Nội không có những ngày vui, những ngày trong sáng.

Chiều nay sớm về với sắc thu đắm u buồn

Cùng gió vàng với sương thu mờ buông

Ai có về nẻo xa

Cho nhắn cùng người xưa

Nhớ khi hoàng hôn cùng ai

dưới màn sương

Bước lần trên đường

lòng réo rắt yêu đương …

Nhớ lại những buổi chiều u ám, những ngày cuối thu sang đông, Hà Nội đã lạnh lắm. Rạp hát Kim Phụng bên cạnh ngõ Sầm Công, trước giờ trình diễn, thường cho chạy những đĩa hát để hấp dẫn khán giả. Trong số những đĩa hát ấy có bài Nhắn Gió Chiều của Nguyễn Thiện Tơ do Mạnh Phát hát. Trong cái chập chọang của bóng đêm đang đổ xuống, người ta tưởng chừng như nghe thấy trong bài hát trong tiếng hát, tất cả nỗi u buồn của cuộc sống ở Hà Nội lúc bấy giờ. Một cuộc sống luôn có một vẻ gì đó tạm bợ, đầy rẫy những chia lìa, đe dọa. Chiến tranh và bom đạn vẫn đang diễn ra đâu đó, chung quanh. Tất cả tạo thành một nỗi buồn.

Và, cái buồn ấy thấm trong nhạc của Nguyễn Thiện Tơ:

Mây cùng với gió

Lòng ta muốn nhắn đôi câu

Tới phương trời vắng cho người nhớ nhau

Lòng sao vẫn còn mang mối sầu

mỗi thu về

Khi bóng ác tà khuất dưới làn

sương mờ buông

Còn đây núi kia đây dòng sông này

Nào ai biết chăng nỗi lòng nát tan

Lần theo những thanh âm của Nguyễn Thiện Tơ, những  người từng sống ở Hà Nội, đôi lúc có cảm tưởng như mình đang đi trên một hè đường, một góc phố nào đó của Hà Nội, chạm mặt với những nỗi buồn dai dẳng, những ngày tháng mỏi mệt, một nỗi sợ hãi đè bẹp mọi hy vọng.

Có thể chỉ vì nhạc nhắc lại những kỷ niệm. Không gì khơi dậy kỷ niệm trong lòng ngươi bằng âm nhạc. Nói vậy không có nghĩa bảo rằng, những người không từng sống ở Hà Nội vào cái thời những ca khúc của Nguyễn Thiện Tơ được viết ra ấy, sẽ không cảm thông được hết  những gì chất chứa trong các tác phẩm ấy. Nếu không cóchung một quá khứ người ta sẽ khó có chung một rung cảm, vậy thôi.

Có thể những người sống ở Hà Nội hiện nay lại nghe ra trong các ca khúc ấy những điều người trước không nghe thấy. Thi hào Nguyễn Du của chúng ta chả đã từng nói: Đoạn trường ai có qua cầu mới hay, đó sao?

Cứ nghe Lê Dung hát Hướng Về Hà Nội của Hoàng Dương chúng ta sẽ thấy đó là một Hà Nội khác, chứ không phải cái Hà Nội chúng ta biết và mang theo trong trí nhớ. Lê Dung là người của Em Ơi Hà Nội Phố của Phú Quang, không phải Hướng Về Hà Nội của Hoàng Dương, cho dù trên thực tế vẫn chỉ có một Hà Nội.

Người ơi lòng vướng chi u sầu

Lạnh lùng theo chim âu gào sóng

Đừng tiếc có ngày xa cách nhau

Tình thế nhân đâu hiểu được lòng ta

Trên đường xa bóng ai dần khuất

Tim sắt se thẫn thờ rời bước

Bao đắng cay trên đời

Trong sương chiều xóa mờ

Giai điệu cũng như ca từ của Nguyễn Thiện Tơ không có gì mới lạ, nhưng thẩy đều trau chuốt và đẹp. Dù sáng tác ít nhưng những ca khúc của ông đều xứng đáng được xếp vào hàng những tác phẩm trong kho tàng âm nhạc của chúng ta. Một điều hơi lạ là hình như các ca sĩ hát nhạc Nguyễn Thiện Tơ, mỗi người chỉ để lại ấn tượng trong một bài.

Thái Thanh với: Giáo Đường Im Bóng.

Lệ Thu: Trên Đường Về.

Mai Hương: Qua Bến Năm Xưa.

Sĩ Phú: Nhắn Gió Chiều.

Từ Mạnh Phát đến Sĩ Phú có một khoảng cách độ 30 năm. Dĩ nhiên gây được ấn tượng đối với một bài hát đã có người hát thành công trước mình, Sĩ Phú phải có tài năng và một cá tính mạnh mẽ. Hiện nay thì cả Mạnh Phát và Sĩ Phú đều không còn nữa.

Sau Thái Thanh, Mai Hương, Lệ Thu, nhạc Nguyễn Thiện Tơ sẽ còn được những ai hát? Ông có vui lòng chăng?

Giáo Đường Im Bóng

Nhớ tới đêm đầy ánh sáng

Hương trong gió tràn mênh mang

Giây phút như ngừng thôi rơi

Tiếng kinh muôn lời

Dáng xinh xinh bao tiên kiều

Quỳ ngân thánh kinh ban chiều

Trong giáo đường đêm Noel ấy

Ngàn đời tôi mến yêu

Tiếng A-men đều âm u

Hòa trong gió vàng đêm thu

Làm xao xuyến tâm hồn quá

Thời khắc mơ

Thánh giá xa vời lắm

Với chuông chiều ngân

Hồn thánh thót mưa dầm

Buồn tới âm thầm

Nơi giáo đường im bóng

Tôi thầm mong ngóng

II. (Của Phi Tâm Yến)

Tới chốn xưa nàng vắng bóng

Tôi mơ mắt huyền nhung trong

Bao phút giây thần tiên qua

Thấy đâu bây giờ

Lá êm rơi trên gương hồ

Hình như mối duyên xa mờ

Nay đến làm tôi xao xuyến

Hồi đời tươi sáng êm

Sóng rung rinh hồ xưa đây

Hồn tôi nhớ nàng mơ say

Ngày xa ấy u trầm quá

Và chóng qua

Biết tới đâu tìm kiếm

Nối dây tình duyên

Và sóng mắt mơ huyền

Còn biết đâu tìm

Tôi tiếc thời tươi sáng

trôi cùng năm tháng

Trí óc âm thầm nhớ mắt nàng huyền mơ

Đắm đuối trên làn sóng

Mắt nàng huyền mơ

Thái Thanh-Anh Ngọc