Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 24 Jun 2025

54. Long Châu

Những người nghe nhạc và còn nhớ tới cái tên Long Châu, phần lớn, đến nay, đều phải ở tuổi trên dưới 70 cả rồi. Và, ai còn nhớ đến ông, gần như đều thuộc bài hát duy nhất của ông một thời, đó là bài Cô Tú. Cô Tú được viết vào khoảng thời gian 1945-1946, trước khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ một chút. Đó là những ngày cả đất nước bừng bừng trong ngọn lửa ái quốc.  Ở những nơi quê mùa nhất, ngay cả các phụ nữ, saucông việc đồng áng, chợ búa ban ngày, tối tối, tụ tập tại sân đình, bãi trống, lấy dây lạt buộc túm ống quần, vác gậy tập đi một, hai. Các bà già, các vị bô lão, đêm đêm cũng xách đèn tới các lớp “bình dân học vụ” tập đọc i, tờ. Rất nhiều bài hát đã được phổ biến trong những ngày đó:

Một hai ta đi một hai

Toàn dân ta đang nạn đói

Toàn dân ta gông cùm trói

Tiếng khóc rên bên tai

Việt Nam ta dấy lên

Đập tan quân giặc Pháp

Phá tan lũ cường quyền

Cướp lấy chính quyền

Để quảng bá cho phong trào “xóa nạn mù chữ”, thúc giục những người chưa biết chữ đi học, đạo ấy, có hai bài hát, một của Long Châu là bài Cô Tú, bài thứ hai, người viết cho đến bây giờ, cũng không biết là của ai, nhưng còn nhớ như sau:

Học cho biết,

chúng ta chăm học chăm viết

Đọc thông, viết thông

Mắt mờ nay biết trông

Học cho siêng

Bình dân ta nay quyết tiến

Nước văn minh do công ta học cho bền

Rồi ta tiến, tiến mau trên đường văn hiến

Tầm con mắt xa

Mở rộng tim óc ra

Việt Nam ta từ nay tương lai tất khá

Ta cố cho danh dân Việt lan rất xa

Học chữ quốc ngữ cho thông

Đọc viết tính toán cho tường cho chóng

Gắng công vào

Toàn quốc trí óc nâng cao

Toàn quốc tiến tới phong trào

Mau mau xa nơi tối tăm

Ta tiến mau trên con đường vinh xa xăm

Cố thoát ly nơi bùn tanh cát lầm

Đó là bài hát có thể coi là xuất phát từ các lớp học ra ngoài xã hội, vì đã được các “thầy, cô” tập cho các học viên hát ngay trong lớp. Thầy, cô có thể là những cô cậu 15, 16 tuổi và học viên có thể là các cụ 60, 70 tuổi. Học theo cái kiểu người biết đọc dạy cho người chưa biết. Hai mươi tư chữ cái được ghép thành câu vần câu vè cho dễ nhớ:

i, tờ [t] có móc cả hai

i ngắn có chấm, tờ dài có ngang

o, a hai chữ khác nhau

vì a có cái móc câu bên mình

o tròn như quả trứng gà

ô thì đội mũ, ơ là thêm râu

Bài Cô Tú của Long Châu, tuy cũng để cổ vũ cho phong trào xóa nạn mù chữ, nhưng được tung ra trong đời sống như  một tác phẩm nghệ thuật, và đã được các ca sĩ trình bầy trên các đài phát thanh, thu âm vào đĩa nhựa.

Vì nhắm thẳng vào việc khuyến khích “đi học cho biết chữ”, sự việc đã trở thành xa lạ với hoàn cảnh xã hội mỗi ngày một khác, nên bài hát gần như đã bị quên lãng, không thấy ai hát nữa.

Nhưng đối với một số người, bài Cô Tú của Long Châu, ngoài ca từ mộc mạc nhưng rất đẹp và một giai điệu ngọt ngào, dễ thương [những ai đã được nghe Ngọc Bảo hát ca khúc này trên đài phát thanh Hà Nội nhỉ? Bài hát còn chứa trong nó một chuỗi những biến cố lịch sử đầy tang tóc. Không có bài hát nào cho biết tiếp số phận của những Cô Tú trong nhạc Long Châu sau ngày thắp đèn đi học ra sao:

Ai về chợ Huyện Thanh Vân

Hỏi thăm cô Tú đánh vần được chưa

Đánh vần năm ngoái, năm xưa

Năm nay quên hết nên chưa biết gì

Lưng trời tiếng sáo vu vi

Vẳng nghe ai học chữ “i” chữ “tờ”

Sách i, tờ Pháp không cho học

i, tờ [t] có móc cả hai

i ngắn có chấm, tờ dài có ngang

o, a hai chữ khác nhau

vì a có cái móc câu bên mình

o tròn như quả trứng gà

ô thì đội mũ, ơ là thêm râu

Liệu cô mình đã đọc được chưa?

Đôi bên bác mẹ cùng già

Lấy cô hay chữ để mà cậy trông

Mùa hè cho chí mùa đông

Ruộng vườn thóc lúa tính thông chẳng nhầm

Nụ tầm xuân còn đương phong nhụy

Xin cô mình đừng phí ngày xanh

Bình dân học vụ lập thành

Cô nên tới đó học hành cho thông

Elvis Phương