Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 24 Jun 2025

55. Lưu Hữu Phước

Lưu Hữu Phước là một trong những tác giả lớn nhất của nền tân nhạc Việt Nam. Đặc biệt, cũng như Đỗ Nhuận, ông không viết một bài tình ca nào. Suốt cuộc đời sáng tác của ông, Lưu Hữu Phước đã dành để ngợi ca lòng ái quốc, lịch sử bi hùng, thúc đẩy mọi người, nhất là tuổi trẻ, lên đường đấu tranh cho nền độc lập, tự do của dân tộc, của đất nước. Các ca khúc như Ải Chi Lăng, Hội Nghị Diên Hồng, Bạch Đằng Giang, Kinh Cầu Nguyện Hai Bà, Hồn Tử Sĩ, Lên Đàng, Tiếng Gọi Thanh Niên … cho đến nay, vẫn là niềm hãnh diện chung của tân nhạc Việt Nam.

Nhiều thế hệ người Việt Nam đã được ông “vỡ lòng” cho tình yêu tổ quốc, yêu lịch sử, yêu đất nước. Nhạc Lưu Hữu Phước đã truyền vào máu các thanh thiếu niên các tình thiêng liêng ấy dễ dàng và tự nhiên hơn bất cứ bài học luân lý hay công dân giáo dục nào. Ngay từ khi còn ở bậc tiểu học, tại biết bao trường ốc, các thiếu nhi đã thay nhau lấy tơ dứa, tơ đay làm râu bạc, khòm lưng, chống gậy, đóng vai các bô lão đi dự Hội Nghị Diên Hồng. Hình như các em đã cảm nhận ra thân phận người dân “thế nước yếu” và ý nghĩa cao cả của hai chữ “hy sinh” khi miệng hát ra những tiếng ấy.

Đây là một trong những bài hát đáng nhẽ phải được ghi vào chương trình giáo dục như những bài học thuộc lòng:

Toàn dân nghe chăng! Sơn hà nguy biến

Hận thù đằng đằng! Biên thùy rung chuyển

Vùng dậy non sông rền vang tiếng vó câu

Gây oán nghìn thu

Toàn dân Tiên Long! Sơn hà nguy biến

Hận thù đằng đằng! Nên hòa hay chiến

Diên Hồng tâu lên cùng Minh Đế báo ân

Hỡi đâu tứ dân!

Kìa vầng hồng tràn lan trên đỉnh núi

Ôi Thăng Long! Cõi tinh kỳ phơi phới

Loa vang vang chiếu ban truyền bốn phương

Theo gió bay khắp miềng sông núi: réo gọi

Lòng dân Lạc Hồng yêu quê hương cứu đất nước

Giống anh hùng nêu cao chí lớn

Giống anh hùng đua sức tráng cường

Ta lên đường lòng mong tâu lên long nhan

Dòng Lạc Hồng xin thề liều thân liều thân

Đường còn dài hồn vương trên quan tái

Xa xa trông áng mây đầu non đoài

Trông quân Nguyên tàn phá non sông nhà

Đoạt thành trì toan xéo dày lăng miếu

Nhìn bao quân Thoát lấn xâm tràn nước ta

Ôi núi sông nhà rền tiếng muôn dân kêu la

Trước nhục nước nên hòa hay nên chiến

Quyết chiến!

Trước nhục nước nên hòa hay nên chiến

Quyết chiến!

Quyết chiến luôn

Cứu nước nhà

Nối chí dân hùng anh

Thế nước yếu lấy gì lo chiến chinh?

Hy sinh!

Thế nước yếu lấy gì lo chiến chinh?

Hy sinh!

Thề liều thân

Cho sông núi

Muôn năm lừng uy!

Bài hát bi hùng nhất trong âm nhạc của chúng ta có lẽ là bài Hồn Tử Sĩ của Lưu Hữu Phước. Hồn Tử Sĩ và thường được dùng làm nhạc mặc niệm trong các buổi lễ. Vì được dùng làm lễ nhạc như thế nên bài hát gần như không được trình bày như những bài hát thông thường khác, lâu ngày, [từ các năm 45, 46] ít người thuộc lời ca, các ghi chép, lưu truyền có nhiều sai biệt, không biết lấy đâu làm chuẩn. Gần đây ở trong nước người ta có cho xuất bản mấy tuyển tập nhạc Lưu Hữu Phước. Nếu có được các tuyển tập này trong tay, hy vọng chúng ta có thể chiếu theo sửa chữa những sai lầm để có một bản đúng với bản chính. Nói hy vọng trong trường hợp này có vẻ vô lý, nhưng sự thực, rất nhiều các tác phẩm văn học nghệ thuật, ở trong nước, nhất là các ca khúc, đặc biệt là trong thời kỳ còn chiến tranh, lúc bị cấm, khi được cho lưu hành lại, thường được [hay bị?] thay đổi cho thích hợp với tình hình, hoàn cảnh, phần khác, các nhà xuất bản lười biếng, bất cẩn, không chịu hỏi lại tác giả trước khi in, nên cũng không biết sự thật thế nào.

Đêm khuya âm u

Ai khóc than trong gió ngàn

Xác quân Trưng Nữ Vương rơi ngổn ngang

bên nước tràn

Hồn ai đang thổn thức trên không

Hồn quân Nam đang khóc non sông

Sát khí ngất đất bao lấp thây

muôn bóng huyền

Không gian như lắng nghe bao oan hồn

đang xao xuyến

Xót thương hai Nữ Hoàng tuẫn thân

Dù mạng vong lửa hờn chưa tan

Làn sóng đang thét gào

Gió vang tiếng nguyền cùng gươm đao

Cùng dòng sông

Tấm thân nát không nao

Nhìn thấy quân Hán dầy xéo sông núi nhà

Dòng châu rơi

Khóc nước non nhà mờ tối dưới trời

Nghe nhạc Lưu Hữu Phước, yêu nhạc Lưu Hữu Phước,  nhưng có thể nói, toàn thể người miền Nam, kể từ sau ngày30 tháng 4/75 đều sợ ông.

Tiến về Sài Gòn! Ta quét sạch giặc thù

Tiến về Sài Gòn! Giải phóng Thủ Đô!

Lưu Hữu Phước chính là tác giả những câu ca đó. Những ai còn ở lại miền Nam sau ngày 30 tháng 4/75 hẳn không thể nào quên những câu ca đó. Nó bay lượn trên đầu người ta như những lời tuyên án tử hình, tiếng gào thét của thần chết, lập đi lập lại, giờ này qua giờ khác, ngày này qua ngày khác.

Người ta thực sự không biết ông nghĩ gì. Ông không nói gì cả. Ông giữ im lặng cho đến lúc chết. Việc làm của ông làm người ta sợ. Sư im lặng của ông cũng làm người ta sợ.

Cái sợ nhất là trải qua biết bao nhiêu những đau thương, tang tóc, mỗi người miền Nam còn sống đến hôm nay, đều có thể coi như những kẻ sống sót, thảng hoặc có đôi lúc nghe thấy lại những ca khúc của ông, người ta vẫn cảm thấy cái hay, cái đẹp, nhưng cái hay cái đẹp ấy thấm nhập vào người ta như một nỗi chết. Hình như chúng ta đang trải qua một thời lạ lùng: yêu nhau không được, ghét nhau không được, xóa bỏ nhau cũng không được. Vậy, phải làm sao đây?

Ải Chi Lăng

Chi Lăng! Chi Lăng!

Tiếng ai hò reo vang trời

Chi Lăng! Chi Lăng!

Bóng ai tranh hùng muôn đời

Trời âm u, gió tung, rú lên, rít lên ào ào

Rừng thông rên xiết dường như khóc

dưới trời bão

Lời ai nỉ non trong mây

Hồn ai thở than nơi này

Lời gió hay lời reo ngàn quân sĩ đã chết

Hồn gió hay hồn ai còn thương tiếc

Trời lung lay, sấm vang,

sét vang nổi lên ầm ầm

Đồi non thung lũng đều long lở dưới hồi sấm

Lời ai? Phải chăng thần thánh?

Hồn ai? Phải chăng hùng anh?

Vì nước tuốt gươm vùng lên

Làm cho rõ giống Tiên Rồng

Hồi nhớ tới vó câu khập khễnh

lướt qua làn khói

Giáp chiến!

Hồi nhớ tới bóng muôn cờ xí phất tung hùng vĩ

Quyết chiến!

Vì nước tuốt gươm xông pha

Lòng trung cứu dân lầm than

Đồng hát khúc anh hùng ca

Bền gan kết tâm cường tráng

Khuất Nam

Bình Bắc

Oai hùng luôn tiến

Trống chiêng vang rền!

Ban Hợp Xướng Ngàn Khơi