Bông Hồng Tạ Ơn

vietmesssenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 16 Jun 2025

38. Lam Phương

Lam Phương viết nhạc rất sớm.

Năm 1954, khi cuộc di cư vĩ đại của hơn một triệu dân từ miền Bắc vào Nam sau hiệp định Genève, mọi người đã được nghe nhạc Lam Phương trên các đài phát thanh và các sân khấu ở Sài Gòn. Vào khoảng thời gian đó, chắc Lam Phương chưa tới tuổi hai mươi. Các bài hát như Khúc Ca Ngày Mùa và Nhạc Rừng Khuya của ông khi ấy, không phải người ta chỉ nghe thấy trên các làn sóng điện và các rạp hát mà còn có thể nghe thấy ngay trên các hè phố, các ngõ hẻm nữa. Nó trở thành như một chút hương vị, không khí của vùng đất người ta mới tới. Lòng tư hương đang còn rất nặng nề, nghe Khúc Ca Ngày Mùa của Lam Phương, mặc dầu đều biết rõ ông chỉ viết về một cảnh nông thôn nào đó ở miền Nam, nhưng người ta thấy nó cũng chẳng khác bao nhiêu với những nơi người ta mới rời bỏ.

Nhạc Lam Phương giản dị, trong sáng, nhưng rất đằm thắm, phơi phới một lòng yêu đời, yêu người. Lời ca của Lam Phương hồn nhiên, dễ dàng. Có vẻ như ông đã viết được cả nhạc lẫn lời cùng một lúc. Mới nghe Khúc Ca Ngày Mùa, người ta nghĩ, dân ca sẽ là con đường Lam Phương theo đuổi.

Nhưng những ca khúc kế tiếp của ông đã cải chính điều đó. Lam Phương viết những gì ông có thể viết chứ không chỉ riêng những gì liên quan xa gần với dân ca. Và đúng như thế, mặc dầu hơi hướm cổ nhạc Nam phần vẫn là cái duyên thầm trong hầu hết các tác phẩm của Lam Phương. Những ca khúc sau này khẳng định Lam Phương là người viết tình ca chứ không gì khác.

Khúc Ca Ngày Mùa cũng chỉ là một tình khúc của ông mà thôi. Lam Phương viết rất nhiều loại nhạc, dùng nhiều thể điệu. Dường như ông cũng bị huyễn hoặc bởi đủ mọi thứ trên đời. Nhưng khi sáng tác, ông vẫn nghe chính lòng mình nhiều hơn, nên những điều Lam Phương viết ra trong nhạc luôn giữ được vẻ chân thực. Vẻ mộc mạc, chân thực này, có thể là lý do vì sao, tới một tuổi nào đó, người ta không thích nghe nhạc Lam Phương nữa. Hay ít ra, người ta không tìm nghe nhạc Lam Phương nữa, mà nó giống như một quãng đời tự nhiên xa, cùng với những xúc động chỉ ở trong cái khoảng thời gian ấy người ta mới thấy. Có thể người ta sợ. Sợ, vì nghe nhạc Lam Phương và để lòng rung động lại như thế, người ta sẽ thấy ra mình đánh mất một cái gì đó quý giá, cái tuổi đẹp nhất của đời người chẳng hạn.

Nhưng rồi cũng đến một cái tuổi nào đó, người ta lại thấy mình có thể nghe lại, yêu lại nhạc của ông, khi không còn bị lạc cảm xúc, đủ bình tĩnh để thuởng thức các ca khúc ấy chỉ như những tác phẩm nghệ thuật. Ca khúc đánh dấu sự thay đổi tâm hồn Lam Phương rõ ràng nhất có lẽ là bản Trăm Nhớ Ngàn Thương. Cái bầu trời trong sáng thuở nào dường đã vẩn những đám mây u ám. Từ ca khúc này, nhạc Lam Phương không còn như những đóa hoa nở trên cánh đồng nữa. Nó có vẻ đã là dấu tích của những vết thương lòng. Và những gì người ta đã nghe thấy trong nhạc Lam Phương không dễ gì sẽ quên đi được.

Bài Tình Đẹp Như Mơ được viết sau bài Trăm Nhớ Ngàn Thương vào thời gian Lam Phương đã sống ở nước ngoài. Nếu Trăm Nhớ Ngàn Thương là một vết thương thì bài Tình Đẹp Như Mơ phải là tác phẩm sau khi vết thương đã lành. Dĩ nhiên, chúng ta chỉ nói được như thế, căn cứ vào thứ tự các ca khúc Lam Phương đã cho công bố. Cái hồn nhiên cộng thêm một chút lãng mạn của những bản nhạc đầu tiên đã được thay thế bằng những lời ca đắn đo hơn. Lam Phương không phải là người có ưu thế khi viết lời ca, nhưng ông giữ sự trung thực, không cố viết những lời làm ra mới mẻ, nhưng tựu trung chẳng có ý nghĩa gì, như một số người khác đã làm. Em Đi Rồi ca khúc Họa Mi trình bầy được rất nhiều người ưa thích. Nghe nói Lam Phương đã viết vì xúc động trước hoàn cảnh của Họa Mi, khi cô bỏ lại gia đình ở Việt Nam trong một chuyến lưu diễn chính thức ở ngoại quốc.

Người nghe nói chung, cho rằng Lam Phương viết tình khúc ở dạng kể lể, rất thành công. Nhưng những ai theo dõi nhạc Lam Phương hẳn sẽ nhận ra, những bản nhạc ông viết sau này, ở một chừng mực nào đó, đã dần dần chịu ảnh hưởng của nhạc Âu Mỹ. Những lời lẽ chân tình, mộc mạc, những ý nhạc mang hơi hướm dân ca Nam Bộ, đã không còn nữa. Và khi nghe, chúng ta có cảm tưởng lẫn trong những âm điệu ấy, có một chút gì đó quá khứ đã tan biến, không còn để lại dấu vết.

Tuy nhiên Lam Phương vẫn cứ có quyền cho âm nhạc của ông rẽ vào một hướng nào đó. Chúng ta hãy nghe nhạc ông và chẳng nên đòi hỏi ông phải dừng lại ở một điểm nào trong cuộc đời sáng tác của ông.

Ngày Tạm Biệt

Hôm nay đây còn vui trông thấy nhau

Bên tiếng ca tiếng đàn ngập trời cao

Lời vui thắm thiết đưa trao như khi

ta mới gặp nhau

Nhưng anh ơi ngày mai ta cách xa

Anh kinh đô tôi phải về miền xa

Biệt ly ai khéo gieo chi

lên bao mái đầu xanh

Nhớ hàng phượng thắm ven đường

Mỗi lúc chiều buông

Tan tác rơi cài lên mái tóc xanh

Với bóng dáng ai chiều ấy

Nâng niu tà áo

Biết nói gì khi chia ly

Ai nghe chăng ngoài kia hoa vẫn rơi

Bên xác hoa u sầu vì tả tơi

Ngàn ve buông tiếng nỉ non như thương

cho người đi

Thôi chia tay cạn ly vui chúc đi

Ta chúc nhau những gì đẹp lòng nhau

Dù thời gian có phôi pha

Ta không bao giờ quên

Thái Thanh