Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 16 Jun 2025

39. Lâm Tuyền

Không biết tự bao giờ, người ta cứ luôn luôn muốn biết những chi tiết về đời tư của một tác giả. Để làm gì? Có lẽ vì tò mò nhiều hơn là để có thêm điều kiện hiểu rõ tác phẩm, như người ta vẫn thường nói.

Mười chín năm ở nhờ nhà vợ tất nhiên phải có ảnh hưởng đến tinh thần Nguyễn Du. Thế nhưng câu thơ nào của Nguyễn Du chứng tỏ điều ấy? Chúng ta biết gì về Lâm Tuyền? Trừ những người than của ông, bằng hữu của ông, gần như chúng ta chẳng biết tí gì về ông cả. Những người thường lui tới các vũ trường nơi Lâm Tuyền chơi nhạc trong nhiều năm, hẳn cũng đã có những dịp trò chuyện với ông, uống với ông vài ly rượu, mời hay nhận từ ông một hai điếu thuốc chẳng hạn, có thể gọi là biết ông chăng?

Những người làm việc cho Đài Phát Thanh Quốc Gia Sài Gòn nhiều năm, trước 75, đều nói chưa bao giờ thấy Lâm Tuyền tới Đài. Mặc dầu, chắc chắn các nhạc sĩ cộng tác với Đài, có nhiều người là bạn ông, quen biết ông. Và nhất là, Đài phát thanh là nơi, các nhạc phẩm của ông được phát đi hàng ngày. Thập niên 50, khi chưa xẩy ra hiệp định Genève, là khoảng thời gian chúng ta có thêm rất nhiều những nhạc sĩ tài ba, sau những Lê Thương, Phạm Duy, Dương Thiệu Tước … như Nguyễn Thiện Tơ, Nguyễn Văn Khánh, Hùng Lân, Nguyễn Văn Quỳ, Tu My, Hoàng Giác, Nguyễn Hiền, Tạ Tấn ở Hà Nội. Văn Giảng [Thông Đạt], Ngô Ganh, Nguyễn Hữu Ba, Châu Kỳ, Ung Lang tại Huế. Trần Văn Lý, Võ Đức Thu, Anh Việt, Lâm Tuyền tại Sài Gòn.

Image from the Net collected by Sơn râu

Lâm Tuyền đã nới rộng cái thế giới tình ca của chúng ta lúc bấy giờ:

Anh không giữ trong tay một kho tàng

hay một danh vọng nào cả

Anh chỉ giữ có hình ảnh một buổi chiều

Khi nắng vàng nhuộm mái tóc em

Mấy câu thơ xuôi ấy của Dạ Chung [Hoàng Vĩnh Lộc] người ta đọc được trên đầu bản Hình Ảnh Một Buổi Chiều, một bài hát của Lâm Tuyền do chính Dạ Chung viết lời ca. Vào thời điểm đó, thi sĩ của chúng ta còn ít người làm thơ xuôi và ca khúc thì người ta còn nói nhiều đến những mắt huyền và môi thắm. Hầu hết các ca khúc của Lâm Tuyền đều do Dạ Chung viết lời ca, đồng thời đem trình diễn. Những ai có dịp nghe các đài phát thanh Pháp Á và Sài Gòn xưa, chắc vẫn chưa thể quên giọng hát trầm ấm, thiết tha của Dạ Chung.

Dạ Chung hát như một thi sĩ đọc thơ của mình. Và, chúng ta có thể nói, chính Dạ Chung đã góp phần nới rộng và làm mới thêm nhạc Lâm Tuyền (cũng là nhạc Việt Nam một thời) bởi cái không gian bát ngát luôn đầy ắp trong những ca khúc của Lâm Tuyền như: Khúc Nhạc Ly Hương, Tơ Sầu, Tiếng Thời Gian, Trở Về Dĩ Vãng … Nhạc của Lâm Tuyền, dù chỉ là những bản tình ca chăng nữa, lúc nào tưởng chừng như cũng rào rạt biển khơi, lồng lộng gió trời. Nghe nhạc Lâm Tuyền, người ta không có  cái cảm tưởng thường thấy khi nghe tình ca thời ấy – không gian được thu vén vào một người – mà từ một người được mở rộng ra không gian và thời tiết.

Tình trong nhạc Lâm Tuyền không êm ả. Hình như ông chỉ buộc với tình bằng một sợi giây kiểu như Đỗ Phủ: Cô chu nhất hệ cố viên tâm

Còn cả tâm hồn hay con thuyền lẻ loi lúc nào cũng  muốn nương gió ra khơi. Và ra khơi chỉ là ước muốn đượctrở về quê xưa thêm bao tình thương [Khúc Nhạc Ly Hương].  Có vẻ như tình ca của chúng ta một thời chỉ có hai cách diễn tả. Một là người ta nói về tình như một con ong say mật. Hai là người ta lấy cái cao rộng của trời đất để bầy tỏ cái mênh mông không thể nói hết của tình mình.

Có thể nói Em Đến Thăm Anh Một Chiều Mưa của Tô Vũ và Tiếng Thời Gian của Lâm Tuyền là những ca khúc có tính cách đổi mới cho lối viết nhạc Việt Nam thập niên 50- 60. Cấu trúc âm thanh đã khác đi nhiều và có lẽ âm điệu của nó đã kêu gọi tới một cách viết lời ca khác hơn, một ngôn ngữ mới hơn. Chính vì dùng được nhiều tiếng nói hàng ngày để viết thành bài hát, nên người Pháp gọi lời ca là Paroles [lời nói] và ở một mặt khác làm như thế, người ta đã văn chương hóa được tiếng nói thông thường và làm cho toàn thể ngôn ngữ mang một vẻ quý giá hơn.

Nhưng chúng ta hãy trở lại với Lâm Tuyền. Trong đời sống cũng như trong âm nhạc nhiều khi có những hiện tượng khó hiểu. Chẳng hạn, một vài tác giả, tự nhiên tác phẩm của họ không thấy được trình diễn nữa. Thảng hoặc có được đem trình diễn cũng không còn gây sự chú ý, mặc dù, so với các tác giả khác, tác phẩm khác đương thời, không thua sút về bất cứ phương diện nào, ấy là chưa kể còn có thể vượt trội nữa.

Lâm Tuyền là một trường hợp điển hình. Người ta có thể nói, nhạc Lâm Tuyền vẫn được hát đấy chứ. Điều đó đúng. Nhưng so với số lượng băng nhạc, đĩa nhạc, hiện lưu hành ở hải ngoại này, so với các tác giả khác thì số tác phẩm của ông được đem hát rõ ràng là không tương xứng.

Vì sao? Thật khó giải thích. Vì không thể nói nhạc của ông lỗi thời. Ngay cả những tác giả trẻ nhất của chúng ta hiện tại cũng không thể nói với ông như vậy được. Hiện tượng chỉ có thể giải thích như là, Lâm Tuyền đã phải chịu một sự bất công. Hai mươi mấy năm Sài Gòn đổi thay, chúng ta không biết Lâm Tuyền [và những ai nữa?] sống như thế nào. Rồi ông chết chúng ta cũng chẳng biết ông chết ra sao? Chúng ta có thờ ơ quá chăng? Hay không ai còn đủ thì giờ nghĩ đến người khác nữa? Không tình yêu nào có thể nẩy nở hay tồn tại trong sự lạnh nhạt. Nghệ thuật cũng vậy.

Nếu chúng ta đánh mất khả năng yêu, khả năng thuởng thức, xã hội sẽ  không có được những tác phẩm giá trị nữa, đồng thời cũng không còn nhân tài nữa.

Hình Ảnh Một Buổi Chiều

(Lời Dạ Chung Hoàng Vĩnh Lộc)

Đàn chim tung cánh xa khuất mờ

Chiều thu lưu luyến mầu thương nhớ

Nhớ mái đầu ai nhuộm nắng vàng

Buồn đến bao giờ cho hết nguôi

Lòng ta ai oán man mác sầu

Nhìn xa xôi nhớ thầm mong ước

Như sóng trùng dương qua cánh buồm

Là lúc quên đời không tiếc thương

Bao năm qua ta sống giang hồ xa quê vời

Nơi xa xôi muôn ý phiêu diêu

dâng cho đời

Dù bao nhiêu cay đắng

Đến làm nát lòng ta

Tan nát rồi không đoái hoài

Dù bao nhiêu sóng gió

Quyết đem chí tung hoành

Sống quên hết bao hận bên lòng

Hồn tha hương vương vấn

Bóng người khuất ngàn mây

Ai biết lòng ta những khi chiều tàn

Nhìn ai say đắm man mác sầu

Lòng ta tha thiết tình thương nhớ

E ấp ngàn câu trong mắt buồn

Người biết ta sầu muôn ý nao

Miền xa mây núi xanh ngắt màu

Hồn bơ vơ lúc hoàng hôn xuống

Khi nắng vàng phai trên núi đôì

Là lúc ta buồn bao kiếp nguôi

Quỳnh Giao