Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 13 Jun 2025

32. Hùng Lân

Nhạc Việt Nam buồn. Đó là điều người ta dễ nhận thấy. Tình trong nhạc của chúng ta thường là những cuộc tình đã xa, đã chết hay lỡ làng:

Vì cuộc tình đã chết một đêm nao

Lúc trăng hãy còn thơ ấu

[Phạm Duy]

Em ơi tình duyên lỡ làng rồi

Còn chi nữa mà chờ (Lê Hoàng Long)

Mùa màng người ta nói đến trong nhạc cũng là những mùa màng sắp tàn hay sắp hết:

Đến nay thu tàn

Phương xa kìa chiếc én bay về (Phạm Ngữ)

Buồn xa vắng trong tiếng trầm

Buồn hiu hắt trong tiếng ngân

Buồn như lúc xuân sắp tàn (Văn Cao)

Thời khắc của một ngày được nhắc nhiều nhất trong nhạc của chúng ta là chiều và đêm:

Chiều tưởng nhớ

Nắng vương màu biệt ly (Thẩm Oánh)

Đêm mùa trăng úa làm vỡ hồn ta (Cung Tiến)

Như thế, có thể nói, nhạc của chúng ta là nhạc buồn,  nhạc chiều. Nhưng, nếu gọi chung nhạc Việt Nam là nhạcchiều thì, riêng nhạc Hùng Lân là nhạc sớm mai. Thật vậy, ca khúc của Hùng Lân, nhất là những ca khúc đầu tay của ông, bài nào cũng như tấm gương sáng choang, phản ánh một rạng đông, một buổi sáng, một ngày hè.

Đó là một ngày người ta có thể đổ mồ hôi vì đường xa, vì nhọc nhằn, dứt khoát không phải là một ngày ảm đạm.

Anh nghe chăng cung kèn rạng đông

Đang uy linh lừng vang trên không

Đang thiết tha hùng hồn

Khơi chí gan Lạc Hồng

Cháy lên nhuộm bao ánh hồng

Cháy lên nhuộm bao ánh hồng

Đi đi đi thôi nước non nhắn bao tiếng mời

Quyết sống những phút tung hoành

dọc ngang thật vẻ vang

Mang danh nam nhi quyết đem chí thi với đời

Đường hoàng lẫm liệt dù sao

ta cũng cứ hiên ngang

[Rạng Đông]

Nhạc sĩ của chúng ta có nhiều người ca ngợi cảnh sắc mùa hè, nhưng chỉ trong nhạc Hùng Lân người ta mới thấy rõ cái chang chang của một buổi trưa mùa hè miền Bắc.

Trời hồng hồng

Sáng trong trong

Ngàn phượng rung nắng ngoài song

Cành mềm mềm

Gió ru êm

Lọc màu mây bích ngọc qua màu duyên

Đàn nhịp nhàng

Hát vang vang

Nhạc hòa thơ đón hè sang

Hè về trong khóm trúc mềm đầu bờ

Hè về trong tiếng sáo diều dật dờ

Hè về gieo ánh thơ

Bâng khuâng nghe nắng đùa mây thắm

đàn chim cánh đo trời

Phân vân đôi mái chèo lữ thứ

thuyền ai biếng trôi

Xa xa lớp lúa dồn cao sóng

vàng leo dốc chân đồi

Thanh thanh hương sen nồng ướp gió

trăng khi chiều rơi

[Hè Về]

Thật là một bức tranh hè tuyệt vời (nhìn bằng mắt hay còn lại trong trí nhớ) của một học sinh được nghỉ hè về quê chơi, một thanh niên đang thuởng thức ngày xanh của mình hay một người già đang mỉm cười nhìn lại đời sống. Giữa sự khác biệt về tuổi tác, người ta cảm nhận một nỗi rạo rực chung của lòng yêu đời, yêu đất nước và nhất là yêu cái hiện tại của mình.

Nhạc của Hùng Lân nghiêm chỉnh, gần như không bao giờ ông dùng tới những câu phức tạp.

Lời ca của ông trau chuốt, được chọn lựa kỹ lưỡng từng chữ, nhưng vẫn giữ được vẻ tự nhiên. Nên mỗi ca khúc của ông đều có cái đẹp của những bông hoa mãn khai. Ông thúc giục người ta sống chứ không khuyến dụ phiêu lưu:

Đường hoàng mà sống

Xứng đáng nghĩa sống

Lo gì luống công

Ông xanh bao dong

Cho hồn chớ thẹn cùng trời Nam đất Việt

bên gánh nợ tang bồng

Trừ các thân nhân của ông, không ai biết rõ ông sáng tác bao nhiêu bài hát. Hè Về, Khỏe Vì Nước, Mùa Hợp Tấu, Cô Gái Việt … đều là những tác phẩm đã đóng góp làm nên niềm hãnh diện chung của nền tân nhạc Việt Nam. Bài Việt Nam Minh Châu Trời Đông của Hùng Lân và Việt Nam! Việt Nam! của Phạm Duy đã đôi ba lần được công luận đề nghị chọn làm Quốc ca.

Hình như trong toàn bộ tác phẩm của mình, Hùng Lân chỉ viết một bài tình ca duy nhất, đó là bản: Hận Trương Chi. Ông cũng có phổ nhạc bài thơ Tiếng Sáo Thiên Thai của Lưu Trọng Lư. Nhưng cả hai ca khúc này đến nay, ít người nhớ và trình bầy.

Ông cũng chỉ viết một ca khúc buồn đó là bài Sầu Lữ Thứ, nhưng nó cũng chính là một trong những ca khúc tư hương lớn nhất của âm nhạc Việt Nam.

Sầu Lữ Thứ được viết vào cái thời, đã có nhà nghiên cứu thắc mắc tự hỏi, vì sao, đang sống trên quê hương mà người ta lại mang nặng lòng nhớ quê như vậy? Ca từ của bài hát này, tách riêng, có thể coi là một bài thơ kiệt tác của

Hùng Lân. Ngoài sáng tác Hùng Lân còn làm công việc nghiên cứu dân ca, nhạc cổ truyền đồng thời là giáo sư dạy nhạc lý có rất nhiều môn sinh. Nhiều nhạc sĩ cũng như ca sĩ danh tiếng của chúng ta hiện tại từng thụ giáo ông. Nhạc sĩ Hùng Lân không còn nữa. Chúng ta mang ơn ông, nhưng ông mất lúc nào, ít người biết. Sau biến cố 75, ông giữ hoàn toàn im lặng. Dù gặp nhiều khó khăn, ông tiếp tục dạy nhạc để sinh sống. Chúng ta hy vọng thân nhân của ông sẽ cho xuất bản đầy đủ các sáng tác cũng như công trình nghiên cứu của ông. Để chúng ta có dịp đọc, nghe và cùng một lúc bầy tỏ lòng biết ơn đối với ông.

Sầu Lữ Thứ

Bao phen sương nhuốm bạc mái đầu

Nhìn lên chim én bay về đâu

Gió đưa mây trắng trở về Nam

Hoa lá ngả về Nam

Hương thắm tỏa về Nam

Cảnh quê người đủ muôn màu

Chẳng gây say hồn ta

Càng tươi thắm mỹ miều

Càng xui ta nhớ

Nước non quê nhà

Ôi non sông ơi!

Thấu tình sầu lữ thứ

Ngày về gần xa?

Sống nơi quê người

Giờ đã mấy thu

Bao nhiêu thương nhớ xếp chặt đáy lòng

Lạnh lùng ra đi

Biên cương thẳng đường

Canh cánh mong chờ

Quên nỗi thê nhi

Xa quê lòng những băn khoăn sống

hơi thở tàn

Xa quê còn biết chi hơn sầu than

Ngoài chân mâ)

Nắng sớm ghi thêm màu nhớ

Tình quê hương

Càng khơi muôn ngàn ý xưa.

Phương Hồng Hạnh