Tạp Bút Năm Quý Dậu 1993

vietmessneger.com

Vương Hồng Sển

(viết ngày 5-7-1993)

Phần 16

Bài Tựa Thâu Gọn Cho Cuốn “Tự Vị Tiếng Miền Nam”

Tôi vốn học lem nhem, nhưng vì thấy Tiếng nói miền Nam bị lấn ép và đang suýt bị thay thế bằng ngôn ngữ người Bắc, tôi đã soạn và nhờ hai bạn Lê Ngọc Trụ và Nguyễn Hiến Lê duyệt khá kỹ, rồi tôi giao những thẻ rời cho bạn Nguyễn Minh Hoàng kiểm và bổ túc, nhưng cho đến hôm nay, sách vẫn chưa thành hình.

Bài tự cũ, tôi viết quá dài, nay vì việc ấn loát tốn kém nhiều, nên tôi viết lại bài tựa nầy, và chỉ lấy một ví dụ nhỏ làm mẫu, tỷ như từ “cần đóp” là một loại lá cây dừa nước dùng để lợp nhà, tức lá sắp xếp từ lá rời khâu lại nguyên tờ, và vẫn nên phân biệt với lá nguyên tờ mà miền Nam gọi “lá buông”, cả hai từ ấy “cần đóp” và “buông” theo tôi đều do tiếng Miên của người Đàn Thổ (nay gọi Cam-Bu-Chia) biến ra tiếng Việt, nếu không cắt nghĩa tường tận thì lần hồi sẽ không ai biết nữa.

Vả lại sức học Ngữ Miên của toi rất non nớt, tôi không dám cho là đúng, là chắc chắn, tuy vậy cũng tạm ghi lại để chờ người cao kiến dạy thêm, thì: kăn đâp slék, theo một sách Pháp viết, là assembler des feuilles (sắp lá), slăk mă kăn đâp là une paillette (một sắp lá).

Sau đó vì sống chung đụng nhau giữa người Thổ và Việt, ta đã thâu gọn vào tiếng miền Nam nầy, ra từ “lá cần đóp” (lá sắp kết) và lá buông (nguyên tờ).

Đến từ “buông” cũng có chút rắc rối, trong Nam nầy phân biệt: “rạch Lá Buôn là rạch chạy dưới chòm cây kè (dùng làm quạt) và rạch Lá Buông (buông có g) là rạch chạy dưới cây dừa nước, lá lấy để chép kinh Phạn (sanscrit), hoặc viết Thổ ngữ.

Tôi thêm ra đây một từ khác, cũng mượn của Cơ-me (khmer) là từ “bưng”. “Bưng” là étang, ao nước sệt sệt, ta ghép với một từ Hán “biền” hóa ra: “bưng biền”. Tiếng Miên tôi không biết nhiều, nhưng vẫn gạn đi gạn lại mới dám dùng, và mấy hàng nầy kể như lời trối,

Cẩn tự