This is a text widget, which allows you to add text or HTML to your sidebar. You can use them to display text, links, images, HTML, or a combination of these. Edit them in the Widget section of the Customizer.
Trang phục người Việt cổ Đông Sơn – nguồn pinterest
Ông Trịnh Hoài Ðức ghi lại trong Gia Ðịnh thành thông chí: “Duy có người Việt ta noi theo tục cũ Giao Chỉ. Người quan chức thì đội khăn cao sơn, mặc áo phi phong, mang giày bì đà. Hạng sĩ thứ thì bới tóc, đi chân trần, con trai con gái đều mặc áo vắn tay bâu thẳng, may kín hai nách, không có quần. Con trai dùng một miếng vải buộc từ sau lưng thẳng đến dưới háng quanh lên đến rún, gọi là cái khố. Con gái có người không mặc váy, đội nón lớn, hút điếu binh, ở nhà thấp, trải chiếu ngồi dưới đất, không có bàn ghế.
Ðến đời chúa Thế Tông Nguyễn Phước Khoát, triều đình quy định cư dân Ðàng Trong phải ăn mặc như người Tàu. Phụ nữ phải mặc quần chứ không còn mặc váy.
Theo Minh Mệnh chính yếu, thời vua Minh Mạng (1820-1840) có ra lệnh cấm đàn bà cả nước mặc váy (quần không đáy) ra chợ. Dụ của vua Minh Mạng lệnh cho phụ nữ Bắc Kỳ ra đường phải mặc quần hai ống như phụ nữ Nam Kỳ.
Trong dân gian có bài thơ khuyết danh rất hay: “Tháng Tám có chiếu vua ra. Cấm quần không đáy người ta hãi hùng. Không đi thì chợ không đông. Ði thì phải lột quần chồng sao đang! Có quần ra quán bán hàng. Không quần ra đứng đầu làng trông quan.”
Thiệt là những câu thơ quá hay. Ngươi dân ngu khu đen làm thơ để chửi bới bọn vua quan thời phong kiến. Chúng quan liêu ra lịnh cấm cái rẹt mà không cần biết dân nghèo mạt rệp có đủ quần để mặc hay không? Không có quần thì em tô hô ra đầu làng đứng nghinh, đưa cái hĩm vô mặt quan. Cấm mặc váy, em không có quần, em ở truồng nhong nhỏng coi quan làm được gì em?
Còn ông bà của tui, dân Miền Tây xưa giờ mặc gì? Do thời tiết, khí hậu, địa hình, dân Ðồng bằng sông Cửu Long làm ruộng, làm lúa nước. Ông bà của tui phải bán mặt cho đất; bán lưng cho trời. Chưn lấm tay bùn nên cách ăn mặc nó cũng khác với vùng khác.
Mặc màu trắng, khi đi đám tiệc. Ði ruộng thì chọn màu đen, nâu sậm, lỡ có dính bùn sình cũng ít thấy dơ. Muốn có màu đen, vải phải nhuộm bằng lá bàng, vỏ trâm bầu, trái mặc nưa…
Ði ruộng, ta thường thấy phụ nữ Nam Kỳ mặc áo bà ba, choàng cái khăn rằn trên cổ hoặc cột ngang bụng. Gọi là khăn rằn vì nó có sọc. Nó còn được gọi là khăn chàng (choàng) tắm. Khăn chàng tắm dùng để thay áo, thay quần lúc tắm sông, tắm mương chỗ xa nhà.
Giờ VC kêu mấy em đội khăn tắm lên đầu (chỗ thờ ông bà) để chụp hình quảng cáo mình vốn là du kích Cà Mau. Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sanh năm 1976, lúc đó, chiến tranh đã chấm dứt cả năm rồi làm cái gì mà còn du kích? Cô Tư cứ xí gạt tui hoài đi nhe?!
Theo nhà biên khảo Sơn Nam thì: “Chiếc áo bà ba mà người Miền Nam ưa thích, vạt ngắn không bâu chính là kiểu áo của người Bà Ba, người Mã Lai lai Trung Hoa.”
Người khác lại cho rằng: “Có thể áo bà ba cách tân từ áo lá và áo xá xẩu. Áo bà ba may bằng vải buồm đen của người Hoa lao động, là kiểu áo cứng, xẻ giữa, cài nút thắt… Phải chăng do thời tiết quanh năm nóng bức, họ bỏ luôn chiếc cổ thấp của áo lá và áo xá xẩu, mang thêm áo quanh chân cổ cho chắc. Áo xẻ giữa thay vì cài nút thắt đã được làm khuy, cài nút nhựa do ảnh hưởng phương Tây”.
Trang phục người Miền Nam thập niên 30 – nguồn hình ảnh Việt Nam
Nói vậy theo thiển ý của tui là không đúng. Áo bà ba trước khi có nút làm bằng nhựa tui nhớ nó có nút bóp.
Tui nghĩ áo bà ba là do Bà ba (bà thứ ba) nào đó từ áo dài mà ra. Bà ba cắt ngắn tà cho nó gọn. Sau đó bà bắt chơi thêm hai cái túi tổ nái. Ðàn ông cất thuốc rê, hộp quẹt. Phụ nữ thì cất kỹ tiền bạc và thơ mèo của thằng cha Hai Lúa.
Ngoài Huế, phụ nữ luôn mặc áo dài. Trong Nam em mặc áo bà ba. Áo bà ba là em của áo dài. Áo dài có tay ‘raglan’ thì áo bà ba cũng vậy. Vải may áo bà ba là loại vải một, vải ú, vải sơn đầm… dễ giặt, phơi gió rất mau khô. Ðàn ông, đàn bà mặc áo bà ba màu sắc đậm nhạt khác nhau tuỳ lúc đi ruộng, đi chợ, đi chơi. Theo ý tui người phụ nữ không mặc gì ráo là đẹp nhứt.
Viết về chiếc áo bà ba tui lại nhớ cái chuyện cười ra nước mắt cách đây 40 năm, những năm đầu thập niên 80. Ở tỉnh Hậu Giang, thời Sáu Phan, Nguyễn Hà Phan làm cha. (Hà Phan không biết có bà con dây mơ rễ má gì với ‘Hà Bá’ hay không?). Tay Mười Chót làm Bảo vệ chánh trị chuyên tổ chức vượt biên gom vàng của các xì thẩu Bến Ninh Kiều. Thấy chú thiếm ba ùn ùn bỏ nhà cửa chạy mất dép, bà con mình lót tót chạy theo. Thằng bạn chạy xe đạp ôm chiều thường ra chợ Tham Tướng bù khú với tui đột nhiên biến mất.
Gần cả năm lại thấy nó lù lù xuất hiện cười hè hè. Tao vượt biên bể bị bắt nhốt khám lớn chung với tài tử Trần Quang. Tui cũng cười he he; tại chú mầy chuồn một mình không rủ anh theo đó. Phần chú mầy không nghe ông Duy Khánh càm ràm trong bài hát “Sao đành bỏ quê hương” sao? Rồi chú mầy không nghe thiên hạ nói ông Trần Thiện Thanh sáng tác bài “Chiếc áo bà ba” năm 1984 để ca tụng cô em Hậu Giang. Bài hát Chiếc áo bà ba nầy cứ ra rả trên đài phát thanh Cần Thơ hay sao?
Té ra sau nầy tui mới biết ông Duy Khánh, ông Nhật Trường giả dại qua ải. Ðừng có khờ như Khánh Ly, Thanh Tuyền hát mấy bài thời VNCH mà ngoan cố giữ nguyên xi lời; làm cái thằng nhà đèn nó nhột, nó cúp điện giữa chừng lỗ chết cha luôn nhe!
Vào đầu năm, thường người ta hay có một ngoái nhìn, ngó lại quá khứ, điểm mặt buồn vui.
Những trang báo điện tử ở trong nước luôn làm một cuộc tổng kết để nhặt ra mười (10) câu nói phản cảm, gây sốc nhất. Dĩ nhiên là phát ra từ mồm của hạng người-có-quyền-ăn-nói trước đám đông, của mấy vị nguyện làm đầy tớ của nhân dân. Của các chân dài trí óc ngắn.
Ở hải ngoại (hồi hộp) chẳng được phong độ như cố quận (hỗn mang). Kín cổng cao tường, đèn nhà ai nấy rạng, chả ai dại lỡ miệng ăn nói linh tinh, mặt trận vẫn yên tĩnh và đời sống vẫn nhạt trôi, buồn tẻ như tự thân căn nguyên chữ hải ngoại. Xa quá, mênh mang, đồng không mông quạnh, lạnh vô bờ. Cách đây dễ chừng bốn năm, sáng mồng Một Tết, tái tê, mặt cắt không ra giọt máu, sáu bảy giờ sáng, bét mắt, nhà thơ Luân Hoán lái chiếc Toyota màu đỏ âm thầm đi đạp đất một vòng bằng hữu, kín tiếng, lội tuyết vào cài trước cửa nhà anh em bốn câu thơ lục bát mừng tuổi, riêng biệt. Ôi chao, sao lại hành thân để làm nên một cuộc cách mạng đằm thắm dường ấy. Lòng rưng rưng khi mở phong bao lì xì đầu năm, thổn thức đứng giữa hàn khí để mường tượng như thời gian đang ráo riết chạy trở lui thế kỷ 19, ngó ra ai kia như Tú Xương vừa cắp ô từ biệt, nghe ra như có tiếng thở dài, xa vắng: “Sông kia rày đã nên đồng”.
Hành động mặc áo ngự hàn câm lặng đi tặng thơ cho các đồng chí văn nghệ (mãi còn thiêm thiếp giấc nồng vùi mặt vào chăn gối) thì rõ là lạc hậu chứ còn gì nữa. Oái ăm thay, những thứ bị xếp đống, dán nhãn lạc hậu thảy đều đáng yêu cả. Văn minh gì với ba cái computer ghẻ lạnh ấy! Tần Thuỷ Hoàng đấy, nó sẵn lòng đốt rụi sách in. Nghe ra giọng u hoài: một giấy một bút một mộng cuồng, ba cái lăng nhăng nó quấy ta!
Ông cựu quân nhân Sư đoàn 2 Bộ binh, nhà thơ Luân Hoán giờ đã thôi đi hành quân mỗi đầu năm để ban phát thơ cho bọn người rã ngũ. Có thể nhặt ra một lý do: Ta đã già yếu, ta đang nhác chơi, mỏi chân đi với cuộc lữ này, cô đơn cùng cực.
Nhưng bên trời kia, ở New Jersey thì mặt trận vẫn luôn âm ỉ, vọng về tiếng súng lẻ loi của một ông cựu quân nhân Thám báo tử thủ dưới căn hầm mang tên Thư ấn quán. Một mình ông, đơn thương độc mã như Triệu Tử Long cắm cúi đi lùng sục, vực dậy những thây ma mà bạo chúa đã vùi dập chôn sống. Âm thầm, vô vị lợi, một người ưa sưu tập đồ cổ, chẳng mỏi mệt, lập kỳ tích như thể danh xưng lỡ lậm vào người: Quý Sách.
Trần Hoài Thư không mang dáng vẻ của một quan hai lính thứ dữ: Thám Báo. Thứ nhất, chẳng có quân nhân nào bị cận thị tới mức độ mà nếu tái xét nghiệm người ta không ngại ngần ghi ngay vào hồ sơ: miễn dịch vĩnh viễn. Nhại thơ Bùi Giáng: “Còn hai con mắt lệ trào bốn con”. Từ lỗ chiếu môn đến đỉnh đầu ruồi là chập chùng những hư ảo “áo ai trắng quá nhìn không ra, ai biết lòng ta vẫn ngại bóp cò?”.
Thứ hai, đương sự ốm o gầy mòn quá mạng. Lính tráng gì kỳ khôi dậy cha nội! Đùa cợt chăng? Cứ y như là cậu học trò lo chong đèn gạo bài ê mình nhức mẫy trước kỳ thi Tú tài bán và toàn. Y như một kẻ bất đồng chính kiến bị chế độ giam cho mút mùa lệ thuỷ. Bóc lịch cho mòn vân tay.
Không, bị cái tạng tui nó vậy. Được cái nó dẻo dai chịu đựng, có thể trường kỳ kháng chiến, không mấy khi ốm đau. Trần Hoài Thư nói giọng Huế, hơi vấp váp, như thể trong anh có nhiều điều cần bày tỏ và anh chẳng biết sắp xếp chúng cho mạch lạc. Đó là cách nhắn gửi của một người luôn bận rộn, không chắc là một ngày sẽ có đủ 24 tiếng. Và sau hết, người ấy luôn kể chuyện cho ta nghe bằng một lòng thành.
Anh qua Montréal chơi đôi ba lần, tự lái xe vượt dặm dài giữa hai lãnh thổ láng giềng mênh mông ngút mắt, chị Yến ngồi bên, luôn là người bạn đồng minh không hề tháo chạy và ông quan Thám báo thâm nhập sào huyệt của anh em y bon toạ độ mà chả cần la bàn mí lị bản đồ hành quân.
Rất dễ xiêu lòng khi nghe anh chị kể về chặng đời kinh hoàng sau năm 75, đi bán từng cây cà-rem, mưu sinh bằng những nghề “trần ai khoai củ”. Kể tới giai đoạn khởi thuỷ trên xứ người, nhà ở nằm lọt giữa cộng đồng da màu hung hiểm. Bronx hay Harlem thì cũng chín lạng nửa cân xét về mức độ mất an ninh. Và rồi mọi chuyện cũng qua, qua như giữa cuộc đời luôn có những trang kinh huyền nhiệm.
Thường thì chúng tôi mượn tạm vài canh giờ nơi một quán ăn để ngồi hàn huyên dốc lòng đủ thứ chuyện. Nói tới đoàn tụ sum vầy, tưởng tiếc về những chia lìa một vài nhân vật. Của đổi đời, của những sang trang hoang đường như chuyện viễn tưởng. Hôm ấy, có lẽ do đang ăn món gà xé trộn rau răm, tôi đã vọt miệng câu ca dao tự dưng chợt hiện trong trí:
“Khuya nay em cắt cổ con gà vàng, để chi mai nó gáy hai đàng biệt ly”. Chị Yến đã cất tiếng, tán thưởng, giọng Nam sôi nổi: Hay quá! Gà mà kêu là vàng thì chắc rằng nó thậm quý giá, biết vậy mà cũng đành lòng xuống tay. Để làm chi? Để hy vọng trì kéo một rời xa. Có đúng vậy không? Gà tắt tiếng thì liệu anh còn nhặt ra cớ, một thúc hối lên đường?
Bữa ăn chấm dứt lúc mười giờ tối. Trời bạc nhược, quạnh quẽ chẳng có tiếng gà mớ sảng gọi bình minh. Không cầm chân, chẳng hối thúc, người luôn bị thời giờ gian lận chuyện soán đoạt ra nổ máy xe cấp kỳ cấp lệnh, chị Yến mở cửa ngồi ghế phụ hoa tiêu và cái bảng số vùng miền New Jersey vùng vằng trôi đi về phía biên giới.
Đôi khi cắt cổ một con gà chỉ thuần giản đơn làm nên cuộc nhậu. Nó chết đi hay quẩn quanh trong chuồng hẹp thì người đến và người đi vẫn là chuyện ắt có và đủ. Ai ngăn được một cơn mưa? Ai che hết ánh mặt trời? Ai nhốt giam một luồng gió? Uỷ lạo một đáp án: Hẹn gặp lại nhau, bên này hoặc bên kia biên giới. Cố gắng nhé, một tương lai gần. Rồi ngọn đèn đỏ sau xe mất hút giữa màn đêm. Đêm trườn thân sang ranh giới ngày Hoài Khanh hiểu rất rõ định luật ấy: “Có người đứng giữa mênh mông, cớ sao nghe một dòng sông chảy hoài… Cớ sao mỗi tháng lại rằm, mà trăng ngày cũ như thầm rả riêng”.
Nguyên do nào khiến nhắc nhớ tới anh Trần Hoài Thư? Ấy là do đọc được bài viết của anh Phạm Cao Hoàng trên Sáng Tạo mới đây, loan tin hoạ sĩ Đinh Cường bất ngờ nhận được gói quà do nhà văn Trần Hoài Thư trao tặng vào dịp năm mới. Tập thơ “Cào Lá Ngoài Sân Đêm” của Đinh Cường, dày 156 trang, Thư ấn quán xuất bản.
Nếu Đinh Cường là người cào lá ngoài sân thì Trần Hoài Thư, không ai khác, là người vun quén lại để rồi đốt cháy thành ngọn lửa sáng. Lửa reo vui và lửa luôn mang sứ mạng sưởi ấm lòng người. Bác Cường bác Thư đều rơi vào hạng tuổi cổ lai hy. Xem ra việc bác Thư gói trọn tấm lòng trong món quà mừng Xuân ấy… xưa nay hiếm.
Năm nay, 2014, đặc biệt không trùng lẫn những năm khác, bạn nhìn lịch sẽ phát hiện sự trùng phùng kỳ lạ vào các ngày thứ 6.
– Ngày 4 tháng 4: thứ Sáu. – Ngày 6 tháng 6: thứ Sáu. – Ngày 8 tháng 8: thứ Sáu. – Ngày 10 tháng 10: thứ Sáu. – Ngày 12 tháng 12: thứ Sáu.
Có phải đó là nhịp bước hài hoà của vần điệu lục bát? Ví dầu như Bùi Giáng:
Mai sau còn lại chút gì Ấy là khu vực nhu mì của em.
Nếu chốn hải ngoại (thương ca) này có cắc cớ làm một cuộc chọn lựa, bình bầu xem đâu là khu vực nhu mì nhất thì e rằng chỉ vỏn vẹn có tấm lòng của anh Trần Hoài Thư, trước sau vẫn là ngọn lửa bền bỉ cháy, ấm lòng khôn nguôi những kẻ mộng cuồng tới văn chương lưu lạc.
Cám ơn anh Trần Hoài Thư, anh thám báo anh nhà thơ anh nhà văn anh thợ in anh đóng gáy anh làm sách anh dựng bảng hiệu Thư ấn quán anh cận thị anh gầy ốm anh thương quý chị Yến anh bấy chầy không chộ mặt đã bộn bề tháng năm.
Nghiêm chỉnh chúc anh chị sức khoẻ trong năm mới. Năm ngựa có vó câu nhịp nhàng 4, 6, 8, 10, 12. Những con số chẵn, tròn đầy, vẹn toàn những ước nguyện.
Trận bão tuyết âm thầm thổi qua, đổ xuống. Sáng mở mắt ra quang cảnh đã đổi thay. Tuyết chôn vùi hai hàng xe đậu, con đường nhỏ mọc lên những nấm mồ đồng dạng, song song. Và hoạt cảnh quen thuộc hằng năm đang diễn ra, thứ ngụ ngôn mùa đông chẳng nói nên lời. Lịch ghi mùa xuân chính thức cựa mình vào ngày 20 tháng 3. Tuần trước đã chỉnh sửa kim đồng hồ chạy tới một giờ, đã cảm được chút nắng ấm ngại ngần ghé thăm. Vậy mà…
Phu phen lao động dậy sớm hơn thường nhật, trùm kín áo xống ngự hàn tay nắm xẻng ra vật lộn với tuyết, hì hục đào xới khai thông mở cửa mả. Có người chẳng nhớ đêm rồi xe đỗ ở đâu nên toát mồ hôi khi tung được tấm mền ra, nhầm lẫn nàng Corolla chứ chẳng phải người tình Acura. Mẹ rượt hay phất cũng một nghĩa như nhau. Ngụ ngôn là vì thế. Chẳng nhìn nhận ra dấu vết dị hình được, xanh đỏ mà kể gì, thảy toàn sắc trắng. Thảy dị dạng như những cái nấm Đông cô hoành tráng.
Người to xác thì sớm đưa được xe ra, kẻ nhỏ con thì tự an ủi “dục tốc bất đạt” chuyện gì cũng còn có đó. Bộ y tế từng cảnh báo: Bà con nên liệu cơm gắp mắm, nên tự lượng sức mình kẻo mà nhồi máu cơ tim và trăm nguy nan luôn chờ chực đột biến. Chống cuốc dựng cày mà thở cho lại sức điều hoà kinh mạch, nếu cần thì hát hỏng tìm chút nguôi ngoai: Con đường xưa em đi, giờ đây tuyết chôn vùi, ngõ hồn dâng tái tê, năm sau anh đổi xe, mua thứ 4×4, hòng làm cho em vui…
Có người mất hơn một giờ mới di dời thoát khỏi vấn nạn, để lại hiện trường nát tan một mộ huyệt lõm khuyết. Xe vừa gầm rú đi ra ngoài lộ chưa nóng đít khi khổng khi không có ông nội nào đó hí hửng đun xe vào, sít sao, êm re. Phẻ cách chi. Bây chừ kiếm parking khó lắm em ạ. Ông bà mình từng dạy: “Ăn cỗ đi trước lội nước theo sau” là vì vậy!
Tôi không đi làm, chẳng phải thành phần chây lười lao động. Cũng chưa rơi vào hạng tuổi nghỉ hưu, tại băng tuyết mùa đông nó xúi thế, không thể cưỡng chống được. Cái số nó vậy, bắt hưởng nhàn phải hưởng nhàn, cho vắng vẻ mới được phần dại khôn. Nhàn cư thì vi có việc, đứng sau màn cửa dòm thiên hạ hì hục dọn đường. Có xe ra không được mặc dù bánh xe thì cứ quay miết, quay liên hồi kỳ trận. Hai vị có lòng hảo tâm ghé mắt, biểu chêm cục gạch thử xem. Vô số đi, tụi tui ra sức đẩy đít thử. Một hai ba, cũng là thằng cha khi nãy. Khói xăng xám xịt che đủ một mộ phần. Phất du với bu sịt cũng một nghĩa như nhau. Ngụ ngôn mà, cái lạnh cũng có nhiều nấc vậy. Rét cứng tai rồi mới tới teo bu-gi. Hậu vận mới lạnh chết cha mệ nội! Nhằm nhò chi ba cái lẻ tẻ, Québec này có bài hát trứ danh “Quê hương tôi” với ca từ:
“Mon pays ce n’est pas un pays, c’est hiver.
Mon chemin ce n’est pas un chemin, c’est la neige…
Ma maison c’est votre maison
Entre mes quatre murs de glace…”
May mà chẳng có dư luận viên với bọn nói xấu chế độ, có chúng ắt sẽ năng nổ chêm hai cục gạch vào lời nhạc rét mướt kia: Mùa đông lạnh đến độ đi đái xong bạn phải dùng tay ngắt cái vòi nước đóng băng kia mới thu được của quý vào lãnh cung.
Tôi dư nhiều thì giờ như đã thưa, vì vậy tôi cực lực lên án thành ngữ “Thời giờ là tiền bạc”. Tôi đang là đại gia, hào phóng chuyện tiêu pha đêm ngày, nghe ai gọi phone cù đi uống cà phê thì mở cờ trong bụng ngay. Trưa nay có tiếng chuông réo, bất ngờ là nghe ra giọng cậu em. Ủa, mày hổng đi cày sao?
Tui cớ ốm đau xin nghỉ việc đôi ba hôm, thay đổi xiêm y đi, tui tạt ngang rước ra Starbucks. Mẹ nó chớ, sáng nay dọn tuyết đến rêm người!
Hai chục phút sau hay nửa giờ chi đó thì đến hẹn nại nên. Cậu em phân trần, xe đời cũ thì nó cà gật cà tang ra sao hẳn anh phải biết, chốn này chừng bốn năm thì e xe phải lên cơn suyễn, ho suốt đường dài. Mặt mày cậu em chừng tiêu hao thần sắc, như đồng bệnh tương lân với khối sắt đang kêu ca. Bị mất ngủ suốt tuần nay anh ạ! “Suốt đời phải thức suốt đêm, suốt ngày ngủ nướng mới nên con người”, theo cách nói của Bùi Giáng thì cậu em chưa thành người được. Sao mày không liệu cách ngủ nướng mà còn chạy đi tìm tao? Đang tang gia bối rối anh ơi! Đang đêm ngày lắm mộng. Dộng cà phê cho nhiều vào hổng chừng mà kinh qua. Hắn nói lung tung khi điều khiển chiếc xe lảo đảo trên con đường trắng toát. Chưa khi nào ngôn ngữ hắn dùng đậm chất triết lý đến thế, ngộ chứng “đời là thế”. Đời vốn là bản tình ca nhiều nốt thăng trầm chẳng cách nào hoàn thiện một cung bậc dễ nghe. Nồi niêu soong chảo trong nhà bếp mãi loảng xoảng hợp tấu tiếng chì tiếng bấc. Suốt đời phải tìm tiếng du dương, phải chêm phải ém mới nên phận người!
Cậu em biểu tôi ngồi yên để hắn xẳng xái tới quầy mua cà phê phục vụ. Thời buổi khó khăn quá, chai nước mắm ba con cua xanh đã lên tới 6 đồng, bây giờ ly Colombian này lại đổi giá thành 3 đô. Hắn lại than van. Nhưng mà nói vậy thôi, mọi thứ đều phù du cả. Anh có gì lạ không? Tôi khuấy ly cà phê đang đổi màu. Ông chồng da đen lấy vợ da trắng đẻ ra đứa con màu cà phê sữa. Cũng tuỳ vào âm dương thịnh suy, có khi đứa bé chào đời lại y như cột nhà cháy. Thế mới không cháy nhà lòi mặt chuột. Đẻ ra cục thịt trắng tợ cục bột thì nguy to, chết tía hay chết mẹ cũng một nghĩa như nhau.
Cậu em nhấp nhổm như ngồi trên hòn than đỏ lửa, cứ nhập đề vô thưởng vô phạt miết tới lúc phải phơi bày gan ruột mà xót cho cái thân bài đưa ra hòng mong đón nghe tôi viết phần kết luận. Tôi dự cảm rằng hắn đang tìm một cái thùng rác để xả oá. Và tôi đồ rằng mình đang nghe bản tân cổ giao duyên xuống sáu câu về một chuyện tình không đoạn kết.
Anh còn nhớ mặt mũi con Nhài không? Cà phê có hơi đắng, tôi cho thêm chút đường. Nhớ sao không. Mới quá mà, mới hôm tê bữa nhiếp, mày làm như đã bộn tháng năm. Anh thấy con Nhài ra sao? Tôi nhìn cậu em: Sao là sao? Tính tình hay nhân dạng? Hôm dự tiệc mừng, trăm người như một đều xem mày là thằng tốt phước, rinh được cô vợ thể hình ngon lành mặn mà có duyên các thứ. Hắn uống gần cạn cốc cà phê, phải mà có bia lúc này e hợp khẩu cưa vừa hai chai. Về làm đám cưới, lo giấy tờ thủ tục bảo lãnh, mua vé máy bay… anh biết tốn nhiêu không? Mất hơn ba chục ngàn anh ạ. Một tài sản mà tui cắc củm cày bừa cả mười năm trên ruộng tuyết. Cày cho mẻ lưỡi mụ người!
Tôi rụt cổ thử nhớ lại khuôn mặt vợ hắn. Nếu mười điểm là nấc thang cuối thì Nhài cũng leo lên số tám. Trắng da dài tóc, dân miền tây Nam bộ, giỏi ứng xử và khi nói, giọng em nghe ngọt lừ như nước dừa xiêm. Cậu em mang phận chồng tuồng như chưa húp hết nước, chưa cạo được cơm dừa mảy may đã sớm nghe sầu riêng rụng sau vườn. Tui bỏ công đi điều tra, tui theo dõi, tui xin sở làm về sớm đôi lần; không ngờ con Nhài nó phụ bạc trở mặt đi cắm sừng vào đầu tui. Nó thương anh chàng cùng quê làm cai hãng dệt, chẳng thèm sửa soạn áo xống cứ vậy mà đi hoang. Để lại miếng giấy gắn ở cửa tủ lạnh: Tui lỡ cấn thai với ảnh, duyên nợ mình chỉ có bấy nhiêu. Có ưa bồi hoàn chi phí này nọ thì cứ kê khai đặng vợ chồng tui toan tính. Ẻm ký tên Nancy chứ hổng thèm xài tên cúng cơm. Rõ là hoa nhài cắm bãi cứt trâu! Ngày một ngày hai mang ân tình đem trôi sông đổ biển.
Tôi nói điều vừa nghĩ bụng: Không chừng Nhài lên kế hoạch từ trước, nó mượn mày làm bàn đạp, qua cầu thì rút ván để kíp tìm gặp lại người xưa. Anh có cao kiến chi không? Phải mà còn ở bển tui sẽ thuê bọn xã hội đen xin hai đứa tí huyết cho biết thế nào là lễ độ. Hạ sách! Tôi sửa giọng. Tao chỉ biết nói có hai chữ ấy, trời sinh ra tao không phải để làm quân sư. Hai chữ khác là số phận. Về quê nhà lấy vợ tao chưa thấy có ai hạnh phúc cả. Cậu em mặt tái mét như gặp phải ma. Anh nói sao a chớ, trong chỗ tui làm có thằng tán gái trên facebook, hư ảo khó lường mà cuối cùng cũng nên duyên vợ chồng. Mẹ nó chứ, càng nghĩ càng tức. Đi ngoài đường bị ngựa đá bò húc cũng không xốn xang bằng! Tôi kể cho hắn nghe sáng nay có lão hì hục dọn tuyết, mang xe ra khỏi thì có đứa nhanh tay chui đầu vào vuông đất đã khai thông. Mày là thằng đổ mồ hôi đi khai quật, dọn cỗ cho bá tánh điền vào chỗ trống ngon ơ. Ngẫm ra chuyện ấy nào lạ gì, lấy phải người coi nhẹ nghĩa vợ chồng như con Nhàn thì chưa hẳn là buồn toàn tập. Đã rắp tâm bội phản thì trước sau sẽ xảy ra, ân đoạn nghĩa tuyệt sớm chừng nào khổ đau càng nhẹ. Kệ mẹ nó chứ biết tính sao.
Ra khỏi quán cà phê, xe hắn phun khói chưa tan đã có đứa nháy đèn đòi xí chỗ. Mày thấy chưa, khuyết đầy là lẽ tự nhiên. Hắn nạt tôi: Anh nói thiệt khó nghe, cứ mang chuyện vợ chồng mà liên tưởng tới bãi đậu xe. Quá sức sai trật! Mày xách xe chạy lòng vòng cuối cùng cũng tìm được chỗ đậu, đúng không? Ừa, chỉ mất chút thì giờ thôi. Đó, cứ thong thả, rồi ra mày cũng tìm được người bạn đời. Gấp gáp sinh tai nạn chứ được ích gì.
Thôi đi cha, chả an ủi chút xíu cho người ta nhờ. Có ưa đi nhậu uống say một bữa không nè. Quán này có mấy em tiếp viên ngon cơm lắm. Radio băng tần FM đài tiếng nói địa phương thông báo: Bão tuyết đã qua, ngày mai trường học mở cửa lại và mọi thứ sẽ chóng bình thường. Qua hai ngả tư, thấy có nhiều ánh đèn loang loáng quét từ trần xe cứu thương, xe cảnh sát. Một vụ đụng xe nát nhàu từ chết đến bị thương chưa được kiểm chứng. Giả như chiếc xe móp méo kia do gian phu điều khiển chở dâm phụ thì mày nghĩ sao.
Cậu em cười to tiếng. He he he. Giọng cười của một tên nát rượu hoặc bị chấn thương nặng ở con tim vừa chết một nửa.
Tôi tắm muộn. Một phần bởi mưa lâu. Phần khác, lỗi ở người khách lạ thường ấy. Anh ta rề rà, chậm lụt, như bước ra đường giờ này là điều không thể. Mẹ tôi thì luôn kiên nhẫn, và bà chẳng đánh mất nụ cười từ chạng vạng cho đến giờ này. Thứ giờ khắc mà anh ta chẳng cho là trái khuấy. “Bác biết không, bên chỗ con, giờ này mới 9 giờ sáng”. Đồ vô duyên! Tôi rủa thầm.
Tôi chẳng biết gì nhiều về anh ta. Một Việt kiều sống ở Mỹ. Quen ai đó là bạn cũ của mẹ, và họ ngầm thông đồng: Cho chúng thử làm bạn với nhau. Buổi gặp mặt này, tôi chẳng nói nhiều. Mẹ tôi quán xuyến mọi thứ, bà muốn thế. Người mẹ nào rồi cũng vậy, tự mình tìm tòi dọ hỏi cho chắc ăn. Trong mắt của đấng sinh thành, con gái mình sao nó “khờ câm”. Bằng tuổi nó, mình đâu có vụng dại, mãi ngồi im re chẳng buồn góp ý.
Trời ngớt mưa. Ngọn đèn đường tỏa xuống một vũng màu, cái hình khối tròn trịa ấy ôm giữ những vụn sáng bay nghiêng. Mặt nhựa đen bóng, hứng đọng nhân dáng anh, biến hóa trông tựa một ảo ảnh. Anh cắm bước, chẳng ngoái đầu. Anh đã chúc ngủ ngon và hẹn gặp lại ngày mai (trời lại sáng?).
Tôi vói tay lên bàn thờ cầm cây đèn dầu, vặn cao tim đèn khi bước ra sau vườn. Mưa tắm gội nên khoảng vườn xông lên những hương mùi, có vẻ tinh khiết. Tôi bức rời những chiếc lá loáng ướt, bốn năm loài khác biệt, hứng nửa nón. Trăng không có, nhưng những bông hoa, ngoài dịu ngọt thì thầm của thoảng hương, nó như còn biết phát quang. Tôi thổi tắt đốm sáng đỏ quạch trong bóng chụp đèn dầu để nhìn rõ sự cựa mình diễm ảo của khu vườn. Và bỗng dưng tôi sợ hãi, cảm nhận nỗi bất an đứng kề cận. Nó mới mẻ, không như cái rợn cảm của kẻ yếu bóng viá, sợ ma. Bước nhanh vào nhà, khoá chặt cánh cửa gỗ, tôi đổ những ngọn lá vào nồi nước lớn, đun sôi. Tuần trước, mẹ đã làm thế, trước khi chúng tôi lên chùa hái lộc đầu năm. Tôi tắm và tôi yêu thích kì cọ rửa ráy từng vuông da. Nước có mùi lạ thường, không giống bất kỳ một thứ nước hoa nào, trong sạch, tinh khiết, tôi nghĩ thế. Như khi gội đầu bằng bồ kết, trí não tôi bớt gợn đục, lắng xuống. Khuôn mặt một người đàn ông xa lạ từ từ bị chìm trôi theo những giọt nước tôi vắt ra ở mái tóc dài. Rồi tôi sẽ cắt cụt nó đi, cắt như lìa xa một thời hồn nhiên. Tôi lau khô tóc khi mẹ mang lại gần tiếng réo đầy hối thúc của chiếc điện thoại di động. Đã xong chưa? Tao đến đón mày hay sao? Ừ, hãy tới đây rồi chở tao đi. Mẹ tôi hỏi: Khuya rồi, còn đi đâu? Tôi dối gạt, chẳng mấy khó: Con đi làm bài cùng nhóm. Bao giờ cũng vậy, nghe đi học thêm, đi làm bài tập cùng chúng bạn, mẹ tôi sẽ chẳng có ý kiến nhằm can dự vào việc “đáng làm” ấy. Bà luôn trình bày một mong mỏi: Hãy tập trung vào duy một chuyện học, mọi khó khăn khác để mẹ lo.Tôi luôn gặp khó khăn, những khó khăn mà chỉ mình tôi tự xoay xở lấy, không một ai khác. Như chiếc áo che mưa mẹ đưa, tôi không thể mặc lấy vì sự khác biệt kích thước giữa hai người. Vấn nạn của mỗi người tựa như số đo cơ thể riêng lẻ của từng cá nhân.
Trong khi chờ tiếng máy xe tay ga của Loan chạy vào sân, khuấy động. Tôi hỏi: Mẹ thấy anh ấy ra sao? Hiền lành, thật thà. Mẹ cứ ngỡ đã là Việt kiều thì phải khác kia. Có nghĩa là sao? Là chơi được, phải không? Ừ, trước mắt là vậy, ấn tượng ban đầu là thế, nhưng dài lâu thì chính con phải tự khám phá lấy, nó nói ngày mai lại đón con đi ăn ở đâu đó. Nếu con thấy anh ấy là người tốt thì câu chuyện sẽ đi tới đâu? Con không thích đi Mỹ sao? Con chưa muốn lấy chồng sao? Con bằng lòng với hoàn cảnh sống này? Những câu hỏi mẹ đưa, nó bén gót khi tôi vào phòng chải tóc, kẻ đường viền đen trên mí mắt. Tôi thoa chút son môi, không màu, chỉ để tạo ra chút ướt át ở đó. Chẳng có nhiều áo để chọn lựa, tôi mang theo chiếc áo khoác màu u tối vẫn thường dùng để cản gió. Nó sờn bạc nhiều chỗ, nhưng may thay, thời trang bây giờ có vẻ chuộng sự bụi bặm, mục rách. Áo mới, họ sẽ có cách bắt chúng phải toe tua trước khi xuất xưởng. Mua một vật chẳng được lành lặn với giá cắt cổ, nghĩ cũng lạ thường. Thị hiếu của con người luôn thay đổi, sách vở ở thư viện nhà trường tôi đọc thấy mẫu hình người phụ nữ thời trước phải luôn đẫy đà, gần như bụ bẫm. Khuôn mặt, vòng ngực, vú, mông là những vòng tròn đầy đặn. Giờ này khác, muốn đẹp, người ta phải tập nhịn ăn. Người ta dùng đủ mọi cách, gần như cực hình để mong nó tóp teo lại. Gầy ốm, tự nó cũng có dáng vẻ của sexy. Tôi không mập, chẳng ốm. Loan là cái gương soi, phản chiếu thành lời nói, váng vất chút ghen tuông: Mi có vòng một vòng ba ăn đứt tao, mi làm chộn rộn những thằng con trai và khiến chúng ao ước sớm thành đàn ông. Để kết luận, Loan giễu: Điện nước đầy đủ! Tôi không hiểu những từ ấy. Tôi nghĩ tới một căn nhà, mình an tâm khi nghe giới thiệu: Điện nước đầy đủ. Muốn nóng, vặn lò sưởi. Muốn lạnh, mở máy quạt. Tắm gội thỏa thích. Không xài đèn dầu, chẳng gánh nước giếng.
Loan tới. Nó không vào nhà, nó ngồi trên yên xe, máy vẫn nổ. Thưa bác. Nó chào khi thấy mẹ tôi. Điệu bộ nó như kẻ luôn vật lộn với thời gian. Nếu rời xe máy, nó sẽ bước đi bằng cái dáng vẻ mà khi nhìn thấy thầy bói sẽ phán: Số cô khổ. Lật đật và chật vật. Mẹ tôi đứng ở cánh cửa mở phân nửa: Chạy xe cẩn thận. Cánh cửa sẽ đóng khi Loan chở tôi vụt ra con đường khuya trồng sáng dãy đèn vàng, sụp mí mắt, ngó buồn ngủ. Mi nói sao với bà già? Nói đi học thêm, hẹn ở đâu? Nhà nghỉ Biên Thùy. Xa vậy à? Càng khuất tất càng tốt, mi hiểu không. Cẩn tắc vô ưu. Ông ta ra sao? Không đến nỗi, 63 tuổi, có vai vế trong bộ giáo dục. Tuần trước, ông trao vào tay tao đúng 100 đô và chuyện ấy diễn ra đâu khoảng 15 phút.
Xe băng qua phố xá, những quán cà phê đông khách, những âm thanh của nhạc Rock tuôn chảy làm bộ mặt phố phường không hề ngái ngủ. Sắc màu và tiếng động làm khu phố trở nên chật chội, nóng bức. Dấu tích cơn mưa vừa ngưng rơi chẳng còn để lại gì, ngay cả mặt đường, khô khốc như vùng đất hạn hán. Cà phê, nước ngọt, rượu bia, sinh tố, chè, nước trái cây… dường như không hề là thứ giải khát. Họ vào đó và họ khát khao một thứ gì to lớn hơn, phù phiếm hơn. Họ khan cổ để nói với nhau những điều không thực lòng, họ hứa hẹn và lời thề nguyền kia chỉ có giá trị ngang với số dung dịch bia mà họ vừa đổ vào người. Đêm mai, tối mốt, khuya sau họ lại gặp gỡ nhau, và rồi hoạt cảnh ấy lại tái diễn. Những thủ đoạn, sự đổi chác thay phiên lưu diễn làm các tụ điểm quán xá mọc ra cốt để hốt bạc. Loan luôn chê trách tôi là đứa không thức thời, chẳng biết khai thác mặt mạnh mà trời ưu ái cho tôi sở hữu thứ “điện nước đầy đủ” kia. Nó sưu tập được một số địa chỉ, số điện thoại di động của khoảng 8 nhân vật có máu mặt. Tao đã thử qua, nó nói khi dùng bút khoanh tròn 5 hàng số dài như một phương trình toán học cực kỳ đơn giản, chẳng chứa ẩn số. Số 4 là số dễ chịu nhất. Nó rút tỉa kinh nghiệm. Tựa như chúng tôi đang ngồi ở quán ăn và Loan vừa bình phẩm những món ngon vật lạ ghi trên tấm thực đơn. Tao số mấy? Tôi hỏi. Loan bảo: Số 3.
Số 3 trong danh sách của Loan cao đâu khoảng thước sáu, có nghĩa là ông già 63 tuồi ấy đứng ngang cằm tôi khi tôi đã cởi guốc ra. Như vậy ông ấy lớn hơn bố tôi 5 tuổi, nhưng điều đáng ngạc nhiên là trông ông trẻ hơn bố tôi xa. Tôi không tìm ra giải thích, tôi hiểu là đời sống khó khăn, gian nan, cơ hàn, lo toan… mọi thứ ấy sẽ tước đoạt tuổi tác của con người rất mau. Thoắt cái đã tứ thập, loay hoay đã ngũ thập biết mệnh trời, mới đó mà sáu bó rồi sao? Ôi chao, điều gì đã khiến tóc người chóng nhuộm cước trắng! Phút giây này, tôi cố nhận chìm khuôn mặt khắc khổ của bố tôi, ông đã im tiếng, ông đã nhắm mắt và ông đã ôm giữ sự khó hiểu của đời sống về cõi vĩnh hằng, chẳng một lời trối trăn. Tôi xua đuổi bằng cách tôi cố nhớ lại toàn bộ những gì toát ra trên người anh chàng Việt kiều, thật khó khăn dù mới gặp mặt hồi chiều, hoàng hôn, chạng vạng mưa rơi và anh quay lưng và tôi leo lên ôm eo Loan giấn liều chạy tới nhà nghỉ.
Ông số 3, tôi gọi thế cho gọn nhẹ, bởi người ta không dại cho hay tên và địa chỉ thường trú. Đi ăn vụng, ưa đi đêm, khách dạ hành luôn lấy sự bí mật hành tung vô định làm phương châm hành sử. Nhưng tôi, tôi sẽ cởi bỏ tuốt để ông dễ có một nhận định. Tôi thành thật khai báo trước những câu ông hỏi. Học ở đâu? Yếu kém những môn nào? Nguyện vọng gì nếu được đỗ ra sư phạm? Đi dạy vùng xa có trở ngại không? Có bạn trai chưa? Đã từng quan hệ với ai chưa? Ông hứa sẽ giúp tôi ra trường với số điểm vừa phải và thực sự thôi nói năng khi biết tôi vẫn còn trinh. Với thứ động tác thật vụng về, ông dìu đỡ tôi ngồi xuống chiếc giường nhỏ. Ông bảo tôi có mái tóc đẹp rồi ông vùi mặt vào đó. Ông nói người tôi toát ra hương mùi rất kỳ lạ và đoan chắc là tôi phải dùng một loại xà phòng cực đắt. Ông cởi áo quần cho tôi như tôi là con búp bê bằng nhựa. Hơi thở ông bắt đầu gấp gáp, nóng và có mùi nồng của độ cồn. Da tôi nổi hột, tôi nhắm mắt và có ý nghĩ như mình nằm dưới hố sâu, chẳng áo quan, đón nhận từng xẻn đất cát người ta đang hất xuống, cố lấp đi, san bằng, chùi xoá hết dấu tích một mộ huyệt. Tôi đau đớn, thấy bỏng rát ở cửa mình. Cắn chặt một chéo áo gối, tôi mường tượng tới những cái kim đang vận hành trên mặt chiếc đồng hồ. Loan nói, ổng dễ chịu, 100 đô và đâu khoảng 15 phút.
Tôi biết mình khóc khi nghe ông số 3 nói mặt tôi ướt đẫm lệ thủy. Ông đã hoàn hồn, có nghĩa là ông đã vất được bộ dạng gà mắc đẻ trước đó. Ông nằm thở lại sức với bộ mặt mãn nguyện trông thấy. Tôi hoài nghi, có thể ông lâu già do bởi hàng tuần ông đều có gái trẻ dâng tận miệng, để rồi đâm vào người chúng và xả hết đi những áp lực nan giải trong cuộc sống. Đó là cách thức mà ma nữ trong truyện Liêu trai vẫn thường áp dụng. Không cứ là sản phẩm của tưởng tượng nằm ở mấy trang sách, nằm kề bên tôi cũng là một con yêu tinh thời đại. Nó nói, tin nó đi, nó hứa sẽ để mắt tới những bài thi có số điểm thấp của tôi, rằng tôi sẽ được hậu sự suông sẻ, bởi vì em đã thỏa hiệp cái hợp đồng này và hưởng ứng nó một cách đạt yêu cầu.
Tôi mặc lại áo quần và ngó những tờ giấy bạc màu xanh. Một trăm đô. Năm tờ giấy 20, có một tờ hình như bị dính chút máu nơi hàng chữ In God We Trust. Đầu óc tôi mụ đi, nghe chẳng rõ lời ông số 3 vừa vất lại. Dường như một nhắc nhở: Tuyệt đối kín miệng, đúng không em? Rồi chúng ta sẽ tái lập lại, vun bồi một cuộc chơi, nếu em muốn, nếu em cần giải quyết một tình huống khó xử. Tôi bước khỏi nhà nghỉ bằng đôi chân của một kẻ ngồi thuyền quá lâu mới được cập bến, mặt đất như chẳng còn sức hút và tôi dáo dác tìm bóng hình Loan bằng tất cả những ảo giác. Cảnh vật đen tối, những đốm đèn màu sồi trụt bấp bênh, có vẻ giễu cợt bởi những bước khiêu vũ sai trật của tôi. Chưa khi nào tôi thèm dầm mưa như phút này. Tôi sẽ đứng yên đón nhận một vũ lượng trút xuống. Sẽ dễ chịu biết bao, ít ra tôi hiểu được là mưa sẽ tẩy rửa giùm tôi phần nào chút ô uế, chưa kể nó giúp tôi lấy lại chút quân bình khi vô vàn mũi kim từ cao xa châm chích, òa vỡ, tái tê buộc phải tỉnh thức. Loan rà xe sát bên. Nó trao cho tôi chai nước suối ướp lạnh. Tôi áp cái dung tích gần biến thành đá băng kia vào mặt mình, lăn lên trán trước khi khui mở. Uống cái này đi. Loan nói, giữa lòng bàn tay là hai viên thuốc màu hồng đưa tới cận mắt tôi. Để ngăn ngừa, tao đã từng uống. Hàng ngoại, rất công hiệu. Tôi nghe lời Loan, chẳng nghi ngại, nó là học sinh yếu kém nhiều bộ môn nhưng là bà chị ở những lãnh vực khác. Áo quần xịn, giá khủng. Xe tay ga 150 phân khối. Di động iphone 4. Tất cả những phụ kiện khác khoanh vùng một đẳng cấp: Ăn chơi không sợ mưa rơi! Rồi cũng qua đi, tao hiểu tâm trạng của mi giờ này. Cái quan trọng là sự tỉnh táo, biết ngưng đúng thời điểm, chẳng thể sa lầy. Tôi ôm Loan như một lời cám ơn thầm lặng. Chở tao đi, đi tới đâu cũng được. Tôi nói. Gió ve vuốt chúng tôi khi xe khởi sự lăn bánh. Nước hoa Loan xức thoảng giạt lui sau, thơm nồng đậm, như loài hoa chỉ nở về đêm. Đêm ở đây có vô vàn ong bướm kỳ dị, đông đảo lượn lờ và chúng không ngại bày ra đủ trò để cốt làm tàn héo một bông hoa, bằng sự cưỡng chiếm gần là một hủy diệt.
Tên họ đủ đầy của anh là Huỳnh Nam Trường. Ở Mỹ, tiện cho kẻ lạ gọi tên, anh chặt đầu vất đuôi, giữ lại khúc giữa. Chúng tôi đang ngồi ở nhà hàng cao cấp anh trao tôi quyền chọn lựa, có lẽ món cá mú hấp chúng tôi khởi sự ăn đã mang tới sự liên tưởng cho anh. Nam nói tiếng Việt ngon lành hơn tôi tưởng dù anh rời xa đã lâu. Và đôi khi biết pha trò khi nhìn bộ mặt chẳng tươi mươi của tôi. Anh gắp đồ ăn cho tôi với tất cả sự ân cần, anh giải thích cặn kẽ những khuất tất mà tôi muốn tìm hiểu về cái nơi chốn xa ngái kia. Tôi bắt đầu chú ý anh, nói trắng ra anh đã hé lộ một phần để cho thiện cảm của tôi nhập cuộc. Tựu trung, yêu anh là cái gì đó nằm không mấy xa tay với. Như thể, sau những món mặn người ta sẽ dùng tráng miệng và luôn luôn, thảy chúng nó đều ngọt ngào đều mát lạnh đều thơm ngon. Anh Nam chọn cà phê sau khi gọi cho tôi ly nước trái cây. Chúng tôi đến đây bằng taxi, hiện tại tôi chưa tìm ra một địa điểm để dẫn anh đi thăm thú. Trước đó, Loan vui lòng cho tôi mượn xe máy, nhưng Nam sợ điều khiển và anh lúng túng khi nghe tôi sẽ đèo anh đi. Anh không biết vịn nắm ở đâu và kẻ ngồi sau buông thỏng đôi tay là điều bất khả. Nó chẳng an toàn, vi phạm điều lệ lưu thông. Loan cười lớn: Anh cứ mặc lòng xem nó là đứa hành nghề xe ôm. Ôm thỏa thích, ôm chặt vào, rồi cuốc xe đó anh chịu khó trả lên gấp đôi. Một trăm ngàn chẳng hạn, thêm năm mươi ngàn tiền bo. Rẻ như cho. Tôi nạt: Bộ mi tính làm cò hay sao? Nam đực mặt nhìn hai đứa con gái ăn nói vô tư, thực sự thì có rất nhiều chữ Việt anh hoàn toàn bù trất. Nói anh là người hâm, ngoài hành tinh thì không chắc anh đã hiểu. Anh ngu ngơ tới độ đáng yêu.
Thanh toán hóa đơn xong, anh mở cửa cho tôi bước ra. Còn sớm, nắng chưa tắt, ngày hè ở đây có chân đi từ tốn. Phải 9 giờ, bóng đêm mới thực sự từ núi cao phủ chụp xuống sắc tối, vây bọc. Những ngọn đèn đường sẽ đồng loạt thắp sáng, xua đuổi. Và đêm, luôn có những cơn gió nhẹ đi luông tuồng giữa mọi ngả đường, ngầm quyến dụ khách bộ hành chớ nản lòng. Anh ưa làm bộ hành, một cách khiến thức ăn tiêu tán hữu hiệu nhất, anh phát biểu rồi chờ sự bằng lòng của tôi. Độc đạo, hướng phải là phố phường chộn rộn, phiá tay trái là ngoại ô với nhiều lùm cây thu cất bóng tối. Nam chọn hướng đó, nếu có can đảm tôi sẽ khen anh: Very good! Với bóng chiều, nỗi quạnh vắng sẽ mang nhiều hấp lực hơn. Cây cối, vườn tược, sắc xanh của chúng trao về mình sự tin cậy: Chốn ấy ít bị ô nhiễm, bởi bao nhiêu bụi bặm khói xăng đã dạt trôi về thành phố, quần tụ như mây bay trong một không gian nén chặt tiếng động.
Đi bên anh tự dưng tôi nghe bồi hồi. Nam nói về ngày lên đường, gần kề, đồng thời anh cho hay anh sẽ rộng thời gian để chờ một quyết định tối hậu của tôi. Và đề nghị, muốn có quyết định ấy hãy nên sang Mỹ một lần để lượng định, để cân nhắc, để tìm hiểu. Khi nghe, tôi đã tìm bàn tay Nam đan ngón. Tôi thử hình dung cả hai bàn tay đều có đeo nhẫn, tới đó thôi, bởi sự tưởng tượng không cho phép tôi đi xa hơn; tôi không hiểu rõ tầm mức quan trọng của một cuộc hôn nhân, đời sống vợ chồng có gì thú vị? Tại sao Nam “chấm” tôi, chẳng hoài nghi, không tìm hiểu, để rồi kiên nhẫn chờ một thỏa thuận từ phía tôi? Đang bước đều, tôi hơi sai nhịp, tần ngần trì kéo tay Nam. Cảnh vật ở đây có vẻ quen thuộc như nó từng đón tôi. Không cần lục soạn trí nhớ, cái tấm bảng có hàng chữ lòe loẹt “Nhà nghỉ Biên Thùy” đập mạnh vào mắt tôi. Mỏi chân rồi, có lẽ mình nên vào đây nghỉ ngơi. Tôi nói nhanh, làm như chậm rãi thì tôi hết sức mạnh để gióng lên lời đề nghị có vẻ sỗ sàng. Hai tiếng trước, tôi nhủ thầm: Hãy xem như tình nhân. Giờ này khác: Hãy xem như vợ chồng. Tôi hy vọng Nam hiểu đó là cách thế tôi tin cậy anh, một giao ước không nói thành lời, chẳng cần thề non hẹn biển.
Nam trở về Mỹ đã hai tuần. Tôi trễ kinh đã hai tháng. Loan bị dính vào vòng lao lý, tội mua bán dâm có chứng cớ bằng hình ảnh ai đó ghi lại trên máy điện thoại di động. Hôm qua tôi không ngủ được, tôi dậy sớm, tắm gội, thay áo quần và nhẹ đóng cánh cửa thoát ra căn nhà nhỏ nực nội. Tôi ghé máy rút tiền, ra chợ vừa nhóm họp mua bó hương, dĩa trái cây bọc giấy kiếng và một bó hoa. Một ông già từ vũng tối biết đánh hơi chạy lại sát tôi: Xe ôm cô. Mong cô mở hàng cho tui. Đi đâu cô? Thăm mộ hả cô? Tôi không thích nghe van nài, tôi leo lên yên sau. Mới bảnh mắt ra người ông đã chua lét, như lao động chẳng hề ngủ ngáy, chạy bay tóc trán suốt từ hôm qua. Tôi nói chỗ tới, ông nói một con số. Tôi không mặc cả, trước khi rồ ga ông phân bua mình ên: Xăng bây giờ một lít đã ba mươi lăm ngàn rồi. Vô hậu! Bình minh ẩn hiện bằng một đường viền màu cam bọc quanh dáng núi, bên kia núi là miếng đất khô cằn nơi bố tôi nằm chật chội. Tui ngồi yên chỗ này chờ cô hay sao? Khỏi, tôi nấn ná tới trưa lận. Ông già quành đầu xe rồi vất lại cho buồng phổi tôi một đám khói. Nếu tất cả mọi động cơ máy nổ đều phun ra mùi khói hương thì liệu con người có đằm tính hơn không? Tôi ngồi nhặt cỏ dại quanh mộ bố tôi rồi bày lễ vật khiêm nhường ra. Tôi đứng lên, chắp tay, cúi đầu: Như vậy là con không thể làm giáo viên. Bằng tất cả đầu óc, sự lươn lẹo, mánh lới, thủ đoạn và kể cả thân xác, con liều mạng mang ra thi thố, người ta đã nhắm mắt đánh rớt con. Người ta đã hủy hợp đồng và hiện con đang mang thai. Hy vọng là giọt máu của Nam, một Việt kiều. Con cũng hy vọng Nam chẳng bạc ác với con, điều này có nghĩa là cơ may sang Mỹ sớm thành hiện thực. Bố hãy phù hộ cho con được đổi đời, con hứa sẽ dành dụm tiền gửi về cho mẹ sửa sang nâng cấp căn nhà tồi tàn hiu quạnh của bố. Mộ bia xiêu vẹo quá.
Trong sổ tiết kiệm, tôi còn đúng hai triệu tám. Tôi ngồi thừ người bên nấm mồ tính toan. Không biết mình có nên đi bệnh viện xét nghiệm? Chẳng biết mình có nên phá thai?
Mặt trời xuất hiện trước mặt tôi. Quanh đây không một bóng cây, không một bóng chim, không một bóng người. Tôi cúi đầu nhìn xuống bóng mình, chưa khi nào bằng hôm nay, đón nhận nỗi ước ao mãnh liệt vửa ùa tới: Từ bỏ mảnh đất mình đang chôn chân. Chẳng tiếc thương. Như moi từ cửa mình ra, ném vất một thai nhi đã tượng hình.
Vĩnh đã nằm bệnh xá sang ngày thứ ba. Bộ mặt sưng phù của Vĩnh do sự phản ứng nước biển kiểu Cách mạng đã xẹp xuống để thay vào chỗ cũ bộ mặt thực, bộ mặt của một xác ướp nặng không quá 36 kgs. Nguyễn Hữu Nhật đã xuất viện từ hôm qua. Vĩnh buồn buồn như mất một cái gì. Sáng nay sau khi điểm danh và khám bệnh, Vĩnh về giường nằm suy nghĩ miên man. Vĩnh nhớ lại những câu nói của Nhật: Chúng ta đều bị lừa. Và giai đoạn đầu, cá nhân tôi cũng đã phạm một vài lỗi lầm. Vĩnh không biết lỗi lầm ấy là lỗi lầm gì, tuy nhiên, anh không quá bận tâm đến câu nói của Nhật và cũng chẳng muốn tìm hiểu làm gì. Chính bản thân Vĩnh cũng có lỗi lầm trong giai đoạn đầu. Trong đợt bích báo mùa Xuân năm 75, Vĩnh đã lỗi lầm làm một bài thơ có nhan đề Buồng-Ta-Một-Cái-Sở-Thú và là người duy nhất mang họa văn tự tại trại L4T3. Anh đã bị đem lên hội trường đấu tố, bị làm tự kiểm, bị hoạch họe và bị đe dọa liên tiếp trong hai tháng trời. Sau lần ấy, Vĩnh đau ốm liên miên và có lẽ nhờ đó, bọn chỉ huy trại L4T3 “tha Tào” anh với hy vọng bệnh tật sẽ đưa anh ra góc rừng không lâu. Câu nói của Nhật làm anh suy nghĩ nhiều nhất, tuy nhiên, vẫn là câu: Chữ chiến hữu bây giờ đã vượt qua nghĩa cùng yêu một lý tưởng, mà phải có nghĩa sẵn sàng cùng sống chết cho một lý tưởng… Bệnh xá lúc này rất ít người. Bốn dãy nhà của bệnh xá chỉ có không quá 10 người đau bệnh, đã may mắn được chọn từ các trại tù lên nằm. Gặp lại bạncũ, hàn huyên đôi ba câu chuyện rồi phải chia tay, nỗi cô đơn làm Vĩnh cảm thấy bệnh xá chẳng khác nào một nghĩa trang, hoặc đúng hơn, một trại câm điếc! Tối đến, Vĩnh đã khó ngủ lại càng khó ngủ hơn vì những tiếng la hét vang trời dậy đất cất lên từ một căn nhà nằm bên hàng rào ngăn đôi trại bệnh và trại 4. Tiếng thét ấy là tiếng thét của một người đang có cơn đau kiểu như bị ai cắt ruột cắt gan. Phụ họa là những tiếng hét báo động xin cấp cứu của tập thể. Nghe tiếng thét, Vĩnh và một vài anh bạn ốm bệnh cố lết ra khỏi nhà tiến tới phía hàng rào. Bên trại 4, nơi dãy nhà có đầu hồi đâm vào căn bếp bên này trại bệnh, dưới ánh đèn tù mù, những hình nhân chạy nháo nhào như một bầy kiến bị lửa. Tiếng cãi nhau, tiếng kêu gọi lẫn với tiếng hò hét đau đớn làm cho Vĩnh nhớ đến quang cảnh cái chết của Kiều Quang Trường nơi khối 4 trại L4T3 ở Trảng Lớn năm ngoái. Người bệnh hiện tại đang la hét. Có lẽ cơn đau đã lên tới cực điểm. – A… a… a… Ối mẹ ôi! Tôi đứt ruột rồi! A… a… a… Những tiếng khác. – Đi kêu quân y! – Kêu rồi! Vệ binh bảo quân y đi vắng! – Quân y đi vắng thì kêu quản giáo chứ. Để chả chết sao? – Thì mày kêu đi! Tiếng bệnh nhân lại vang lên. – Ối trời ơi! Tôi chết. Tôi đứt ruột rồi… Một lúc sau Vĩnh và mọi người nghe thấy tiếng báo cáo thật lớn của một anh bạn bên kia nơi cổng trại 4 nằm gần dãy nhà cánh trái của trại bệnh. – Báo cáo anh! Nhà 7 trại 4 có người bệnh nặng!
Không có ai trả lời. Tiếng báo cáo lại gào lên trong đêm. – Báo cáo anh quản giáo. Nhà 7 trại 4 có người bệnh nặng. Sắp chết! Đứng bên trại bệnh Vĩnh chỉ nghe thấy câu báo cáo như thế thôi, ngoài ra anh không biết chuyện gì khác đã xảy ra nơi cổng trại 4. Bên này bệnh xá mọi người đều choàng dậy hết. Tháng Mười chưa cười đã tối. Tám giờ nhiều bệnh nhân đã lên giường ru giấc ngủ, nhưng những tiếng hò hét bên trại 4 làm mọi người đều phải choàng dậy. Một số người đề nghị văn Tính cho chuyển bệnh nhân qua hàng rào. Tính giẫy nẩy như điện giật. – Ý trời đất! Bộ mấy cha tính hại tôi chăng? Mấy cha làm tôi như bác sỹ Cách mạng không bằng. – Gần nhà xa ngõ, để xong mọi thủ tục báo cáo thì bệnh nhân chắc tiêu. Giúp họ đi, anh Tính. Nghe anh em nói, Tính đâm nổi giận bất ngờ, một sự nổi giận của một người bị đẩy vào một cái thế phải giải quyết một chuyện mà có muốn anh ta cũng không thể làm được. Tính chửi thề. – ĐM. đừng có đùa dai. Anh nào nói làm xàm nữa, mai tôi đề nghị cho xuất viện luôn. Câu đe dọa làm mọi người nín bặt. Và từ đó cho đến năm giờ sáng, mọi người bên trại bệnh thức trắng mắt để nghe những tiếng kêu gào tột cùng đau đớn của người bệnh. Riêng Vĩnh, sau một màn liên hệ linh tinh với những người bên kia hàng rào, anh được biết về người bệnh như sau: Anh ta là thiếu úy cảnh sát, 44 tuổi, đạo Công giáo, vợ 9 con. Anh chưa được thăm nuôi. Lúc chiều anh đi lao động về xin được anh em tí mỡ, tí hành, tí tôm khô và lấy khẩu phần cơm độn khoai mì rang lên ăn. Không hiểu vì lý do gì, sau khi ăn hết đĩa cơm rang “Dương Châu” ấy, anh ngã ngửa và ôm bụng la hét. Anh la hét từ 8 giờ tối đến 5 giờ sáng mới được quân y cho khênh sang bệnh xá. Nằm trên phòng nhận bệnh, được vài mũi giảm đau và chịu đựng đến 5 giờ chiều anh mới hoàn toàn rơi vào tình trạng hôn mê. Khi tay bác sỹ khám xong và quyết định mổ, lúc ấy văn Tính nhà ta mới cuống cuồng chạy nhờ bọn tù bệnh mỗi người một tay. Khổ nổi, gần 10 tù bệnh, ngoại trừ Vĩnh, ai cũng bệnh nặng, và đi không muốn nổi. Thế nên, Vĩnh nghiễm nhiên biến thành một “bác sỹ phụ mổ” và cũng là một nhân chứng cho một cuộc giải phẫu mà theo Vĩnh, một cuộc giải phẫu vô tiền khoáng hậu trong lịch sử y khoa hiện đại. Phạm An Toàn đầu tiên lo bắc một nồi nước sôi dưới bếp để luộc tẩy trùng Compress vì bông băng không có. Compress được dùng cho cuộc giải phẫu là một cái áo thung tương đối còn mới, xin được của một bệnh nhân. Toàn dùng kéo cắt cái áo thung thành nhiều miếng nhỏ và bỏ vào nồi nước sôi. Tay bác sỹ từ khu bệnh xá bộ đội nằm bên kia đường chạy sang với một hộp đồ nghề mổ xẻ và năm chai nước biển loại Protéin của Mỹ. Hắn mở hộp đồ nghề lôi ra hai ống chích một lớn một nhỏ, ba ống thuốc chẳng hiểu thuốc gì. Hắn lôi ra thêm một cái kéo, kim chỉ và một con dao trông y hệt con dao ăn làm bằng Inoxidable của quân đội Mỹ trước đây. Hắn thử lưỡi dao và lắc khẽ đầu. Hắn gọi Tính và bảo anh ta đi mài con dao. Trong lúc Tính ra ngoài thềm kiếm một viên gạch hoa mài dao thì tay bác sỹ sửa cái bơm chân bị sút một con ốc. Phạm An Toàn đã luộc xong Compress. Cùng với tay bác sỹ và Vĩnh, ba người khênh bệnh nhân sang căn nhà tiền chế nằm ngay cạnh phòng nhận bệnh. Đây là lần đầu tiên Vĩnh mới biết được trại bệnh có phòng mổ. Căn phòng trống trơn. Giữa phòng có một cái bàn đóng theo hình thập giá. Người bệnh được đặt lên bàn, chân tay được trói chặt vào bàn bằng những sợi dây vải bao cát. Nhiệm vụ hiện tại được chia ra như sau. Tính lo việc đánh tê mê và căn áp huyết. Toàn lo tiếp Compress và kiểm soát nước biển. Vĩnh đứng cạnh tay bác sỹ Cách mạng để đưa kìm kéo cho cuộc giải phẫu. Và cuộc giải phẫu chính thức khởi sự vào lúc 6 giờ rưỡi chiều dưới một ánh đèn điện tù mù.
Sau khi đo đạc trên bụng nạn nhân, tay bác sỹ cầm dao rạch một đường dài từ ức xuống gần rốn. Những tia máu bắt đầu ứa ra. Toàn chậm máu thật nhanh và quẳng miếng Compress vào một cái sô khác đề phòng còn dùng lại. Tay bác sỹ Cách mạng rạch mạnh hơn chút nữa. Bây giờ thì mọi người đã thấy được một tí ruột của nạn nhân. Máu vẫn ra. Toàn chấm liền tay. Tay bác sỹ nói với Vĩnh. – Kéo Vĩnh đưa kéo. Hắn đưa mũi kéo cắt dọc theo vết đứt. Bộ ruột của nạn nhân đã phơi bầy trước mặt. Tay bác sỹ lần mò sâu xuống đoạn ruột già và moi ra. Hắn cắt rời khúc ruột, phân lòi ra, rơi vãi. Tay bác sỹ chùi vội và dùng kẹp kẹp lại một đầu. Máu và phân tèm lem. Phạm An Toàn lau chùi liền liền. Bác sỹ lại ra lệnh. – Bơm. Vĩnh đưa cho hắn một đầu ống bơm làm bằng cao su. Hắn thọc đầu ống vào một đoạn ruột, chân đạp nhè nhẹ cái pedal bên dưới. Đoạn ruột được bơm từ từ phồng lên bên trên bụng người bệnh. Ngay lúc ấy tay bác sỹ kêu lên một tiếng khe khẽ. – Chết rồi! Bàn đạp lại sút con ốc! Anh Toàn, gắn lại cho tôi. Phạm An Toàn vội vàng chui xuống gầm bàn sửa lại cái pedal. Tay bác sỹ bơm tiếp một chút nữa. Hắn la thầm. – Bị thắt ruột đây mà. Bầm tím mất một đoạn. Nó đoạn hắn quay sang Vĩnh: Kéo! Vĩnh lại đưa cho hắn cái kéo. Tay bác sỹ cắt xoẹt một đoạn ruột già, quăng vào một cái thau. Giọng văn Tính chợt cất lên. – Toàn, thay nước biển. Hết rồi. Toàn đang bận thấm máu vội vàng bỏ việc chạy đến lấy một chai nước biển mới. Vĩnh đứng ngó tay bác sỹ lần mò khâu hai đoạn ruột lại với nhau. Bên ngoài bây giờ đã tối lắm. Bên trong bốn người đều vã mồ hôi, dù rằng trời đêm tháng Mười đã gai gai lạnh. Vĩnh nhìn thấy trên trán tay bác sỹ Việt cộng có những giọt mồ hôi to như hạt bo bo, cứ lần lượt nhỏ xuống “bụng dạ” của người bệnh. Trong gần nửa tiếng đồng hồ tay bác sỹ mới khâu xong đoạn ruột. Hắn xếp lại mớ ruột cho có thứ tự. Giọng Tính lại cất lên. – Mạch yếu quá bác sỹ! – Không cách nào khác! Sắp xong rồi. Vừa nói xong hắn bỗng la lớn. Thôi chết, gần trực tràng thâm một đoạn nữa này! Nghe hắn nói hầu như ai cũng tuyệt vọng. Đây là một cuộc đại giải phẫu, một cuộc đại giải phẫu mà không có máu để tiếp, chỉ có những chai nước biển loại vàng đã quá hạn của chế độ cũ để lại, lại được tiến hành trong một điều kiện gần như dã chiến trăm phần trăm, dù không muốn nhưng Vĩnh vẫn không thể tránh được một ý nghĩ tuyệt vọng. Chao ôi! Có sức voi, chứ sức người chịu làm sao thấu. Tên bác sỹ lại bắt đầu lôi đoạn ruột già phía đáy bụng lên. Hắn lần mò và cắt thêm một đoạn nữa. Lần này hắn khâu thật nhanh, tuồng như muốn chạy đua với một tử thần nào đó đang lởn vởn quanh bàn mổ.
Thêm nửa tiếng nữa! Bây giờ tay bác sỹ đã bắt đầu lau máu phía trong bụng nạn nhân. Hắn đặt bộ ruột vào trong bụng theo một thứ tự hợp lý. Sau khi lau tay vào một cái khăn để bên cạnh, hắn bắt đầu khâu bụng. Để kết thúc hắn lụi vào người nạn nhân liên tiếp hai mũi thuốc. Cuộc đại giải phẫu cho một tù nhân của xã hội mới chấm dứt vào lúc 8 giờ tối. Một con người phải chịu đựng hơn 20 tiếng đồng hồ đau ruột, rồi chịu đựng thêm gần hai tiếng giải phẫu dã chiến kiểu Cách mạng; có thần linh nào cứu nổi một mạng người trong tình trạng như thế không!? Tay bác sỹ mệt thật sự khi buông đồ nghề. Hắn uể oải dặn Tính phải để sẵn những mũi thuốc to tướng gần bệnh nhân và phải căn áp huyết thật kỹ. Hắn về tắm, có gì phải chạy qua khu bệnh xá bộ đội báo ngay. Tay bác sỹ rời gót chừng năm phút thì đồng hồ áp huyết tụt nhanh. Giọng Tính thảng thốt cất lên. – Toàn, chạy báo… Tuy nhiên Tính chưa nói hết câu, kinh nghiệm của một cựu sỹ quan trợ y cho Tính biết rằng số của nạn nhân đã tới. Có báo cáo cũng bằng thừa. Anh đứng lên, kiểm mạch lần cuối và từ từ tháo tất cả dụng cụ ra khỏi người nạn nhân. Vĩnh biết nạn nhân đã chết. Anh đứng nhìn khuôn mặt tái xanh, nhăn nhó của người quá cố và đọc thầm một kinh Cầu Hồn. Toàn cũng đứng lên nhìn lần cuối rồi hắn lại cúi xuống lượm lặt những miếng Compress rơi vãi ra ngoài. Nó lấy cái khăn lau tay của tên bác sỹ chùi sạch những vết máu trên xác nạn nhân, trên mặt bàn và trên cả nền nhà. Nhiệm vụ của Vĩnh đã hết. Vĩnh bước vòng ra cửa sau của gian phòng mổ. Trời đêm mát mẻ. Giờ này bên trại bệnh hầu như ai cũng ngủ cả. Nhưng bên trại 4 anh em vẫn tụm năm tụm ba với những cái lò than nhỏ xíu để nấu trà và hút thuốc lào tán gẫu. Vĩnh thầm nghĩ trong thời tù tội, phải chăng họ còn may mắn vì chưa một lần được chứng kiến cái cảnh mình được chứng kiến? Xã hội này, phải chăng người mù lại mới là người sung sướng? Bầy chuột chạy rần rần từ phía cống rãnh bên ngoài vào phòng mổ làm Vĩnh giật mình. Giọng hét của Tính từ bên trong vẳng ra. – Vĩnh, đóng cửa lại. Đóng chặt cửa lại không chuột vào đây thì phiền lắm. Vĩnh bỗng buồn cười cho sự lo sợ của Tính. Hắn làm như thể chuột không biết leo mà chỉ biết chạy trên mặt đất và chỉ biết vào bằng cửa chính! Nghĩ thế nhưng Vĩnh vẫn đóng xập cánh cửa lại theo lời đề nghị và đi thẳng về phòng. Cường vẫn thức. Hắn kêu Vĩnh qua ngồi nhấp tí trà với hắn và hỏi về người bệnh. Vĩnh kể lại hết mọi chuyện cho Cường nghe. Hắn chợt rên lên. – Chết, làm sao liệm liền chứ để qua đêm thế nào cũng bị chuột gậm. Ông già Diệu kỳ rồi chỉ một đêm mà chuột ăn mất nửa cái tai, hai ngón chân. Nghe Cường nói Vĩnh thấy rờn rợn. Anh sực nhớ tới hình ảnh Minh chuột từng chiều ngồi nướng những con chuột to tướng trên đống than và bóc nó như người ta bóc một quả quýt. Nó từng tuyên bố nó đã ăn gần một nghìn con chuột trong gần hai năm qua. Vĩnh mệt mỏi muốn về giường ngủ. Cường bỗng nhớ ra một điều gì, gọi giật. – À, khi nãy có thằng bên trại 4 gửi qua hàng rào nhờ tao chuyển cho mày cái gói gì đó. Thằng ấy bảo gói quà đó của tay Nhật mới rời viện hôm qua nhờ chuyển cho mày từ bên trại 3. Nói rồi Cường với tay lên đầu giường lấy đưa cho Vĩnh một gói nho nhỏ. Vĩnh vừa đi vừa bóc lớp giấy gói và thấy một hũ nhỏ mắm ruốc. Anh mỉm cười nghĩ tới sự chia xẻ của Nhật, rồi nghĩ tới bức chân dung Nhật vẽ cho anh hai ngày trước đây bằng một tấm bìa học trò và một cục than. Vĩnh không hài lòng với bức chân dung và nghĩ rằng Nhật bây giờ vẽ chân dung dở hơn Nhật trước kia rất nhiều…
Trong khi công tác biến rừng thành ruộng trồng lúa trong kế hoạch gọi là “tiến lên sự tự túc thực phẩm của trại” vẫn tiến hành, thì Vĩnh lại một lần nữa phải ngưng tham dự công tác vinh quang ấy. Chứng sạn thận trở lại hoàn hành và làm anh bí tiểu hai ngày trời. Công tác mà nhà trao phó cho Vĩnh trong lúc đau ốm nằm tại trại là thu hoạch phân tươi để cung cấp cho đội rau xanh. Công tác này cũng nằm trong kế hoạch “phấn đấu tiến lên việc tự túc rau xanh” của cả trại. Ngày hai lần, sáng và trưa, Vĩnh phải cùng một vài bạn tù già bệnh trong đội, trang bị đầy đủ đồ nghề còn hơn một anh mũi thung chuyên nghiệp gắp xia, để nhào tới dãy cầu tiêu nằm sát hàng rào phía đông trại 1 dành giật phân tươi với những tay già bệnh của các đội khác. Chỉ tiêu cho mỗi người trong ngày là 4 thùng phân lớn, mỗi thùng có dung tích quãng 20 ga-lông. Công việc này không nặng nhọc nhưng có lẽ mang đầy đủ nhất bi kịch tính của xã hội mới. Thứ nhất, phải dành giật nhau cả đến những thứ cặn bã của con người. Thứ hai, sự đòi hỏi của chỉ tiêu luôn luôn vượt quá mức cung của bọn tù – những kẻ được ăn với khẩu phần của chuột mà vì nhu cầu “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc” lên xã hội chủ nghĩa đã bắt họ phải sản xuất ra những đống phân của những con voi! Ông già có biệt hiệu lơ vơ lờ vờ Phạm Xuân Huy đạp nhằm một mảnh chai trong rừng gây một vết cắt lớn nơi bàn chân trái được nghỉ làm việc nhà với Vĩnh. Phạm Xuân Huy là một người bạn tốt, thật tốt. Anh từng là cựu chủng sinh một đại chủng viện và anh em ruột của anh đều là những linh mục công giáo. Hơn bốn mươi tuổi, được trang bị đạo đức và kiến thức đầy đủ, Huy chống Cộng một cách cụ thể nhất trong điều kiện hiện tại là thương yêu, an ủi, chia xẻ và giúp đỡ bạn bè từ vật chất đến tinh thần một cách vô điều kiện. Trong bất cứ khổ dịch nào, sau khi làm hết chỉ tiêu của mình anh lại lân la sang người yếu ốm để làm giúp một tay. Nhờ anh, rất nhiều anh em đau yếu, trong đó có Vĩnh tránh được tình trạng bị bọn quản giáo mạt sát hoặc bắt về làm tự phê tự kiểm gây phiền hà cho cả nhà vì cái tội không đạt chỉ tiêu. Khi những tiếng kẻng báo thức vào lúc 5 giờ rưỡi sáng đua nhau rền vang khắp trại An Dưỡng, toán hốt phân nhà 2 gồm Vĩnh, anh Huy và ông Đáp chưa có quyền đánh răng xúc miệng như mọi người. Ba người phải bằng một tốc độ nhanh nhất phóng ra nơi tập trung đồ nghề lao động đàng sau phòng. Vì những thùng chứa phân đã được để sẵn phía sau dãy cầu từ đêm hôm trước, nên mỗi người chỉ cần chụp lấy một cái “phễu” rồi chạy đua ra dãy cầu tiêu với nhiều anh bạn của các nhà khác đội khác. Cầu tiêu của trại 1 An Dưỡng có thể cũng tương tự như mọi cầu tiêu của các trại tù Cộng sản khác trên toàn quốc. Nó có mục tiêu chính không nhằm để phục vụ một trong tứ khoái của con người, mà là một nơi góp phần tích cực phục vụ nền kinh tế xã hội xã hội chủ nghĩa. Cầu tiêu gồm hai dãy bục gỗ cao một thước và trống thiên trống địa. Bên trên bục gỗ có khoét lỗ đủ rộng cho chất cặn bã của con người rơi xuống những thùng phuy cưa đôi đặt hứng phía dưới. Để phân được ròng, phía trước các lỗ đều có máng xối nhỏ dùng dẫn nước tiểu sang một thùng phuy khác. Buổi sáng sau khi kẻng báo thức vang lên, non một ngàn tù của trại 1 thay nhau viếng thăm “lăng Bác”. Một nghìn tù với 50 lỗ cầu nên họ phải xếp hàng rất nghiêm túc. Mỗi người một cái lon guigoz hoặc một cái chai đựng nước rửa cầm tay xếp hàng đứng đợi trông thật văn minh văn hóa!
Nhưng văn minh văn hóa hơn thì phải nói đến những anh hốt xia như Vĩnh. Vậy bọn hốt xia như Vĩnh hành động ra sao? Khi vác phễu (đồ hốt và hứng phân có cán dài quãng thước rưỡi) chạy tới xí phần được một cái thùng nào có phân nhiều nhất, người hốt phân sẽ múc lấy múc để đổ nhanh vào thùng của mình đã đặt sẵn từ đêm hôm trước. Khi phân đã cạn phải chạy ngay sang thùng khác. Thường có nhanh tay lắm cũng chỉ lấy kịp hai thùng là cao. Sau khi hàng ngũ những anh hốt phân đã dàn hàng ngang đều khắp những dãy cầu và bắt đầu thất nghiệp vì lượng phân đã cạn nhưng chưa đạt chỉ tiêu, họ phải đứng tại chỗ, nâng phễu lên gần đít người đang ngồi bên trên làm công tác phục vụ nền kinh tế xã hội xã hội chủ nghĩa. Đến giai đoạn này thì người hốt phân bắt đầu được hưởng những lời chửi ngọt ngào của bạn bè. – Tiên sư cha mày! Hạ cái phễu quỷ quái của mày xuống thấp giùm chút đi. – Ối trời đất ơi! Từ từ rồi múc dưới thùng. Người ta ỉa mà cứ dí cái quỷ ấy vào sát đít ai ỉa cho nổi! – Ý mèng ơi thằng khốn nạn! Mày ủi cái phễu dính đầy cứt vào đít tao rồi!… Những anh hùng hốt phân trong tù, để đạt được chỉ tiêu và không bị kiểm thảo gây phiền toái cho cả nhà, mỗi ngày đều bị chửi những câu tương tự như vậy. Cũng vui thôi! Sau khi khu cầu tiêu không còn người nữa, nếu ai đã đạt được chỉ tiêu 4 thùng thì cứ việc đậy nắp lại, lấy dây kẽm chằng cho chặt và lôi ra chỗ quy định bàn giao cho đội phụ trách xử dụng; riêng những anh chậm tay chưa đạt chỉ tiêu, phải lôi từng thùng dưới hầm cầu ra và nạo kỹ càng như người ta nạo… sái thuốc phiện! Riêng nhà 2 công tác này chỉ là công tác chính của ông Inoxidable. Vĩnh và anh Huy chỉ làm nó như một công tác đột xuất. Thế nhưng sang tới ngày thứ hai, trong lúc Vĩnh vẫn chưa đạt nổi ba thùng thì anh Huy coi mòi đã rất thiện nghệ. Anh lấy đầy 4 thùng trong chớp mắt và lấy giùm luôn cho Vĩnh một thùng còn thiếu. Có lần vừa lấy phân vừa nghe bạn bè ngồi bên trên chửi bới, anh Huy đã hỏi Vĩnh. – Này Vĩnh, tôi với ông đồng họ Phạm, chẳng hiểu có giây mơ rễ má gì với Thủ Phạm không? (Thủ Phạm: chữ tắt tù cải tạo hay dùng để gọi thủ tướng Phạm Văn Đồng). Nếu chẳng may có bà con, một ngày nào đó mình vồ được Thủ Phạm ông sẽ tính sao? – Tính sao là sao? – Trả thù hay tha? – Trả thù chứ, tha thế quái nào được. – Thế ông tính trả thù bằng cách nào? – Ô hay, ông dân phòng Nhì hẳn phải nhiều sáng kiến hơn tôi chứ. Huy cười. – Đến ông mà còn ngộ nhận tôi! Tôi thề với ông dù là sỹ quan P2/TTM, bảy năm lính tôi chưa giết một con kiến. Ông tin không?
– Tin. – Vậy ông là tay viết lách, giàu tưởng tượng, hãy nói tôi nghe cách trả thù của ông. – Tôi chấm dứt hoàn toàn sự tưởng tượng rồi. Tôi sẽ hiện thực. Hiện thực cho đến ngày tôi chết. – Thì trả thù một cách… hiện thực vậy. Cách nào? – Mắt trả mắt, răng trả răng. – Dở! – Dở? – Ừ. – Vậy anh trả thù cách nào? – Tôi sẽ không bắt Thủ Phạm ăn như súc vật, ở như súc vật, làm việc như súc vật, đấu tố nhau như súc vật. Tôi sẽ tạo mọi điều kiện sống tuyệt vời nhất cho hắn sống. Tôi sẽ cho hắn sống trong một biệt thự tân lập được trang bị đầy đủ nhất Việt Nam. Sơn hào hải vị. Mọi tiểu đội gái đẹp hầu hạ ngày đêm. Được đọc mọi loại sách báo đặc biệt. Được xem những băng tần truyền hình hoặc phim ảnh cũng đặc biệt. Nhưng… Câu chuyện anh Huy kể bỗng thấy hấp dẫn, Vĩnh ngừng tay hỏi. – Nhưng tất cả những phim ảnh và sách báo ấy đều có một đề tài nói về đời sống của chúng ta hiện nay? Anh Huy mỉm cười, một nụ cười thật lạ lùng và bí ẩn mà từ trước Vĩnh chưa hề thấy trên khuôn mặt anh. Anh gằn giọng. – Không. Tất cả gái hầu đều ở truồng. Tất cả sách báo đều là Play Boy, Pent House… và TV, phim ảnh đều là những phim sex. Hắn chỉ được ăn ngon mặc đẹp, chỉ được xem, nhìn và đọc. Tuyệt nhiên hắn sẽ không được hưởng một cái gì thêm nữa…
Vĩnh ngẩn ngơ một thoáng trước cái ý nghĩ trả thù lạ thường của anh Huy. Vĩnh nhìn anh. Anh đã quay lại với mấy thùng phân và yên lặng làm việc như trước. Thái độ của anh Huy làm cho Vĩnh có cảm giác anh vừa thoát qua một cuộc mộng du khác thường… Vĩnh không được san xẻ những cảm giác hào hứng trong nghề hốt phân lâu hơn năm ngày. Căn bệnh sạn thận một lần nữa lại vật Vĩnh lè lưỡi và như một người may mắn nhất trong những người may mắn, Vĩnh lại được đi viện một lần nữa. Sau khi hưởng một mũi thuốc vào thận như lần trước, Vĩnh còn được vào nước biển. Chính nhờ chai nước biển quốc doanh này mà Vĩnh có hy vọng nằm lâu. Anh bị sốc nước biển gần chết. Trước đây Vĩnh từng nghe nói đến việc Việt cộng dùng nước dừa tươi thay cho nước biển để tiếp trực tiếp vào máu những người bị thương nặng. Câu chuyện ấy có vẻ hơi hoang đường. Nhưng câu chuyện Vĩnh và một số bệnh nhân ở An Dưỡng được vào nước biển kiểu Việt cộng thì hoàn toàn không hoang đường chút nào. Sau khi bị sốc, Vĩnh ngủ thiếp gần một ngày trời. Khi thức dậy vào quãng 3 giờ chiều ngày hôm sau, không hiểu vì lý do gì, mặt Vĩnh sưng bụ lên như người bị phỏng nước. Những người nằm bên cạnh trông thấy hoàn cảnh của Vĩnh đều lắc đầu sợ hãi. Khi tỉnh dậy, Vĩnh thấy Cường đã ngồi bên cạnh mình. Nguyên một cẳng chân của Cường gần như đã ung thối hoàn toàn, và khi ra khỏi mùng, nó đều phải quấn quanh cẳng chân một miếng vải mùng đề phòng ruồi bu.
Cường đang ngồi cạnh Vĩnh, với một ly nước trên tay. Thấy Vĩnh mệt mỏi thức giấc, nó hỏi. – Mệt không? Vĩnh không trả lời chỉ hỏi lại. – Tao ngủ lâu chưa? – Từ chiều hôm qua. – Không hiểu tụi nó chích cái gì cho tao mà kinh khủng quá. – Chích gì đâu! Nước biển của Cách mạng đấy. Mày bị sốc gần chết không nhớ sao? Sau đó, hỏi ra Vĩnh mới biết nước biển ở đây là thế nào. Nước biển ở bệnh xá này có hai loại và chỉ được dùng trong trường hợp thật đặc biệt. Loại thứ nhất là loại “tồi tệ” của Mỹ ngụy để lại, chỉ được dùng cho người Cách mạng. Thản hoặc có dùng cho tù cũng chỉ được dùng trong một trường hợp đại giải phẫu mà thôi. Loại thứ hai là loại “dân tộc”. Loại này được pha bằng đường bột Glucose với nước cất do tù tự làm lấy trong bếp bệnh xá. Việc cất nước này thật rùng rợn. Khi được lệnh chế nước biển, anh chàng Tính xuống bếp lấy cái nồi kho cá rửa sạch. Anh đổ đầy nước và bắc lên bếp nấu sôi. Bên trên cái nồi sẽ được đậy bằng cái vung đặc biệt có hai tầng cũng do Tính sáng chế. Nước từ tầng trên của nắp sẽ chảy theo vòi dẫn xuống một cái chai. Khi đã có nước cất, tên y sỹ Việt cộng sẽ trao cho Tính một trọng lượng đường Glucose cần thiết để pha vào chai nước cất. Cũng đề phòng nước đường bị tù lấy uống, tên y sỹ thường ra lệnh pha ít nước và nhiều đường để vào cho nhanh. Vĩnh bị sốc gần chết chính vì hôm qua độ đường Glucose đã được pha quá cao! Vĩnh uể oải ngồi dậy. Anh muốn đi tiểu tiện. Lưng đau ê ẩm, Vĩnh cố gắng rời khỏi giường và tiến ra phía cửa sau của căn phòng. Anh đi qua mấy giường bệnh khác. Vì đang mùa thăm nuôi, hầu như ai cũng rình rang những túi đồ ăn được gia đình tiếp tế để ngay đầu chỗ nằm. Vĩnh mò xuống bếp. Bệnh xá phát cơm sớm nên đầu bếp Toàn đang sửa soạn đồ nghề phát cơm cho tù bệnh. Thấy Vĩnh, Toàn lên tiếng. – Sao đau hoài vậy cha? – Sao khỏe hoài vậy má? Vĩnh không nói thêm. Anh lách người qua một khung cửa hẹp sau bếp và tiến ra dãy cầu tiêu nằm sát rào trại 4. Vĩnh vừa đứng tiểu một cách khó khăn, vừa ngó lung sang trại 4. Giờ này đang giờ lao động. Những anh bệnh ốm nằm nhà đang kín đáo sửa soạn những món ăn gia đình tiếp tế cho bữa chiều. Khu nhà bếp trại 4 khói bay mù mịt. Tổ anh nuôi có vẻ rất bực mình vì những người bệnh nằm nhà đã bu quanh bếp để nấu ké những lon gô đồ ăn. Thỉnh thoảng những tiếng la hét chửi bới, những tiếng cãi vả ầm ầm lại vang lên. – Dẹp, dẹp, dẹp. Đá đổ hết bây giờ! – Nấu nhờ tí mà. – Nhờ cái đếch! Chảo cơm của cả trại có tí than để chín, mấy cha cào hết ra ngoài để nấu linh tinh thế kia, cơm sống chúng nó lao động về chửi sói đầu chúng tôi à? – Trời đất ơi, sao mày tàn bạo quá vậy? Tao già rồi. Tao có tí nuôi nấu ăn sao mày đá đổ của tao? – Trời ơi, cháy! Cháy cái nồi nhôm của ai rồi kìa! Trong lúc đang ngó cái hoạt cảnh xảy ra bên bếp trại 4, một hoạt cảnh tương tự ở bất cứ bếp tù nào dưới chế độ quân quản, thì một tiếng nói nho nhỏ chợt cất lên bên tai Vĩnh. – Phải tác giả Dạo Núi Mình Ta đây không? Vĩnh quay phắt lại. Anh không nhận ra người đối diện vì cái mũ lưỡi trai đội xùm xụp trên đầu của anh ta. Người đối diện chợt mỉm cười. Anh ta tháo cái mũ xuống. Vĩnh chợt khẽ reo lên. – Động Đình Hồ! Người đối diện vẫn mỉm cười, một nụ cười mệt mỏi dù vóc dáng anh ta vẫn to gấp rưỡi Vĩnh. Anh nói.
– Lưu đầy ngộ cố tri. Vĩnh gài cúc quần và bước ra khỏi cầu tiêu. – Ông nằm đây à? Nhà thơ Động Đình Hồ tức họa sỹ Nguyễn Hữu Nhật, người đang đứng đối diện với Vĩnh không trả lời câu hỏi. Anh ta nắm lấy tay Vĩnh, nói. – Sắp tới giờ phát cơm rồi. Mình ra cái băng ghế kia ngồi nói chuyện. Hai người tiến tới cái băng ghế kê ngoài sân gần bờ giếng và ngồi xuống bên nhau. Vĩnh hỏi. – Ông đau ra sao? So với hồi tôi gặp ông ở tòa soạn Khởi Hành mấy năm trước không sút bao nhiêu… Nhật cười. – Coi vậy chứ tôi sút nhiều lắm. Ít nhất cũng trên mười ký. Hai người ngồi chuyện trò. Vĩnh được Nhật cho biết anh được biên chế từ L3T5 Trảng Lớn về đây. Anh cũng cho biết thời ở L3T5 anh có cùng tổ với phóng viên Dương Phục, có gặp các anh Khuất Duy Trác, anh Đỗ Tiến Đức tác giả Má Hồng…Riêng Vĩnh, Vĩnh cho Nhật biết anh chưa từng gặp một anh em văn nghệ sỹ nào cả, ngoại trừ gần đây có Nguyễn Chí Kham nhắn tin cho biết là hắn đang ở trại 2, bên cạnh có cả nhà báo Dzoãn Bình; tuy nhiên đến ngày hôm nay Vĩnh vẫn chưa được gặp. Chiều ấy ăn cơm xong, Vĩnh và Nhật lại ra đầu hồi nhà ngồi to nhỏ với nhau. Nhật cho Vĩnh biết nhiều tin tức sinh hoạt của anh em văn nghệ bên ngoài. Chẳng hạn nhà báo Uyên Thao đã vào bưng. Nhà văn Mai Thảo bị bắt vào khám Chí Hòa và đã anh dũng cắt gân máu tự tử để phản đối chế độ. Nguyễn Hải Chí vừa ra khỏi đề lao an ninh quân đội đã được Cách mạng hỏi thăm sức khỏe ngay. Ông Vi Huyền Đắc cáo bệnh già yếu nằm nhà. Ông Bùi Giáng bị đánh gần chết trên chung cư Minh Mạng vì lượm một bộ quân phục VNCH có lon trung tá mặc vào đi hiên ngang giữa đường. Bọn Cộng sản bắt cởi ra. Ông cãi vả ỏm tỏi và sau cùng bị chúng nện cho một trận nên thân… Nhật kể lại nhiều chuyện kiêu hùng của anh em văn giới bên ngoài với giọng đầy kiêu hãnh khiến Vĩnh cảm thấy tự hổ. Sau cùng Nhật than thở. – Chỉ có mình là hèn, hèn quá. Vĩnh cũng ngậm ngùi. – Mình hèn thật. Kết thúc một đời chiến binh bằng cái ô nhục đi nộp mạng này, muôn đời khó rửa. Bỗng nhiên như nhớ ra chuyện gì, Nhật lên tiếng. – À, tôi còn nghe ông Võ Phiến chạy được ra Phú Quốc, tàu trục trặc sao đó, không chạy thoát nên bị chúng vồ ngoài đó. Chẳng rõ sống chết ra sao… Vĩnh hoàn toàn không biết tí gì về những chuyện này nên không thể góp bàn. Qua câu chuyện, Vĩnh biết Nhật cũng đã được bà Vinh vào thăm. Vợ chồng đều trong làng văn chắc sẽ biết được đủ chuyện. Vĩnh tin những chuyện Nhật nói có thể đúng. Câu chuyện lại lan man qua đời sống ở đây. Những tháng ngày trầm luân khổ ải. Vĩnh ngậm ngùi nhìn ra vuông sân trại bệnh đã loang lổ một màu nắng chiều. Nếu không có những tiếng động ầm ĩ giờ sinh hoạt về chiều bên trại 4, quang cảnh ở đây sẽ đúng là một quang cảnh chết. Nhật bỗng ngâm khe khẽ một câu thơ. Đứng không yên, ngồi không yên; Mà nằm thì sợ triền miên nỗi buồn…
Nghe câu thơ hay quá, Vĩnh hỏi. – Ông có còn làm thơ đều được nữa không? Nhật uể oải. – Lâu lâu thôi. Dù hồn thơ chưa chết nhưng dường như nó bị đông đặc. Lâu lắm mới xón được một tí. Tôi mới làm được một vài đoạn đọc ông nghe chơi và xin cho biết ý. – Thơ tình hay thơ gì? – Muốn hiểu sao cũng được. Nói đoạn Nhật ngâm. Nếu phải chờ em mà hóa đá Thì anh cũng đợi hết đời anh Chỉ sợ ngày sau thành núi biếc Nghìn năm chẳng thấy dấu chân em… Ngâm xong bốn câu, Nhật bỗng yên lặng. Vĩnh thúc. – Tiếp đi chứ. Thú lắm. Thú vô cùng. Ông cứ yên tâm. Tôi hiểu cái em ở đây là cái em gì. Chẳng thể là một cái em huê tình đâu. Dù được sự khuyến khích của bạn nhưng Nhật không ngâm tiếp nữa. Anh nói. – Buồn quá. Ông có bài thơ nào lửa lửa một chút ngâm cho tôi nghe với. Vĩnh thoáng nghĩ về thái độ của Nhật. Anh đoán chừng dù là bạn, trong hoàn cảnh này Vĩnh vẫn chưa đủ điều kiện để chứng minh với Nhật rằng sự moi ruột của anh ta ra cho Vĩnh xem không phải là một điều không nguy hiểm. Nghĩ thế, Vĩnh đồng ý ngay. – Tôi sẽ đọc cho ông nghe một bài thơ của tôi. Tôi đang tính phổ nhạc nhưng chưa phổ xong. Nghe nhé. Đây là bài có tựa Tên Tiều Phu Quẫn Trí. Nó đoạn Vĩnh lấy giọng đọc khẽ cho Nhật nghe bài thơ của anh. Tên tiều phu quẫn trí Một sớm mai vào rừng Thuốc lào say bung khói Rồi cầm cái rìu lên…………….. Khu rừng xưa đã cấm Là quế cam hàng hàng Chim nhiều năm đã sống Hạnh phúc cháu và con…………….. Vĩnh đọc hết bài thơ rồi mà Nhật vẫn ngồi yên. Mãi một lúc sau anh mới lên tiếng. – Tôi chịu cái ví von này lắm. Bây giờ tôi mới thấy cái tuyệt vời của Nhân Văn Giai Phẩm. Từ Ông Bình Vôi đến Con Ngựa Già Của Chúa Trịnh. Ông thấy không? Cách sơn đả ngưu tuyệt đến thế là cùng… Màn đêm đã bắt đầu buông xuống. Hai người đồng ý quay vào trong lấy tí trà đun nước pha uống với nhau. Khi lon trà đã nấu xong, Nhật lại chạy về giường lấy ra mấy tán đường. Hai người ngồi nhâm nhi nói chuyện gẫu chờ giờ điểm danh của trại bệnh. Bỗng nhiên Nhật chỉ tay sang cái nền nhà xi măng nằm ngay góc trại bệnh tiếp giáp với cái giếng của trại 4, nói. – Hồi tụi mình chưa biên chế về đây, trên cái nền nhà xi măng kia đã tắm máu anh em ta rất nhiều. Vĩnh ngạc nhiên. – Sao lại tắm máu? Có vụ tàn sát tập thể ở đây nữa sao? – Hiện tượng thì chỉ là một tai nạn, nhưng bản chất thì đúng là một cuộc tắm máu tập thể. Tiếp theo, Nhật kể cho Vĩnh biết trên cái nền nhà ấy cách đây hơn một năm, vào một buổi chiều muộn màng như thế này, một số anh em tù ngồi ăn cơm với nhau. Bỗng nhiên từ bên ngoài hàng rào có một kẻ lạ ném vào vuông sân một vật gì. Kế đó là một tiếng nổ đinh tai nhức óc. Bọn tù đang ăn cơm thốt nhiên biến thành những đống thịt bầy nhầy. Người chết cả chục, người bị thương cả mấy chục. Sau vụ nổ ấy, bọn chỉ huy trại cũng cho điều tra và tuyên bố rằng: Sở dĩ có tiếng nổ gây sát hại nhiều người là vì trong bọn cải tạo có kẻ lượm được lựu đạn ngoài khu lao động, đem về trại với ý đồ xấu xa. Do sự bất cẩn, lựu đạn phát nổ giữa khu ăn cơm của cải tạo viên trại 4, gây thiệt hại nặng nề về nhân mạng… Tiếng thét điểm danh của trợ y Tính đã cất lên qua các dãy nhà của trại bệnh. Trước khi đứng lên trở về phòng, Nhật còn cho Vĩnh biết. – Nhạc sỹ Minh Kỳ và một lô bác sỹ phe ta đã thọ tử trong lần bị ném lựu đạn ấy!
Ngày thăm đầu tiên đã qua đi, những ngày kế tiếp người được thân nhân vào thăm không còn được thảnh thơi nằm nhà chờ đợi mình được gọi tên như những người được thăm vào ngày đầu tiên nữa. Tất cả phải trở lại hiện trường lao động. Mỗi trại đều được lập một tổ trực đặc biệt, có trách nhiệm thông báo tin được thăm viếng đến tận hiện trường cho những người được thăm. Khi được thông báo, anh cải tạo viên sẽ được quản giáo cho ngừng tay vinh quang để trở về trại sửa soạn ra gặp thân nhân… Hiện tại, kế hoạch chung của ban chỉ huy trại cải tạo An Dưỡng là dồn sức tù vào công tác biến rừng thành ruộng. Một giải rừng hoang sình lầy đầy mìn bẫy nằm giữa trại An Dưỡng và phi trường Biên Hòa là hiện trường lao động hiện tại của hầu hết tù An Dưỡng. Trời Biên Hòa lúc này đã có những trận mưa dầm dề liên tu bất tận. Lao động dưới nắng đã khổ. Lao động dưới mưa còn khổ trăm bề hơn. Hàng ngàn tù, tay cuốc tay xẻng, dưới sự đốc thúc của bọn vệ binh, phải lao vào những khu rừng rậm đầy rắn rết, muỗi mòng và nhất là mìn bẫy từng được rải khắp chung quanh vòng đai phòng thủ phi trường Biên Hòa trước kia. Công tác phá rừng với sức người và hai bàn tay không đã làm tốn không biết bao nhiêu xương máu của những kẻ sa cơ thất thế. Đội 17 hiện có công tác phụ trách kéo những thân cây lớn đã được anh em đốn ngã. Những thân cây này nhiều khi có đường kính hơn nửa thước tây và dài cả 20 thước phải kéo qua địa thế gồ ghề những gò mối, bụi rậm và ao tù làm cực khổ vô cùng. Những thân cây này được kéo thẳng về khối mộc nằm gần bệnh xá cho khối mộc khai thác. Nhà 2 đội 17 và nhiều nhà khác có cùng công tác, chỉ việc kéo với chỉ tiêu 8 cây mỗi ngày, kéo một đoạn đường rừng dài năm trăm thước và kéo dọc con đường chính của căn cứ vào tới trại mộc quãng 1 cây số. Kéo cây dưới mưa, một hành khúc thê thảm. Những tiếng động rầm rầm, những lời hò hét, những hình nhân ốm yếu rách bươm rạp người trên những sợi thừng căng thẳng… Thỉnh thoảng những bầy chim bay tán loạn trong một khóm rừng mưa; một con thỏ vụt chạy dù chẳng còn ai có sức để nghĩ đến chuyện đuổi bắt; những con rắn trầm tĩnh bò trên một nhánh cây uốn cong những thớ thịt láng bóng, tuồng như trêu ngươi lũ tù khát thèm đang nghĩ đến một đĩa rắn xào lăn của một miền Tây xưa cũ… Hôm nay mưa lớn. Đám Vĩnh kéo một thân cây ít ra cũng nặng cả tấn. Ra tới con lộ chính, mọi người được phép nghỉ chân ít phút lấy sức. Dù trời mưa, nhưng người vào thăm từ hướng cổng trại vẫn tiến vào đều đều. Họ đi từng hai ba người. Đa số đàn bà với những giỏ quà nặng nề trên vai trên tay. Mọi người đều ướt như chuột lột và ngó nhau cũng bằng những con mắt ướt mèm… Trong những ánh mắt ấy hàm chứa đủ mọi thứ tình cảm mà những người vào thăm dành cho bọn tù. Có ánh mắt e dè thương cảm, có ánh mắt trách cứ mà bao dung, có ánh mắt cảnh giác nhìn những thằng vệ binh đứng tránh mưa trong những lùm cây; nhưng quan trọng nhất là những ánh mắt dặn dò: Này, chút kéo cây đi qua chỗ này, nhớ để ý nơi những bụi cỏ rậm bên lề đường nhé… Và rồi những toán kéo cây trong ngày hầu như ai cũng lượm được bên lề đường một quả cam, một đòn bánh tét, một vài cục đường hoặc một gói thuốc lá. Tất cả đều được bọc sẵn trong những bao nylon… Vĩnh mới được thăm nên dĩ nhiên anh và các bạn thân của anh không háo hức lắm chuyện mắt trước mắt sau để lượm quà nhét vào người. Nhưng những anh chàng chưa được thăm nuôi thì khác. Dù rằng ai cũng được nếm tí đồ tươi trong những ngày qua do sự chia sớt của bạn bè, nhưng do cái tâm lý thông thường, bỗng dưng nhận được một món quà đầy tình nghĩa bỏ lại ven đường vẫn là một cái khoái trá tuyệt vời cho những người chưa được thăm nuôi. Bọn vệ binh thoạt đầu không biết nhưng dần dần chúng khám phá ra lối “liên hệ gián điệp” của bọn tù do cái sự nghỉ dọc đường quá nhiều.
Nạn nhân đầu tiên bị vồ tại chỗ là Võ Hữu Hiệp, nhà phó nhà 2 đội 17. Trong lúc cả nhà đang ra sức kéo một cây cổ thụ lết trên đường mưa, Hiệp nhanh mắt nhìn thấy hai quả cam. Nó thả vội tay khỏi sợi thừng và nhào tới lượm hai quả cam một cách rất mất cảnh giác. Thằng vệ binh lẽo đẽo theo sau chợt thấy một thằng tù nhào xuống vệ đường lượm một cái gì. Hắn vội vã phóng tới chĩa súng hét to. – Cả toán này đứng lại! Tiếng hét dĩ nhiên bắt cả toán phải dừng lại. Những người đi thăm trước sau tò mò dừng chân đứng lại. Tên vệ binh bỗng quay lại, chỉ mặt “nhân dân” hét lớn. – Mấy người đó đứng lại luôn. Nhân danh Cách mạng, tôi kiểm tra tại chỗ sự liên hệ gián điệp với Cải tạo viên. Bỗng nhiên nghe một loạt từ ngữ đao to búa lớn, những người đi thăm cũng tá hỏa như bị sét đánh trúng đầu. Có người sợ liên lụy vội vã lẩn nhanh Nhưng tên vệ binh đời nào để cho bọn “gián điệp” chạy thoát. Hắn giơ súng bắn cái đùng. Mọi người đều xanh máu mặt và đứng chết dí tại chỗ. Tên vệ binh bắn xong phát súng thị uy, nhào ngay tới cạnh Võ Hữu Hiệp. – Mày vừa nhặt tài liệu gián điệp gì bên lề đường? Chẳng riêng Hiệp mà mọi người đều thất kinh. Hiệp ú ớ. – Không, thưa anh tôi không nhặt gì cả. Một báng súng phang ngay vào mặt Hiệp mà không ai có thể tiên liệu trước được. Trán của Hiệp tích tắc có ngay một quả ổi to tướng. Trời đã dứt mưa. Những giọt mưa trên mặt người giờ đã bị thay thế bằng những giọt máu và mồ hôi. Hiệp thấy kẻ thù đánh tàn bạo quá, vội nói chữa. Không, tôi không nhận tài liệu gì cả. Tôi thấy hai quả cam rơi trên đường nên cúi nhặt thôi. Tên vệ binh vẫn cho rằng hắn bị bọn tù qua mặt nên cơn giận vẫn đùng đùng. – Tao thấy rõ ràng mày cầm lên một cái bao thư ướt mèm. Thốt nhiên một bà già tiến nhanh tới. Bà cụ cất giọng vừa run vừa giận. – Tôi là nhân dân đây. Tôi sẽ làm chứng. Tôi sẽ thưa anh lên tới trung ương Đảng cái tội đánh oan người giữa ban ngày. Tên vệ binh không ngờ bị một bà cụ thình lình xáp tới tấn công. Dù sao nghe thấy hai chữ “nhân dân”, nhất là ba chữ “trung ương Đảng”, tên vệ binh cũng có vẻ chùn bước. Hắn quay lại gắt. – Bà già kia! Tôi thay mặt Đảng trừng trị kẻ phản động, bà là nhân dân lương thiện, sao can dự vào việc này? Bà già cũng chẳng vừa gì. Bà quạt lại. – Sao chú bảo tôi không can dự? Tự dưng chú bắn súng lên oai, bắt chúng tôi đứng lại rồi nạt nộ như ông tướng Quảng Lạc. Bà cụ nói đoạn đặt cái giỏ trái cây trên tay xuống, tiếp: Bây giờ chú muốn gì chú nói tôi nghe. Hai quả cam khi nãy là tôi cho mấy anh cải tạo. Chú muốn ăn cam thì cứ bảo tôi cho, sao ghen tức đi đánh người ta? Đánh người thất thế mà anh hùng à? Tên vệ binh bị quạt một trận cũng nổi điên. Nhân dân và cán bộ đâm ra cãi nhau kịch liệt. Chỉ bọn tù là kẹt vì chẳng rõ trâu bò húc nhau số phận ruồi muỗi này sẽ ra sao? Hiện tại thằng vệ binh có vẻ đã lép vế vì có thêm năm bảy cái miệng nhân dân nhảy vào nhập cuộc. Tên vệ binh cáu quá nhưng nói không lại, hắn đành quay lại đám tù nhà 2 đội 17 và hách dịch lên tiếng. – Toán trưởng đâu? Không ai trả lời. Hắn lại hỏi. – Tôi hỏi các anh, toán trưởng của toán này đâu?
Võ Hữu Hiệp ngần ngại lên tiếng. – Thưa anh nhà trưởng có công tác khác. Tôi là nhà phó. Tên vệ binh trố mắt kinh ngạc. – Anh là nhà phó? – Vâng. Hắn bỗng lắc đầu ngao ngán. – Thôi chết rồi. Lãnh đạo mà thế này thì cái nhà của anh chắc hẳn… Tên vệ binh nói không dứt câu thì ngừng lại. Có lẽ hắn đã nhận ra những giọt máu đang rỉ xuống trên trán Hiệp, và cũng nhận ra ánh mắt căm hờn của “nhân dân” đứng quanh quất đang ngó hắn. Hắn chợt tiếp. Hai quả cam đâu, đưa coi! Hiệp moi trong người ra hai quả cam và đưa cho tên vệ binh. Ai cũng tin rằng để thỏa mãn cơn giận, thằng vệ binh có thể ném bỏ hai quả cam là xong chuyện. Tuy nhiên, thằng vệ binh không giải quyết vấn đề giản dị như thế. Hắn khoa súng đuổi người thăm nuôi đi. Khi vài người đã vội vã bỏ đi cho kịp giờ thăm con em họ, hắn quay lại Hiệp, ra lệnh. – Lần này tha, nhưng tôi bắt anh ăn hết hai quả cam tại chỗ. Ăn thật nhanh để không phí thì giờ lao động của cả toán. Không làm được gì khác hơn là tuân lệnh, Hiệp bóc vội hai quả cam và trợn trạo nuốt vào bụng. Xong công tác trừng trị, tên vệ binh lên lớp với cả nhà. – Phải nhớ, mọi hành động không đúng chỗ trong xã hội đều bị coi như phản động. Thái độ lượm lặt của ăn dọc đường của anh Hiệp là một thái độ bội nhọ chế độ. Điều ấy không khác nào anh nói xấu chế độ trước mặt nhân dân, rằng anh bị bỏ đói. Điều ấy cũng chứng tỏ rằng bản chất ngụy của các anh không thể cải tạo một năm, hai năm, năm năm, mười năm mà hết được. Cả đời may ra! Cứ thử tưởng tượng xem. Mới hai năm cải tạo mà gặp quả cam đã không cầm lòng được, Cách mạng thả các anh lúc này liệu xã hội có thể tồn tại không? Bản chất như thế thì gặp đàn bà là hiếp, gặp của là cướp đâu có lạ lùng gì. Cả nhà 2 đứng tê tái với nhau. Vĩnh thấy mình không vui cũng chẳng buồn. Anh đứng nhìn trời nhìn đất, lan man nhớ đến câu chuyện của Henrich Boll anh từng đọc: Nạn nhân của bộ mặt vui tươi, nạn nhân của bộ mặt sầu thảm! Biết đến bao giờ anh mới có dịp viết thêm một câu chuyện giản dị hơn mà cay đắng không kém: Nạn nhân tập thể của một quả cam! Tên vệ binh lên lớp một lúc rồi như nhớ ra đã có quá nhiều toán khác qua mặt, hắn nói một câu cuối: Lần này tôi nghiêm trọng cảnh cáo anh Hiệp và nghiêm trọng nhắc nhở cả toán về khuyết điểm vừa qua. Tái phạm sẽ bị xử lý thích đáng. Bây giờ, đi! Cả nhà 2 lại ỳ ạch lấy đà, ỳ ạch dô ta kéo lê cái cây đi cho hết đoạn đường khổ giá. Đi qua khu thăm nuôi, đi qua bao ánh mắt thương cảm của những người đi thăm, bọn Vĩnh kéo thân cây về phía khối mộc nằm bên dưới khu bệnh xá. Một tiếng gọi cất lên trong hàng rào bệnh xá. – Vĩnh! Vĩnh vừa kéo cây vừa ngoái lại nhìn. Phạm An Toàn đang đứng bên trong giơ tay vẫy vẫy. Anh lại chợt nhìn thấy nơi cái connex dùng làm nhà xác đặt gần bờ giếng bệnh xá có đông người tụ tập. Vĩnh hỏi Toàn.
– Chuyện gì vậy? – Ông già Diêu chết rồi. – Diêu nào? – Ông già đau gan ấy. Con dốc trước mặt bệnh xá khiến cả bọn phải ngừng tay kéo để thở. Vĩnh được dịp liên hệ linh tinh với Toàn nhiều hơn một chút. Anh ngó quanh đề phòng thằng vệ binh. Hắn đang ngồi trên một khúc cây lớn bên kia đường lẩm bẩm chửi thề gì đó. Vĩnh hỏi Toàn. – Phải ông già đòi ăn trứng không? – Ừ. – Trước khi chết có được ăn trứng không? – Bác sỹ có cho một hột gà nhưng vừa để lên môi thì ổng trợn trắng đi luôn. Vĩnh không hỏi gì nữa. Đoàn người đã bắt tay vào việc kéo cây. Vĩnh nắm chặt sợi dây lấy hết sức cùng các bạn kéo thân cây đi. Lúc đi qua cái connex nằm trong hàng rào, Vĩnh thấy vài tay tù đang lấy một cái chăn dạ nhà binh – có lẽ tài sản của người quá cố – bọc xác ông già Diêu lại. Họ làm việc trong yên lặng và ngậm ngùi. Vĩnh loáng thoáng nghe thấy một người nào đó trong đám liệm xác đọc khẽ kinh Lạy Cha. Đời buồn bã làm sao! Ông già Diêu khốn khổ kia ơi! Thôi ông hãy hân hoan ra đi ông nhé. Khổ giá nặng hãy để bọn trẻ chúng tôi vác tiếp cho ông. Ông cứ đi và đừng ngoái nhìn, nhưng nếu có linh thiêng, ông hãy phù trợ cho những người bạn già khác đang lâm nạn như ông, nếu có trăm tuổi, cũng đừng tiếp tục trăm tuổi trong trạng huống như ông: Đến chết cũng chưa ăn được cái trứng gà mơ ước… Đám kéo cây của nhà 2 đội 17 đã vượt qua khu bệnh xá. Khối mộc xuất hiện dưới một mái tôn rộng. Những thân cây to lớn xếp từng đống bên nhau. Tù thợ mộc đang ra công kéo cưa lừa xẻ với những lưỡi cưa cá mập tưởng như có thể nặng hơn cả sức nặng của những tên tù ốm đói đang điều khiển nó. Vĩnh theo các bạn kéo cây xếp vào đống cây đã cao như một cái núi. Công tác này nặng nhọc và nguy hiểm hơn cả công tác kéo cây. Lạng quạng cây đè chỉ có nước lấy đũa mà gắp xương tan thịt nát. Sau khi nhà phó Hiệp ghi sổ giao cây cho khối mộc xong xuôi, cả nhà 2 lại lầm lũi so hàng trở về cánh rừng… Trên đường về mới thảnh thơi làm sao! Dù rằng sau cơn mưa trời gai lạnh, cái lạnh vào quãng 4 giờ chiều, nhưng ai cũng thấy sung sướng vì chỉ tiêu sắp hết. Một chuyến chót nữa, cây thứ 8, sẽ chấm dứt một ngày “lao động vinh quang”. Vĩnh vừa đi vừa nhìn hai bên đường. Một tràng những tiếng gào thét bất chợt vang lên từ dãy connex nằm bên trong hàng rào của ban chỉ huy trại 4. Vĩnh và mọi người bàng hoàng lắng tai nghe. Kim lúc này đã bước lên đi gần Vĩnh. Nó thều thào: Ban chỉ huy trại 4 đó. Nghe nói nhiều thằng nằm connex lắm. Thằng Trụ biên chế từ Trảng Lớn lên đây vẫn nằm connex chờ xử đại hình, không rõ nó có nằm trong mấy cái connex kia không? Vĩnh không trả lời Kim, nhưng Kim nhắc lại làm anh nhớ đến Nguyễn Ngọc Trụ. Trụ mang cấp bậc trung úy, giảng viên kinh tế chính trị của trường võ bị và chiến tranh chính trị Đà Lạt. Vì anh là cháu của nhà báo Dzoãn Bình, nên khi mới gặp nhau ở L4T1 Trảng Lớn, anh đã nhập ngay vào nhóm Vĩnh trong những lần tán gẫu đêm đêm. Trụ mang kiến thức của một nhà chính trị kinh tế sắp sửa trình luận án tiến sĩ. Do đó, những câu chuyện anh nói thường những lập luận rất vững vàng về thời sự. Chiều chiều đi lao động về Trụ thường khoác lên người cái áo bốn túi kiểu cậu ấm Nhã đã sờn vai, bò qua khối 10 gặp Vĩnh và Kim tán dóc. Sau đó một thời gian ngắn Vĩnh và Kim bị biên chế sang L4T3, Trụ ở lại T1 và lâm đại họa sau đợt học tập chính trị tháng 12 năm 75. Trụ bị bắt giam connex vì những lời phát biểu của anh trên hội trường khi anh bị ban chỉ huy trại chỉ đích danh lên phát biểu cảm tưởng trước tập thể. Dĩ nhiên Vĩnh không có mặt trong buổi phát biểu của L4T1, nhưng qua bạn bè kể lại, theo đó, Trụ đã nhân cơ hội bị lôi lên phát biểu, chửi thẳng mặt bọn cán bộ trại. Sự phát biểu như thế đã khiến bọn cán bộ trại điên lên và bịt mồm còng tay anh ngay trên hội trường. Sau đó anh bị nhốt connex cho đến ngày bị xử tử. Suốt thời gian đó anh bị bỏ đói thê thảm. Đã có lần đi lao động qua dãy connex nằm ngoài rào L4T1, Vĩnh thấy anh bị vệ binh lôi ra khỏi connex. Anh nhìn Trụ cả một lúc lâu mới nhận ra cái xác bèo nhèo xanh mét và teo như một cái xác ướp của Trụ.
Trụ bị nhốt liên tiếp từ tháng 12 năm 75 đến tháng 7 năm 76 thì được chuyển về An Dưỡng cùng đợt với Vĩnh. Lên An Dưỡng anh bị tiếp tục nhốt connex nhưng không ai biết ở đâu. Giờ đây, nghe tiếng la hét của một người nào đó phát ra từ dãy connex, Vĩnh không tin đó là tiếng gào thét của Trụ. Nhốt từ đó đến nay họa chăng có là khổng tượng, còn nếu là người thì… Nhà 2 vẫn chậm rãi hàng tư tiến lên. Mọi người đều nghe thấy tiếng thét vang dội. Tiếng thét bất chợt thay chỗ cho những câu nói, những câu nói của một loại người nếu không điên thì cũng đã mất bình thường. – Trời ơi! ngạn ngữ chúng mày nói đúng lắm. Người ta có thể ăn nửa bữa, ngủ nửa giấc, nhưng không thể yêu nửa trái tim và đi nửa đường chân lý. Mẹ cha chúng mày! Thế sao chúng mày lại cấm tao đi hết đường chân lý của tao? Tao nói lại. Tao là Mẫn. Tao là giáo chủ tôn giáo liên hiệp. Chính tao là nhà giải phóng của chúng mày đây, hỡi lũ quỷ đỏ không biết ăn năn xám hối. Tao nhắc lại. Tao là Mẫn, giáo chủ… Những câu gào thét của một người tù không tỉnh như đâm vào óc mọi người. Tên vệ binh hình như đã quá quen với lời chửi rủa gào thét này, hắn chỉ lẳng lặng vừa đi theo đám tù vừa huýt gió một bài hát. Khi nhà 2 vượt qua khu thăm nuôi, mọi người, kể cả những người đến thăm muộn màng đứng đợi trong khu thăm, đều nghe thấy tiếng gào thét tiếp tục vang lên. -… Những nhà giải phóng đích thực của con người thường cuối cùng chết về tay con người. Tao biết, tao biết đều đó. Spartacus, Jesus, Lincoln, Gandhi, Martin Luther King… Chúng mày, hỡi loài quỷ đỏ, hãy cho tao, tân giáo chủ tôn giáo liên hiệp thế giới biết giờ khắc tao chịu nạn!… Giọng Kim lại thầm thì. – Ông giáo chủ này thế nào cũng ăn đạn. – Được ăn đạn đã là phúc… Khi tiến tới bìa rừng, Vĩnh thấy những đội kéo cây khác đang uể oải lăn từng cây lên mặt đường nhựa. Người nào cũng lấm lem và mệt mỏi. Nước phèn trong những ao tù của rừng hoang làm những ống quần vàng úa. Chân người khập khễnh như không còn muốn dính vào mặt đất. Những người đã được thăm nuôi như Vĩnh và Kim còn chút hứng khởi với ý nghĩ chiều về chắc chắn sẽ có tí mì, tí nui, tí chà bông, tí lạp xưởng bày ra ăn với nhau. Nhưng những người chưa thăm nuôi không thể có cái niềm vui nhỏ bé ấy. Một ngày sắp tàn là thêm một lần xác hồn rũ rượi. Trong khi sửa soạn tiến vào rừng cây thì hàng trăm tù đứng rải rác ngoài bìa rừng bỗng nghe như tim mình nhói lên vì mấy tiếng nổ. Những tiếng nổ từ sâu trong rừng cây làm chim muông bay tán loạn. Rừng chiều âm u lại vừa sau cơn mưa mù, không ai có thể nhìn thấy chuyện gì xảy ra trong đó. Tiếp theo mấy tiếng nổ là những tiếng la hét báo động và những tiếng chạy rào rào bất kể gai góc của người trong rừng. Lũ vệ binh bên ngoài vội vàng chĩa súng đứng trong thế thủ. Bọn tù tự động ngồi xuống tại chỗ theo đúng nội quy đã quy định cho tình trạng này. Một vài tay tác chiến nhà nghề đã có thể đưa ra ngay một nhận xét. – Một mìn râu, hai đầu đạn M.79 Một người khác. – Ít lắm 3 con! – Không, rừng rậm lại đứng tụ vào một công tác đồng loạt chắc nặng hơn nhiều. Mươi con không chừng! Tuy nhiên sự thắc mắc của người bên ngoài không lâu lắm. Bên trong đã có kẻ chạy ra tới bìa rừng, mặt mũi hớt hải báo tin.
– Nổ M.79! Dính đông lắm. Tên vệ binh của đội 17 thấy có tù chạy ra báo tin vội xách súng chạy lại. – Này anh kia chạy đâu đấy? – Báo cáo anh nổ M.79. Nhiều người bị thương. – Quản giáo anh đâu? – Dạ không biết nữa. Chạy lung tung hết. Vừa lúc đó trong rừng có thêm nhiều người khác chạy ra. Người nào xuất hiện mặt mày cũng lấm lem bùn lầy. Một tay quản giáo trong đám lên tiếng. – Này đồng chí vệ binh. Đồng chí lên viện mượn mấy cái băng ca có được không? Tên vệ binh giẫy nẩy. – Đâu được. Đồng chí muốn đi thì đi. Tôi không trách nhiệm chuyện y tế. Trong lúc hai bên còn cãi nhau thì tù trong rừng đã kéo nhau ra đầy nghẹt. Kỳ này có cả những người bị thương. Lần lượt trước sau, những người bị thương được anh em đưa ra nằm trên lề đường. Bọn quản giáo và vệ binh đều túa lại xem vì tò mò chứ tuyệt nhiên không vì phản ứng cấp cứu. Vĩnh không rời khỏi hàng ngũ được, nhưng anh vẫn có thể thấy rất rõ 6 người nằm ngồi trên lề đường với máu me bê bết đầy người. Một người trong đội 17 bỗng la lên. – Chết mẹ thằng Long nhí đội 14 kìa! Nghe thấy nói đến Long nhí đội 14, tim Vĩnh nhói lên một cái thật mạnh. Anh cố nhìn kỹ một người nằm bất tỉnh trên lề đường, một ống quần đầy máu từ bắp chân trở xuống. Một vài tay tù cùng đội của những người bị nạn được phép đến gần tìm cách cầm máu. Anh chàng nằm bất tỉnh có lẽ nặng nhất. Vĩnh nhìn kỹ hơn nữa và nhận ra đó là Long nhí thật. Trời đất ơi! Vĩnh buột miệng kêu lên. Nhìn cái chân của nó cong queo, dù dính đầy sình và máu, Vĩnh vẫn có thể đoán được chân nó đã gãy hoàn toàn. Vĩnh xúc động quá. Vừa tối hôm qua nó mò sang tìm Vĩnh xin ít mắm ruốc, giờ đây nó đã ra nông nỗi này! Không biết nó sống hay chết. Ít phút sau đó, do lệnh của bọn quản giáo, 6 người bị nạn đều được khênh thẳng lên bệnh xá. Và hàng trăm tù lao động trong rừng đều được lệnh thu quân sớm hơn mọi ngày nửa tiếng. Trong lúc tập họp điểm danh để báo cáo nhân số trước khi quay về trại, một tiếng nổ khác từ sâu trong rừng lại vang lên. Tiếng nổ không còn làm cho ai chú ý vì họ biết chắc chẳng còn anh em nào trong đó. Khi các đội hình đã báo cáo nhân số xong và sửa soạn cất bước thì một người dẫn một con trâu từ trong rừng hớt hải chạy ra. Người ấy dẫn trâu chạy thẳng về phía đội hình của Vĩnh. Tên vệ binh hình như quen mặt người chăn trâu, hắn vội cất tiếng hỏi. – Cái nhà anh Hạ kia, sao cho trâu về chuồng muộn vậy? Người được gọi là Hạ vội báo cáo. – Báo cáo anh tôi suýt chết vì bò đạp phải mìn… Tên vệ binh ngắt lời. – Sao? – Dạ bò đạp phải mìn nổ. Một con què cẳng nằm trong rừng. Tôi và con trâu này còn sống chạy ra đây… Tên vệ binh khoa tay tuồng như không có ý kiến và trách nhiệm. Người được gọi là Hạ hình như cũng biết việc báo cáo của anh ta với tên vệ binh trại 1 là không đúng chỗ, kẹt phải báo cáo vậy thôi. Tuy nhiên, trên khuôn mặt mờ mờ nằm dưới cái nón lá rách bươm của anh rõ ràng đang hằn lên nét lo sợ… Anh chàng chăn trâu không nói thêm nữa. Anh vội vã lớn giọng tắc tắc vài tiếng, khoa ngọn roi đuổi con trâu lên lề đường để hướng về phía trại 4. Đúng lúc ấy cái nón của anh bật ra phía sau và Vĩnh đã nhận ra người chăn trâu là ai. Nó là Bùi Duy Hạ, bạn anh, kẻ đã hân hoan tặng mọi thứ đồ đạc lại cho anh em tuần trước để ra về theo như lệnh của ban chỉ huy trại 1. Vĩnh bàng hoàng gọi giật một tiếng.
– Hạ! Hạ quay người lại. Nó nhận ngay ra Vĩnh trong đội hình. – Mày hả Vĩnh? – Sao… – ĐM. Lầm rồi mày ơi. Tao đâu có được về. Tao được điều sang tổ chăn bò của hậu cần trại An Dưỡng. Chăn một trâu một bò… – Trời đất ơi! – Ừ, rầu lắm. Mới chết một con bò trong rừng rồi. Tao tiêu dzên luôn là cái chắc. Đội hình đã bắt đầu đi. Vĩnh cố ngoái lại. – Tao thăm rồi. Cần gì không? – Mày tìm cách nói với mấy thằng bạn tao cho đồ kỳ rồi, hãy trả lại tao mùng mền chăn chiếu lon cóng linh tinh để tao dùng. Ngủ không mùng muỗi cắn quá!
Người đàn ông sẽ nhảy 23 dặm tới Trái đất trong tuần này: Được mệnh danh là Fearless Felix, vận động viên nhảy dù cực đoan này sẽ cố gắng phá vỡ rào cản âm thanh khi rơi tự do từ không gian.
Một sai sót nhỏ có thể khiến máu sôi lên và não nổ tung. Felix Baumgartner người Áo đã dành 5 năm để lên kế hoạch cho kỳ tích táo bạo này. Anh ta sẽ cố gắng phá vỡ rào cản âm thanh vào thứ Ba khi nhảy từ một chiếc máy bay ở rìa không gian trong bộ đồ điều áp bằng dù.
Nếu có ai khác đang lên kế hoạch cho kỳ tích mà Felix Baumgartner sẽ thực hiện vào sáng thứ Ba, thì cuối tuần này sẽ là khoảng thời gian của những đêm mất ngủ và những ngày đầy sợ hãi.
Trong 23 dặm ở rìa không gian, và chỉ mặc một bộ đồ điều áp và một chiếc dù, anh ta sẽ dừng lại ở cửa sập của viên nang nhỏ bé của mình khi nó bay lên trời bên dưới một trong những quả bóng bay lớn nhất từng được chế tạo.
Red Bull Stratos thông báo hôm thứ Sáu rằng cuộc nhảy của vận động viên mạo hiểm Felix Baumgartner đã được dời từ thứ Hai sang thứ Ba do mặt trận lạnh và gió giật mạnh. Việc nhảy chỉ có thể được thực hiện nếu gió trên mặt đất dưới 2 mph đối với lần phóng đầu tiên của khinh khí cầu chở Baumgartner.
Không sợ hãi: Felix, được chụp ở đây trong lần nhảy trước đó vào tháng 7, dự định nhảy từ rìa bầu khí quyển trái đất vào thứ Ba
Không quá 20 phút sau, thế giới sẽ biết liệu người Áo táo bạo này có trở thành vận động viên nhảy dù đầu tiên phá vỡ rào cản âm thanh ở màn rơi tự do cao nhất, nhanh nhất trong lịch sử hay không.
Nếu có điều gì không ổn xảy ra – và mặc dù đã có 5 năm lập kế hoạch và đào tạo nhưng vẫn có rất nhiều điều có thể xảy ra – mọi chuyện có thể trở nên rất, rất lộn xộn.Kịch bản ác mộng mà giám đốc dự án của Felix ví như một ‘bộ phim kinh dị’ sẽ liên quan đến việc anh ta sôi máu, vỡ não và nhãn cầu bật ra – tất cả đều được xem trực tiếp qua internet trên toàn cầu.
Điều này nghe có vẻ giống như một kỳ tích điên rồ mà không ai ngoại trừ một người đàn ông đã dành 20 năm tham gia các môn thể thao mạo hiểm muốn làm bất cứ điều gì. Nhưng một nhóm kỹ sư, bác sĩ và phi công đã dành 5 năm làm việc cùng với Baumgartner, 43 tuổi, để đảm bảo anh ta sống sót và nguyên vẹn.Đối với một trong số họ, Tiến sĩ Jonathan Clark, giám đốc y tế của hoạt động, có một lý do cá nhân sâu sắc để tham gia.Kể từ khi người vợ phi hành gia Laurel của ông thiệt mạng vào năm 2003 khi tàu con thoi Columbia tan rã trên bầu trời Texas, cựu bác sĩ phẫu thuật chuyến bay của NASA đã cống hiến sự nghiệp của mình để nỗ lực cải thiện cơ hội sống sót của các phi hành gia trong thảm họa độ cao tương tự.
Người Áo Felix Baumgartner, chụp ảnh trong một cuộc họp báo ở New York, sẽ nhảy từ một chiếc máy bay ở độ cao 23 dặm phía trên New Mexico, để nhảy cao hơn và nhanh hơn trong một cú rơi tự do hơn bất kỳ ai trước đây. Tiến sĩ Clark nói: “Tôi rất kỳ vọng rằng anh ấy sẽ vượt qua chuyện này một cách thành công”. ‘Nhưng, bạn biết đấy, nó vẫn là một ẩn số.’
Về phần Baumgartner, một nam diễn viên hành động điển hình của Hollywood với vẻ ngoài rắn rỏi và hình xăm Born To Fly trên cánh tay, anh ấy và những người ủng hộ anh ấy đủ tự tin rằng họ đang quay phim cuộc hạ cánh và phát trực tuyến trên YouTube.
Loại bỏ những lời nói lo lắng, anh ấy nói rằng anh ấy sẽ không bao giờ nhảy nếu hoàn cảnh chống lại anh ấy. Và anh ấy khẳng định mình không hề mong muốn được chết. Về những người hoài nghi sẽ giơ tay trước mắt khi anh ta lao về phía Trái đất với tốc độ gần 700 dặm/giờ, anh ta nói đơn giản: ‘Tôi nghĩ họ đánh giá thấp kỹ năng của một vận động viên nhảy dù.’
Felix can đảm đã lao mình ra khỏi máy bay và các tòa nhà chọc trời trong nhiều năm. Anh ấy đã thực hiện 2.500 lần nhảy dù, trong đó có một lần anh ấy trở thành người đầu tiên ‘bay’ qua eo biển Anh với đôi cánh bằng sợi carbon buộc sau lưng. Anh ta đã thực hiện nhiều cú ‘nhảy nền’ kinh hoàng khác nhau, rơi tự do khỏi tượng Chúa Kitô ở Rio và lao thẳng vào một hang động tối đen như mực, sâu 620ft ở Croatia.
Baumgartner cho biết cú lao siêu thanh của ông sẽ là dấu chấm hết cho ‘cuộc hành trình’ trở thành một kẻ liều mạng của ông. Anh dự định sẽ nghỉ hưu cùng bạn gái và ổn định cuộc sống bình lặng – nghĩa là trở thành phi công trực thăng cứu hộ.
Anh ấy đã hoàn thành một vài buổi thử trang phục ở độ cao trước đêm chung kết hoành tráng của mình. Vào tháng 7, anh ấy đã nhảy từ độ cao 96.640ft – chỉ kém kỷ lục thế giới 6.000ft do Joe Kittinger, một phi công thử nghiệm của Lực lượng Không quân Hoa Kỳ thiết lập vào năm 1960.
Ông tổ của môn nhảy dù ở tầng bình lưu, Đại tá Kittinger, 84 tuổi, đã trở thành cố vấn của Baumgartner. Anh ấy sẽ là giọng nói anh ấy nghe thấy trong tai nghe khi giao tiếp với bộ phận điều khiển nhiệm vụ trước và trong khi nhảy.
Felix dũng cảm, trong hình đang chào khi anh ấy chuẩn bị lên một chiếc khoang chứa được chở bằng khinh khí cầu trong chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên cho Red Bull Stratos ở Roswell, New Mexico vào tháng 3.
Nhưng một giọng nói quái gở sẽ không bảo vệ anh ta trước một số thế lực cực đoan nhất trong tự nhiên.
Người Áo, một cựu lính nhảy dù trong quân đội, nói một cách ngắn gọn: “Bạn có thể cảm thấy trong dạ dày và mọi bộ phận trên cơ thể mình rằng nó không muốn ở đó”.
Thi thể được đề cập sẽ được bọc trong một bộ đồ vũ trụ được thiết kế đặc biệt trị giá 125.000 bảng Anh. Nó có lớp ngoài cách nhiệt có thể chịu được nhiệt độ khắc nghiệt và lớp bên trong kín khí chứa đầy oxy điều áp.
Nó cũng có một điểm khác biệt quan trọng so với bộ đồ vũ trụ mà các phi hành gia mặc, đó là nó vẫn có tính linh hoạt cao khi chịu áp suất hoàn toàn.
Tấm che mặt của Baumgartner được trang bị bộ điều chỉnh nhiệt cực mạnh giúp tầm nhìn của anh ta không bị sương mù và băng giá.
Túi ngực nặng 12 pound của bộ đồ chứa thiết bị giám sát và theo dõi cùng với máy phát giọng nói để anh ta có thể nói chuyện với bộ phận điều khiển nhiệm vụ trên đường xuống. Gói được kết nối với một thiết bị trên cổ tay cho phép anh ta theo dõi tốc độ và độ cao của mình.Khoang chứa mà anh ấy sẽ đi lên cao 11 ft và đường kính 8 ft, được làm từ sợi thủy tinh được gia cố bằng khung kim loại bên trong và nặng bằng một chiếc Volkswagen Beetle.
Nhóm khoa học Red Bull Stratos đã xác nhận rằng viên nang đưa vận động viên thể thao người Áo Felix Baumgartner ra rìa vũ trụ cho nỗ lực rơi tự do phá kỷ lục của anh ấy đã sẵn sàng cho nhiệm vụ.
Nó được thiết kế bởi một số nhà khoa học đã tạo ra máy bay ném bom tàng hình của Hoa Kỳ và dựa trên tên lửa Apollo nổi tiếng của NASA nhưng có một số điểm khác biệt chính về thiết kế.
Lúc đầu, cửa thoát hiểm lớn hơn, được thiết kế để ngăn chặn thảm họa xảy ra với vận động viên nhảy dù tầm cao Liên Xô Pyotr Dolgov vào năm 1962. Cố gắng để lại viên nang của mình trong bộ đồ du hành cồng kềnh, Dolgov hơi bẻ nhẹ tấm che mặt trên cửa.
Anh ta đã chết vào thời điểm hạ cánh, một nạn nhân của chứng cuồng nhiệt, tình trạng kinh hoàng trong đó áp suất không khí thấp hơn đáng kể trên 62.000ft khiến chất lỏng trong cơ thể bắt đầu sủi bọt và bốc hơi, làm cơ thể phồng lên và bất tỉnh trong vòng 15 giây.
Thật không may cho nhà tài trợ của Baumgartner, Red Bull, anh ta sẽ không thể uống bất kỳ loại nước tăng lực có ga nào trên đường đi lên.
Áp suất không khí bên trong viên nang vẫn sẽ thấp hơn đáng kể so với mực nước biển và bất kỳ loại khí nào bên trong cơ thể anh ta đều có thể tỏ ra cực kỳ khó chịu. Công ty Áo sẽ không cho biết họ đã đầu tư bao nhiêu vào dự án, nhưng chắc chắn phải lên tới hàng triệu USD.
Phi công Felix Baumgartner đã thực hiện cú nhảy thử nghiệm đầu tiên từ viên nang Red Bull Stratos vào tháng 3, trong đó anh đạt đến độ cao 21.800 mét (71.500 ft) và hạ cánh an toàn gần Roswell, New Mexico.
Nếu thời tiết cho phép (chất liệu khinh khí cầu mỏng manh đến mức gió trên mặt đất không thể mạnh hơn 2 mph), vụ phóng dự kiến diễn ra vào rạng sáng thứ Ba, trên một đường băng ở sa mạc New Mexico.
Một đội gồm 10 người đeo găng tay cotton và mặc quần áo bảo hộ để tránh làm rách vải sẽ bơm khí heli từ hai chiếc xe tải lớn vào một quả bóng bay trị giá 150.000 bảng Anh được ca ngợi là quả bóng bay lớn nhất từ trước đến nay để nâng một hành khách.
Khi phồng lên, nó cao bằng một tòa nhà 55 tầng với thể tích 30 triệu feet khối.
Được làm từ nhựa cường lực, nó có độ dày bằng 1/10 độ dày của túi bánh sandwich. Baumgartner có không gian hạn chế để di chuyển trong khoang chứa và khinh khí cầu phần lớn sẽ được điều khiển từ xa từ bộ điều khiển nhiệm vụ trên mặt đất.
Nếu mọi việc suôn sẻ, cuộc hành trình sẽ chỉ mất chưa đầy ba giờ. Mối nguy hiểm lớn nhất mà anh phải đối mặt trên đường bay lên là nguy cơ khinh khí cầu bị vỡ ngay sau khi cất cánh. Nếu điều đó xảy ra, Felix Dũng Cảm sẽ không có thời gian để mở cửa sập và thoát ra ngoài mà sẽ đâm sầm vào bên trong khoang chứa.
Khi nó đạt đến độ cao nhảy 120.000ft – gấp ba lần độ cao mà máy bay đang bay – anh ta sẽ nhìn ra bầu trời ban ngày màu đen thay vì màu xanh lam trong khi chờ đợi thông báo ‘rõ ràng để nhảy’ cuối cùng từ bộ điều khiển nhiệm vụ.
Trong ảnh trong viên nang mà anh ấy sẽ tự phóng từ thứ Hai, Felix trông giống một phi hành gia hơn là một thợ lặn trên bầu trời, được trang bị đầy đủ bộ đồ vũ trụ và thiết bị công nghệ cao.
Tại thời điểm đó, anh ta sẽ giảm áp suất của viên nang, tạo áp suất cho bộ đồ của mình và mở cửa thoát hiểm (viên nang sau đó sẽ tự động tách ra khỏi khinh khí cầu và nhảy dù trở lại Trái đất).
Ở trên đó là một vùng chân không gần như không có oxy, chỉ bằng 1% áp suất không khí trên Trái đất, vì vậy hậu quả của một vụ tai nạn hiện nay – bộ đồ bị rách (nỗi sợ hãi lớn nhất) hoặc vết nứt trên mũ bảo hiểm chân tóc – sẽ rất thảm khốc, kéo theo chủ nghĩa cuồng tín đáng sợ chỉ trong vài giây.
Nếu điều đó vẫn chưa đủ tệ, hỏng bộ đồ du hành còn có thể gây ra hiện tượng cong vênh (khí thấm vào các mô cơ thể do áp suất thấp đột ngột), chấn thương khí áp (khí bị mắc kẹt trong các khoang cơ thể có thể làm phổi bị xẹp) và tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng, được gọi là thiếu oxy.
Và đừng quên cảm giác khó chịu khi rơi trong không khí với nhiệt độ thấp tới âm 70.Ngay cả việc rời khỏi viên nang cũng đầy nguy hiểm. Baumgartner, người sẽ rơi về phía trước khỏi bệ khoang, cần bắt đầu lao thẳng xuống và lao về phía trước càng nhanh càng tốt để đạt tốc độ tối đa.Nhưng luôn có nguy cơ rằng, khi hầu như không có gió ở những độ cao đó, anh ta có thể rơi vào tình trạng quay phẳng không kiểm soát được.
Ở độ cao như vậy, Fearless Felix sẽ có thể nhìn thấy độ cong của Trái đất và sẽ rơi tự do trong 20 phút trước khi hạ cánh.
Trong lần nhảy thử vào tháng 3, Felix đã lao xuống ở độ cao 25.000 feet. Ngày mai, anh ấy hy vọng sẽ nhảy cao hơn và nhanh hơn khi rơi tự do hơn bất kỳ ai trước đây.
Và nếu anh ta quay quá nhanh, lực đó sẽ khiến anh ta bất tỉnh, gây tổn thương não, biến nhãn cầu thành quả cầu màu đỏ tím và – rất có thể – giết chết anh ta.
Để đề phòng an toàn, bộ đồ vũ trụ thông minh của anh ta sẽ thả một chiếc dù bay – một phiên bản thu nhỏ của loại dùng để làm chậm các máy bay phản lực hạ cánh nhanh – để giảm tốc độ của anh ta nếu hệ thống giám sát của nó phát hiện ra anh ta đã bất tỉnh.Anh ta sẽ chỉ mất 40 giây để đi từ 0 đến 700 mph và phá vỡ rào cản âm thanh ở độ cao khoảng 100.000 ft.
Không ai có thể chắc chắn điều gì sẽ xảy ra khi một cơ thể phá vỡ rào cản âm thanh ở độ cao đó, và khả năng bộ đồ của anh ta bị hư hại bởi sóng xung kích siêu âm là một ‘điều gì sẽ xảy ra nếu’ khó chịu khác mà các chuyên gia khoa học của Baumgartner đã phải tính đến.
Felix, trái, sẽ được hướng dẫn bởi Đại tá Không quân Hoa Kỳ (Đã nghỉ hưu) Joe Kittinger, phải, người giữ kỷ lục nhảy tầng bình lưu hiện tại, từ năm 1960 ở độ cao 102.800 feet.
Nhưng một khi anh ta đã đạt đến tốc độ siêu âm, di chuyển với tốc độ của một viên đạn, lực cản của không khí sẽ bắt đầu tăng lên khi bầu không khí trở nên đậm đặc hơn và anh ta có thể tự di chuyển vào vị trí ‘tam giác’ ổn định hơn – tay và chân dang rộng, cơ thể song song với mặt đất – mà bạn thường thấy được sử dụng bởi những người nhảy dù.
Giả sử anh ta vượt qua được nguyên vẹn, Baumgartner, bộ đồ du hành vũ trụ được gắn camera ghi lại quá trình hạ xuống đầy đau bụng của anh ta, sẽ rơi tự do trong khoảng 5 phút rưỡi trước khi kéo chiếc dù chính của anh ta ở độ cao 5.000ft. Khoảng mười đến 15 phút sau, nếu may mắn, anh ta sẽ chạm xuống gần Roswell, dù bị đánh tơi tả nhưng không cúi đầu.Tất nhiên, thị trấn New Mexico xa xôi này nổi tiếng với tin đồn UFO hạ cánh vào năm 1947.Thật tuyệt vời làm sao. Còn nơi nào khác có thể khẳng định đã có những thứ kỳ lạ từ trên trời rơi xuống hơn Felix Dũng Cảm?
Phi thuyền không gian đang được kiểm tra nhiều lần trước khi nhảy, nằm trong buồng áp suất tại Căn cứ Không quân Brooks ở San Antonio, Texas.
Chủ Nhật ngày 2 tháng 10, Hai Quê đi xem hát. Tuồng tên Kiều, diễn song ngữ Việt-Pháp, ở thính phòng Saint-Léon, quận 15, Paris, do nghệ sĩ Trúc Tiên – qua Pháp từ năm 10 tuổi, hiện sinh sống và làm việc tại ngoại ô Paris cùng nhóm Cội Nguồn tổ chức. Đây là lần thứ ba Kiều hiện thân ở Paris.
Lần thứ nhất, hơn hai mươi năm trước, Minh Họa Kiều I do nhạc sĩ Phạm Duy đích thân đem qua. Buổi họp mặt thân mật diễn ra tại tư gia nhạc sĩ Ngô Càn Chiếu (1996) có mặt giáo sư cổ nhạc Trần Văn Khê. Hai cây đại thụ của âm nhạc Việt Nam, hai người bạn già, một cổ một tân, trò chuyện và thân ái chia sẻ với khán giả đáng tuổi con cháu tình yêu họ dành cho Kiều và cho nhạc ngũ cung. Mái tóc nhạc sĩ Phạm Duy khi ấy đã bạc như cước trắng nhưng nhân dáng vẫn vững chãi, cử chỉ vẫn hoạt bát. Giáo sư Trần Văn Khê ngồi nhiều hơn đứng, đụng đến Hò Xự Xang Xê Cống, ông thao thao như chẳng bao giờ muốn dừng.
Nhạc sĩ Phạm Duy mặc veste xanh dương, đứng giữa. Bên phải ông là nhạc sĩ Ngô Càn Chiếu, bên trái là giáo sư Trần Văn Khê. Người mặc áo dài xanh lá cây là nhà phê bình văn học nghệ thuật Thụy Khuê, cạnh bà là nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Chung quanh là một số thành viên của Thư Viện Diên Hồng và bạn hữu – 01/04/2002.
Sáu năm sau, đúng ngày lễ Phục sinh năm 2002, Thư Viện Diên Hồng tổ chức chương trình ra mắt Minh Họa Kiều I và Kiều II với tầm vóc rộng lớn hơn, ở thính phòng FIAP (khoảng 200 chỗ), quận 14, Paris. Nhạc sĩ Phạm Duy là một diễn giả giỏi, sau lời giới thiệu của nhà phê bình văn học nghệ thuật Thụy Khuê, ông đã tự dẫn giải về tác phẩm của mình. Kiều của «Bố già» quy tụ toàn gà nhà, mà là gà nòi: hòa âm phối khí của Duy Cường, giọng ca của Thái Hiền, Thái Thảo, Duy Quang, Tuấn Ngọc. Ðặc biệt, có giọng ngâm thơ của Thanh Ngoan. Ái Vân được giao vai Kiều.
Cũng trong năm 2002, với sự hỗ trợ của giáo sư Ðặng Tiến, nhạc sĩ Phạm Duy đã đem Minh Họa Kiều đến thuyết trình tại Ðại học Paris 7.
Nhạc sĩ Phạm Duy và Minh Họa Kiều – Giảng đường Đại học Paris 7 (Jussieu) – 2002
Lần thứ hai, cách đây 5 năm (2017), vở nhạc kịch Kim Vân Kiều do nhà hoạt động văn hóa Bùi Xuân Quang soạn lời Pháp ngữ và bỏ tiền túi ra sản xuất (khoảng 170 ngàn euros, theo lời ông Bùi Xuân Quang nói với đài BBC – Quốc Phương phỏng vấn, 04/09/2018). Ðạo diễn Christophe Thiry dàn dựng. Từ Thúy Kiều đến Hoạn Thư, Từ Hải, Kim Trọng, Thúc Sinh, Giác Duyên… đều do diễn viên Pháp đóng. Những nghệ sĩ chuyên hát opéra của đoàn kịch nói nhà hát L’Attrape này đã nhận lời hát pop cho Kim Vân Kiều. Các nhạc cụ Tây phương được kết hợp với đàn bầu, đàn nguyệt, sáo, phách, trống da trâu, do các nghệ sĩ Việt Nam tham gia trình diễn. Vở nhạc kịch đã nhận được nhiều khen ngợi từ khán giả Pháp và được đưa về lưu diễn ở Việt Nam sau đó.
Áp phích Kim Vân Kiều – 2017
Lần thứ ba, chiều Chủ Nhật, 02/10/2022 vừa qua, Kiều hiện hình trong không khí đàn ca tài tử. Trong tờ giới thiệu chương trình có mấy dòng giải thích: «Ðàn ca tài tử, một loại nghệ thuật đàn ca truyền thống của miền Nam Việt Nam, ra đời cuối thế kỷ 19, là kết hợp của Nhã nhạc và Lễ nhạc.» Trò chuyện với nghệ sĩ Lê Tứ từ Việt Nam qua, Hai Quê được anh giải thích: «Ðàn Ca Tài Tử khởi thủy đơn sơ, chỉ có đàn hát mà thôi, từ từ tiến lên Ca Ra Bộ, tức là người ca bắt đầu thêm chút bộ điệu cho mới mẻ, phong phú hơn, sau đó mới phát triển thành cải lương, có diễn xuất, có vở có tuồng, và sân khấu.»
Tiếng đàn tranh, đàn nguyệt, đàn ghi-ta điện phím lõm, sáo, trống da trâu đan xen tiếng vĩ cầm, saxo, organ,… Hò Xự Xang Xê Cống khi thê thiết khi rền rã quyện vào hòa âm phối khí của âm nhạc vi tính hiện đại và phong phú (3 ca khúc tân nhạc Kiều do nhạc sĩ Ngô Càn Chiếu biên soạn). Nguyễn Du dẫn Thúy Kiều, Thúy Vân, Kim Trọng, Từ Hải, Hoạn Thư, Thúc Sinh, Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh… xàng xê từ thế kỷ 19 qua thế kỷ 21.
Bó thân về với triều đình, hàng thần lơ láo phận mình ra đâu? Kiều (Trúc Tiên) khuyên Từ Hải (Lê Tứ) ra hàng
Giọng Trúc Tiên (Kiều) không mướt ngọt như rượu nếp cẩm mà đằm rền, gần với bồ đào tửu hơn. Ngũ cung đưa đẩy, khơi dậy không khí Dạ Cổ Hoài Lang của ông Sáu Lầu. Lê Tứ (Từ Hải) chuyên nghiệp. Các tài tử a-ma-tơ ở Paris nhập vai hết mình. Tính sân khấu trong giọng ca, giọng kể và cách diễn của một số anh chị em tạo được kịch tính cho Kiều. Khán giả sụt sùi nhiều nhất khi Thúy Kiều sụp xuống bên chân Thúy Vân: «Cậy em em có chịu lời, ngồi lên cho chị lạy rồi xin thưa…», và khi nàng bệu bạo trước thi thể Từ Hải, tiễn đưa «Râu hùm hàm én đi vào hư vô.»
Trước giờ diễn
Chương trình này đã được định ngày, tập dượt, đặt phòng, in áp phích, quảng bá rộng rãi cho buổi biểu diễn ngày 29/03/2020. Ðùng một cái, bị Covid phá bĩnh, đành phải gác lại. Hai năm sau, gánh hát gồm các nghệ sĩ chuyên nghiệp bay từ Việt Nam qua (Văn Môn, Huỳnh Tuấn, Lê Tứ) ráp với một số anh chị em nghệ sĩ ở Paris thực hiện cho bằng được đam mê. Riêng chỉ đam mê và lòng can đảm đã đủ để hoan hô. Tại sao can đảm? Vì so với các thành phố lớn ở California hay Texas, nơi cộng đồng Việt Nam rất lớn mạnh thì Paris thưa vắng hơn nhiều. Thứ nữa, Kiều và đàn ca tài tử không phải ai cũng mê. Choai choai đừng mong chi mua vé. Các cụ cao tuổi dù có thích cũng chẳng sức đâu ăn được bữa cỗ chạy ba quãng đồng. Có lẽ chỉ còn biết trông vào khán giả sồn sồn… Ðiều đáng hoan hô thứ hai, trong số 500 vé bán ra (số chỗ tối đa của thính phòng), nghệ sĩ Trúc Tiên đã dành 100 vé tặng các viện dưỡng lão và một số khách mời của giáo xứ Việt Nam lẫn một số chùa tại Paris.
Ðánh giá sự thành công của một vở diễn không nên chỉ dựa vào số vé bán được mà nên chú ý đến việc khán giả có thấy vui thích hay không. Vở nhạc kịch kéo dài ba tiếng đồng hồ. Vãn hát, Hai Quê nghe nhiều tiếng cười bay.
Sáng thứ Hai, ngày 23, tháng Năm, năm 2022, tại Gough Whitlam Place, nơi có đài tưởng niệm cựu Thủ tướng Úc Gough Whitlam, người từng đề xuất chủ nghĩa đa văn hóa trong xã hội Úc. Ông từng sống ở Cabramatta, giờ là thủ đô của người Việt tị nạn CS ở Úc.
Ðài Tưởng niệm nằm ở phía trước của một quán cà phê. Nơi những ông già huỡn quá vì ở không, đang tụ tập quanh bàn cờ tướng.
Trên lối đi bộ, một em mặc áo khoác màu hồng, tươi cười với những em khác. Nhiều người từ trong shop chạy ra bắt tay búa xua và ôm lấy em ấy để chụp hình.
“Ðài! Ðài!”. Tiếng kêu mừng rỡ như tiếng khóc phát ra từ phía bên kia đường. Sau đó là một tràng tiếng Việt nổ giòn giã như súng liên thanh.
Người phụ nữ xinh đẹp đó là: Dai Le, Lê Thị Trang Ðài, Dân biểu Liên bang Úc gốc Việt đầu tiên, sau 47 năm.
Nói nào ngay, cũng có người Việt tham gia chánh trường Úc trước đó. Ở Nam Úc, có một ông làm Toàn quyền. Lương 315,608 đô một năm. Job rất thơm, cũng phẻ! Chỉ chuyên đi ăn đám giỗ hoặc đám ma mà thôi.
Dân biểu liên bang hạng xoàng, ngồi hàng ghế sau, lương 211,250 đô một năm. Job cũng thơm, cũng phẻ! Cứ ngồi yên, cho mướn hai cái lỗ tai. Sếp mình tuyên bố thì mình vỗ tay rồi gật.
Lương “đầy tớ nhân dân” như vậy là ba cái lẻ tẻ. Bổng mới đáng kể. Nhưng ngon nhứt là “lộc”. Quen biết toàn tai to, mặt bự nên dễ mần ăn lắm!
Rồi cũng có dân biểu, thượng nghị sĩ “gật” cấp tiểu bang. Lần đầu tiên có được một em lên tới cấp liên bang, hỏi sao mà không khoái cho được chớ?
Fowler là đơn vị bầu cử liên bang phía Tây Nam thành phố Sydney, tiểu bang NSW. Diện tích 69 km2. Số cử tri164,235. Úc gốc Việt 25 ngàn, chiếm gần 16% đủ để khuynh loát kết quả bầu cử, quyết định ai thắng ai thua.
Qua 13 cuộc bầu cử liên tiếp, đảng Lao Ðộng chưa thua một lần. Bà con mình nói đảng Lao Ðộng có đưa con lừa ra cũng thắng luôn.
Dân biểu Chris Hayes, 66 tuổi, đã làm 4 nhiệm kỳ oải quá nên nghỉ để nhậu chơi. Trước khi dứt áo ra đi, ông tiến cử Tu Le, một nữ luật sư Úc gốc Việt còn rất trẻ.
Nhưng đảng Lao Ðộng lại cho Thượng nghị sĩ Kristina Keneally, vùng thượng lưu phía Bắc của Sydney, cách Fowler tới 2 giờ xe “nhảy dù” vào cái ghế an toàn này.
Con khủng long Keneally trong đảng Lao Ðộng vốn là con cháu chú Sam bên Mỹ. Từ Mỹ em “nhảy dù” vô chính trường của Úc. Sau đó, em “nhảy dù” rất nhiều lần. Và lần nào dù cũng bọc, cũng rớt ngay chóc cái ghế em muốn ngồi. Cho dù ghế thì ít mà đít thì nhiều.
Hành động ngạo mạn này của đảng Lao Ðộng làm cử tri Úc gốc Việt, bấy lâu toàn theo Lao Ðộng, giờ rời bỏ đảng bằng lá phiếu.
Bà con cử tri tại địa phương nói: “Rừng nào cọp nấy”. Vùng khác lại đây coi “cọp” đâu có được nè!
Mỗi vùng có thuận lợi và rắc rối khác nhau. Chân ướt chân ráo tới đây biết khỉ mốc gì mà đại diện?
Vậy là thứ Bảy, 21 tháng Năm, năm 2022, ngày bầu cử, dù không bọc, em Keneally té cái “ạch” nghe cái “đụi” ngay tại Fowler.
Thế mới biết: “Em Hai ơi! Ðừng đi lính nhảy dù! Dù không bọc té lòi mông”.
Hu hu! Ðảng Lao Ðộng thắng mà em thua. Thua đau quá! Và sự nghiệp chính trị của người đẹp Keneally nói tiếng Úc giọng mũi, giọng Mỹ, có thể sẽ chấm dứt như đang chơi nhạc, chơi trống mà trống bị lủng vậy.
Cái lý thú là hai đối thủ chánh trị: Keneally và Lê Thị Trang Ðài đều sanh năm 1968, tuổi Thân, con khỉ. Keneally, là con khỉ núp lùm, chuyền qua chuyền lại rớt tùm xuống sông.
Chẳng qua phó Thị trưởng thành phố Fairfield, Dai Le, chớp thời cơ, lợi dụng được sự bất mãn của bà con mình đối với đảng Lao Ðộng nên thắng cử rất vẻ vang.
Việc một ứng cử viên độc lập bất ngờ quất sụm bà chè một con khủng long trong đảng thắng cử khiến các nhà báo Úc phải ngả nón cúi đầu, nghiêng mình kính phục, gọi đó là phép lạ.
Ðến Úc tị nạn năm 1979, lúc mới 11 tuổi, Trang Ðài không biết một chữ tiếng Anh. Tốt nghiệp Cử nhân chuyên ngành khoa học chính trị Ðại học Macquarie, bà là nhà báo và nhà bình luận chính trị.
Trả lời phỏng vấn của ABC, Ðài Truyền hình quốc gia Úc, Trang Ðài hồi ức lại thời vượt biên, vượt biển rất là cảm động: “Tôi nhớ lại lúc ở trên một chiếc thuyền giữa đại dương với mẹ và hai đứa em gái. Tôi đã sợ hãi như thế nào vì chúng tôi nghĩ rằng chúng tôi sẽ chết. 43 năm sau, tôi sẽ bay lên họp Quốc hội Liên Bang Úc ở Canberra. Tôi sẽ cất lên tiếng nói cho cử tri đơn vị bầu cử Fowler, trong đó có đồng bào từng tị nạn CS như tôi. Tất cả có vẻ như là một giấc mơ hoang đường, không thể nào tin được”.
o O o
Người ta thường hay nói: Con gái đẹp sanh ra để làm tài tử xi nê. Xấu hoắc mới đi làm chánh trị. Nói như vậy là trật lất!
Những người phụ nữ Việt Nam tị nạn CS đi làm chánh trị ở Mỹ, ở Úc họ xuất sắc và đẹp một cách não nùng. Ngoài ra họ còn làm chánh trị rất thành công.
Mấy anh mình chỉ hửi khói; vì đua đâu có lại. May thiệt là may mới có được Luật sư Cao Quang Ánh, Dân biểu Liên bang Mỹ (2009-2011) thuộc đảng Cộng Hòa tại tiểu bang Louisiana.
Bên phụ nữ thì có bà Stephanie Murphy, Dân biểu Liên bang Mỹ 3 nhiệm kỳ (2017-2022) thuộc đảng Dân Chủ tại tiểu bang Florida.
Bà Ðặng Thị Ngọc Dung có chồng Mỹ nên theo họ Mỹ Stephanie Murphy. Bà Dai Le có chồng Úc nhưng lại không theo họ của chồng.
Như vậy, cách một Thái Bình Dương bao la, Mỹ và Úc phong tục cũng khác nhau đấy chớ. Vậy mà có đứa dám nói chánh trị gia của Úc toàn là “cọp dê” sách của Mỹ.
Tuy vậy, tui thấy hai chánh trị gia xinh gái có “cái nầy” giống nè. Họ giống nhau ở chỗ cái tài. Chỗ từ một thuyền nhân tị nạn CS bay lên làm Dân biểu Liên bang Hoa Kỳ hoặc Úc.
Thiệt là quá đã! Nhứt là con đường em đi đó không trải hoa hồng trên thảm đỏ mà đầy những chông gai.
Dai Le, một người Việt tị nạn CS, gia nhập chính trường chánh mạch của Úc nhưng thân cô, thế cô (ứng cử viên độc lập) lại “nhảy dù” thành công xuống thủ đô Canberra.
Cuộc bầu cử Liên bang Úc lần này cuối cùng rồi cũng phải pha màu. Màu trắng tàn nhang của Quốc hội Úc loãng đi y như Mỹ.
Một trong những lý do là: Ða số cử tri gốc Việt tại đơn vị bầu cử Fowler không cần biết ứng cử viên có kinh nghiệm chính trường hay không? Có thế lực trong đảng cầm quyền hay không? Tất cả những cái đó chẳng là cái đinh gì hết để mất thời giờ suy xét!
Không phải là dân địa phương mà từ nơi nhung lụa sang giàu “nhảy dù” xuống chỗ dân ngu khu đen đòi làm cha là đi chỗ khác chơi.
Vùng có nhiều người Việt định cư, họ có thể khuynh đảo được kết quả bầu cử. Ai húp nước mắm là tui bầu, giỏi dở không cần biết. Vô Quốc hội ngồi ngủ gục, vì tối qua thức khuya quá để xem phim Hàn quốc, tui cũng không “ke”.
Bởi bà con mình xưa giờ có cái tập quán, huỡn là đánh nhau chí chóe. Nhưng khi có chung một kẻ thù thì chung lưng đấu cật, đoàn kết lại để chơi khô máu. Bài học lịch sử nầy chắc Tập Cận Bình rành như ăn hoành thánh. Nên: “Ðừng đánh nó. Hãy để chúng nó đánh lẫn nhau”.
Chỉ có mấy tay khù khờ lãnh đạo đảng Lao Ðộng mới không biết mà thôi!
Nói không phải trù ẻo gì bà Dai Le! Cái ghế dân biểu độc lập “chông chênh” lắm. Phải chơi cái sách “Vũ Như Cẩn” mới chắc ăn lần nữa trong ba năm tới.
Sách đó là: Hai, ba ứng viên gốc Việt cùng ra, để chẻ phiếu của đối thủ. Cùng lúc dồn phiếu ưu tiên cho “Mít” của mình. Hai đánh một không chột cũng què.
Cái sách đó gọi là bí kíp tranh cử của “Ðảng Nước Mắm”.
This is a text widget, which allows you to add text or HTML to your sidebar. You can use them to display text, links, images, HTML, or a combination of these. Edit them in the Widget section of the Customizer.
