Sài Gòn-Người muôn năm cũ

Vietmessenger.com

Văn Quang

Post by Sơn râu 22 Sep 2026

Tin Thiếu tướng Bùi Thế Lân từ trần đến với tôi đột ngột. Có lẽ cũng như với nhiều người quen khác của ông. Bởi mới ba hôm trước, tôi nghe nói ông khỏe mạnh và còn đi ăn với gia đình. Hơn một tháng trước, ông gửi cho tôi khoảng 50 bức ảnh về sinh nhật thứ 82 của ông tại nhà riêng ở San Jose. Trông ông rất khỏe, vui tươi, hạnh phúc cùng bạn bè. Có một bức ảnh ông gửi riêng cho tôi và hỏi đùa: “Trông giống Nhật hoàng không?” Tôi trả lời “Giống đến nỗi ông bà đi ngoài phố Tokyo, dân bò ra đường chào hết”. Thỉnh thoảng tôi điện thoại sang thăm ông, không có dấu hiệu nào về bệnh tật của ông cả.

Tướng Bùi Thế Lân khi còn tại chức.

Sáng 15-1-2014, tôi dậy lúc 5 giờ, mở e-mail đọc. Người đầu tiên báo tin cho tôi là anh Nguyễn Gia Quyết, sĩ quan Thủy Quân Lục Chiến hiện ở Houston. Chỉ có một dòng ngắn ngủi “Anh ơi, Thiếu tướng Bùi Thế Lân đã từ trần sáng nay 14-1 rồi, anh biết tin chưa”.

Sau đó tin của anh BMH báo một số chi tiết cùng 2 tấm ảnh của ông. Tôi lập tức điện thoại sang cho Hùng Sùi, bạn cùng khóa 4 Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức với tướng Lân và tôi, hiện ở San Jose cùng thành phố với tướng Lân. Hùng Sùi xác nhận tin này và cho biết thêm bác sĩ Luyện, cùng khóa với chúng tôi, sau này là bác sĩ tại Mỹ và cũng là bác sĩ của gia đình tướng Lân. Theo vị bác sĩ này, tướng Lân ra đi đột ngột vì bệnh tim mạch. Hùng Sùi nói thêm, trong tang lễ tướng Lân, anh em cùng khóa là bạn bè trong Khóa 4 dự tính sẽ phủ cờ, nhưng anh em trong binh chủng Thủy Quân Lục Chiến nói để binh chủng của anh em đảm nhận việc này. Tôi nghĩ đó là điều hợp lý.

Từ đó chúng tôi ôn lại kỷ niệm xa gần với người bạn cùng khóa này. Điểm lại Đại Đội 3 – khóa 4 Thủ Đức của chúng tôi có lẽ “sản xuất” nhiều vị tướng nhất trong các khóa Sĩ Quan, kể cả hiện dịch và trừ bị. Từ tướng Hồ Trung Hậu rồi đến Ngô Quang Trưởng, Lê Quang Lưỡng… Có lẽ tướng Lân là vị ra đi sau cùng.

Những Ngày Mới Gặp

Tướng Bùi Thế Lân và tôi cùng động viên vào Khóa 4 Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức năm 1953 và ra trường với cấp Thiếu úy năm 1954. Ông Lân và tôi với các ông Hùng Sùi, Mai Hắc Lào, Ngô Quang Trưởng, Lê Quang Lưỡng… cùng ở chung Đại Đội 3. Lúc đó, Đại Đội trưởng là một sĩ quan nhảy dù người Pháp, Trung úy Bardet, Đại Đội phó là Trung úy Kỳ Quan Liêm.

Trước khi mãn khóa, Đại Đội 3 từ Thủ Đức di chuyển bằng tàu thủy Gascogne ra Bãi Cháy, Quảng Ninh học “Stage Commandos”. Một khóa học rất gian khổ. Lúc đó ông Lân đã đeo cặp kính trắng dày cộm nên được anh em tặng cho biệt danh “Lân mù”. Ông là một sinh viên sĩ quan bình thường như bao anh em khác. Cũng đi cầu khỉ, bơi thuyền, leo núi, tập trận bắn đạn thật và hàng chục bài tập nguy hiểm khác đến mờ người, song lúc nào cũng tươi cười, thân thiện với mọi người. Sau 2 tháng chúng tôi về thi cuối khóa và làm lễ mãn khóa ngày 01-6-1954 cùng khóa 10 Sĩ Quan Võ Bị Đà Lạt tại Sài Gòn. Cuộc duyệt binh khá rầm rộ, vác khẩu Garant lệch vai.

Chúng tôi là dân Bắc Kỳ mới vào Nam nên thường thân thiết với nhau, nhất là khi được phép ra Sài Gòn vào các ngày Thứ Bảy, Chủ Nhật. Chúng tôi đi thành nhóm, đôi khi có anh em ở miền Nam hướng dẫn đi khắp Sài Gòn, từ Sở Thú đến Chợ Lớn. Năm bảy anh em chỉ dám thuê chung một phòng khách sạn lem nhem trong các con phố hẹp. Nhưng ông Lân không hay đi lang thang, không lần mò vào các nơi xa lạ như Kim Chung, Đại Thế Giới, Chợ Bến Thành, mà tìm những nơi yên tĩnh nghỉ ngơi. Có lần tôi thấy ông nằm trên ghế đá Thảo Cầm Viên ngủ tỉnh bơ như ở nhà.

Khi mãn khóa, tôi về làm huấn luyện viên Trường Commnandos Nord VN, từ Bãi Cháy di chuyển vào Đồng Đế, Nha Trang sau hiệp định Genève. Một thời gian sau, ông Lân cũng về Nha Trang, đó là thời kỳ binh chủng Thủy Quân Lục Chiến mới thành lập. Vì thế ông là Đại Đội trưởng Đại Đội 1 thuộc Tiểu Đoàn 1 của binh chủng này. Chúng tôi còn trẻ, tâm hồn phơi phới, lại cùng gặp nhau vui đùa trên bãi biển Nha Trang.

Vị Chỉ Huy Trẻ Đầy Tài Năng

Khi tôi thuyên chuyển về Nha Chiến Tranh Tâm Lý Bộ Quốc Phòng, Bộ Tư Lệnh Thủy Quân Lục Chiến cũng đặt ở một khu doanh trại Sài Gòn. Tôi nhớ khoảng năm 1970, lúc đó ông Lân là Đại tá Tham mưu trưởng Thủy Quân Lục Chiến, có lần tôi hỏi ông có muốn cho nữ xướng ngôn viên Đài Truyền Hình Quân Đội mặc quân phục của TQLC không? Ông gật ngay: “Ừ sang đây, tao cho vải may quân phục”. Rồi ông cười nói: “Nữ xướng ngôn viên thì chỉ thấy nửa thân hình trên màn hình ti-vi, chứ đâu có thấy toàn thân nên không cần quần, đúng không?” Tưởng ông nói đùa, tôi sang lấy vải, ông chỉ cho vải đủ may một cái áo thật. Tôi chê ông hà tiện, ông nói “của quân đội đâu phải của chùa”. Từ đó nữ xướng ngôn viên đài truyền hình Quân Đội mặc quân phục TQLC chỉ có cái áo trên màn hình.

Vào thời ông chỉ huy mặt trận Quảng Trị, ông nổi tiếng là một sĩ quan kinh nghiệm và biệt tài chỉ huy, ngay sĩ quan và nhà báo Mỹ cũng ca ngợi tài năng cùng phẩm chất của ông. Khi có trận đánh lớn như trận tái chiếm Cổ Thành Quảng Trị, tôi gửi phóng viên chiến trường ra và luôn luôn điện thoại “gửi ông chăm sóc giùm”. Nhờ vậy ông cho phóng viên Đài Quân Đội luôn theo sát các đơn vị chiến đấu và được chăm sóc cẩn thận. Tôi còn nhớ phóng viên Nhật Lệ đã làm tường thuật truyền thanh ngay tại mặt trận giữa thành phố khi Thủy Quân Lục Chiến tiến chiếm Cổ Thành Quảng Trị. Rất hiếm có phóng viên trực tiếp truyền thanh được ngay tại mặt trận nếu không có vị tư lệnh chiến trường yểm trợ.

Ông Lân là một tướng trẻ, được hầu hết sĩ quan và binh sĩ dưới quyền kính trọng, nể phục. Tính kỷ luật của ông nổi tiếng trong quân lực, gần giống tác phong của tướng Đỗ Cao Trí. Song hai vị tướng này cũng là sĩ quan rất hào hoa. Đôi khi ở chiến trường về đến Sài Gòn, ông đưa cả Bộ Tham Mưu đi ăn, đi chơi. Những lúc đó ông rất bình dị, cởi mở với mọi người.

Kể về thành tích chiến trận của ông phải cần một tập sách dầy, tôi không đủ sức làm việc ấy, xin dành cho các nhà viết quân sử.

Sau những ngày gian khổ tái chiếm Cổ Thành Quảng Trị, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã có một bức thư ca ngợi tinh thần chiến đấu dũng cảm của các đơn vị tham gia trận đánh này, đặc biệt là Thiếu tướng Bùi Thế Lân và Sư Đoàn Thủy Quân Lục Chiến. Ở đây tôi chỉ chú trọng đến vài kỷ niệm riêng tư mà chắc ít người biết.

Vị Tướng Hào Hoa

Khi tôi nói chuyện với Hùng Sùi sáng 15-1-2014, ông Hùng còn nhắc lại một kỷ niệm ngày họp Khóa 4 ở Câu Lạc Bộ Công Binh, Phú Thọ. Năm ấy là lần họp thứ tư hay thứ năm gì đó của anh em trong khóa. Ông Lân đã là Đại tá nhưng khi trình diện trước khóa, vẫn giữ đúng tư thế thời Sinh Viên Sĩ Quan.

Ông đứng nghiêm, giơ tay chào và trình diện: “EOR — Eleve OfỆcier de Reserve — Bùi Thế Lân, Onzième Brigade, Troisième Compagnie”.

Tướng Bùi Thế Lân 11-2013.

Sau một ngày ở bên nhau với đủ thứ chuyện, buổi tối chúng tôi có chương trình dạ hội. Tất nhiên tôi phải lãnh phần cung cấp ca nhạc sĩ cho dạ hội. Hầu như tất cả ca sĩ nổi danh của Sài Gòn đều có mặt góp vui. Hôm đó có cả Kiều Chinh và Kim Vui đến với tư cách khách mời. Ông Lân khoái nhảy Mambo Cha Cha Cha, ông “múa” cũng điệu nghệ lắm.

Hùng Sùi nhắc lại một chuyện vui về tướng Lân.

Tối đó bỗng có 2 người đẹp lạ mặt đến tìm Đại tá Lân. Chúng tôi không hề biết 2 người đẹp này là ai. Ông Lân ngỏ ý không muốn gặp, chỉ ngồi tiếp khách vài phút rồi đứng dậy. Tôi nói Kim Vui ra sàn nhảy với tướng Lân, rồi giữa khung cảnh đèn màu chập choạng và piste đông nghẹt, một người bạn khác ra mời Kim Vui nhảy Tango.

Ông Lân lịch sự nhường bạn rồi theo lối hậu trường sân khấu ra chiếc xe của tôi có tài xế chờ sẵn, bảo đưa thẳng ông về nhà. Hôm sau chúng tôi mới biết đó là 2 người đẹp “mê” tiếng “anh hùng hào hoa” của người sĩ quan Thủy Quân Lục Chiến nên tìm đến gặp mặt. Ông Lân không muốn dây dưa nên “chuồn” thẳng. Sau này, mỗi lần gặp nhau, chúng tôi thường nói lại chuyện vui này.

Lần Gặp Cuối Cùng

Tôi gặp tướng Lân lần cuối vào những ngày cuối tháng 4-1975, khi ông đưa quân từ Đà Nẵng về Vũng Tàu. Hôm đó ngồi ăn trưa với tướng Lân ở doanh trại Bộ Tư Lệnh Thủy Quân Lục Chiến tại bờ biển Vũng Tàu. Bữa ăn trưa đó còn có ông Nguyễn Quang Đan hiện đang ở Mỹ là chánh văn phòng của tướng Lân và cũng là chú họ của tôi. Trong khi ngồi ăn, có chiếc trực thăng của Đề đốc Hồ Văn Kỳ Thoại cùng một sĩ quan Mỹ đáp xuống gặp tướng Lân. Tôi lánh mặt vào phòng trong để cuộc nói chuyện của họ tự nhiên. Chừng nửa giờ sau, chiếc trực thăng cất cánh ra biển. Chúng tôi tiếp tục cuộc nói chuyện. Thật ra cuộc gặp này để nói về cuộc đảo chánh khi “tình hình đất nước đã lâm nguy”. Ông đồng ý tham gia cuộc đảo chánh để “cứu vãn tình hình” và nhận lời chiếm Dinh Độc Lập. Những người chủ trương đảo chánh tin tưởng tướng Lê Quang Lưỡng – Tư lệnh binh chủng Nhảy Dù, đang đi hành quân song cũng hứa nếu về được sẽ giữ vững cửa ngõ Sài Gòn. Ngoài ra còn tướng Lê Minh Đảo Tư lệnh Sư Đoàn 18 ở Long Khánh, các binh chủng thiết giáp, pháo binh, các trường huấn luyện xung quanh khu vực Sài Gòn, số quân nhân còn lại trong các đơn vị, sẽ tham gia.

Vì Cú Lừa Ngoạn Mục

Biết rằng đảo chánh thì dễ nhưng giữ Sài Gòn mới khó, vì quân Mỹ đã rút hết và bom đạn, vũ khí yểm trợ cũng chẳng còn gì. Giữ Sài Gòn, đóng cửa phi trường và mang theo, bảo vệ số gia đình người Mỹ còn sót lại. Sau đó nếu thế quá yếu, sẽ rút về Vùng 4, lúc đó tình hình còn rất sáng sủa. Các vị tướng nổi danh như Nguyễn Khoa Nam, Lê Văn Hưng… và toàn thể quân nhân Vùng 4 sẵn sàng chiến đấu tới phút cuối cùng.

Như thế tình hình có thể cứu vãn bằng một cuộc thương thuyết. Nếu có cuộc đảo chánh đó, biết đâu tình hình có thể sẽ khác đi nhiều.

Nhưng một trung tướng Mỹ từ tòa Đại Sứ Mỹ ở Sài Gòn vào thuyết phục người đứng đầu cuộc đảo chánh rằng “Các ông không cần đảo chánh, nếu Tổng thống Thiệu ra đi, chỉ còn các ông chứ ai nữa. Nếu các ông làm người dân thiệt hại nặng nề, thành phố tan hoang, sẽ mang tội với lịch sử. Chi bằng các ông cứ đợi đó, bất chiến tự nhiên thành”.

Cú lừa ngoạn mục này đã khiến người đứng đầu đảo chánh dễ dàng buông tay. Lúc đó ở Sài Gòn có Trung tá Lê Mộng Hoan hiện ở Orange County đang là phi đoàn trưởng Phi Đoàn Phản Lực Vùng 4 cũng về Tân Sơn Nhất nằm chờ làm đảo chánh, nhưng phút chót, nếu không ôm được chiếc phản lực còn để ở phi trường quân sự bay về Cần Thơ chắc cũng kẹt lại rồi. Ông Lân thường nhờ ông Nguyễn Quang Đan, liên lạc qua điện thoại với tôi cho kín đáo. Nhưng đợi mãi không có tin tức gì khác nên tướng Lân buộc phải đưa quân xuống tàu di tản. Trước khi đi, ông cũng cho người gọi điện thoại cho tôi nhưng tôi không thể gặp ông được.

Mãi sau này, sau hơn 12 năm ở cái gọi là “trại cải tạo” ra, một thời gian nữa rồi tôi mới liên lạc lại với ông Lân. Nhắc lại chuyện xưa, tướng Lân hỏi tôi có viết hồi ký về cuộc “đảo chánh hụt” đó không. Tôi nói không có ý định gì cả. Ông Lân cũng do dự một chút rồi nói “Quên đi cũng phải, viết cũng chẳng có lợi gì”. Tuy nhiên ông vẫn nói nếu tôi viết lại toàn bộ câu chuyện ông Lân sẽ là một nhân chứng. Nhưng cho đến nay, trước lúc từ biệt người anh hùng Thủy Quân Lục Chiến, tôi chỉ nhắc lại một phần chuyện đó để chứng tỏ ông là người sẵn sàng chiến đấu tới phút cuối cùng.

Trước nỗi mất mát lớn lao và rất bất ngờ một vị tướng đáng kính và cũng là niềm hãnh diện của Khóa Cương Quyết. Xin giơ tay kính chào vị anh hùng của chúng tôi lần cuối và xin chia buồn cùng tang quyến. Tôi không dám đại diện cho ai cả, nhưng tôi cho rằng đó cũng là nỗi tiếc thương của toàn thể anh em khóa 4 Trường Sĩ Quan Thủ Đức và những anh em Thương phế binh của binh chủng Thủy Quân Lục Chiến còn ở lại Sài Gòn mà tôi đã từng gặp mặt.

Tiểu Sử Thiếu Tướng Bùi Thế Lân (1932-2014)

Cố Thiếu tướng Bùi Thế Lân sinh tháng 11 năm 1932 tại Hà Nội. Ông là học sinh hai trường trung học Chu Văn An và Dũng Lạc ở Hà Nội.

1953: Động viên vào Khóa 4 Cương Quyết Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, năm 1954 tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Sau đó làm Đại Đội trưởng, Tiểu Đoàn 1 Thủy Quân Lục Chiến.

1960: Trung úy tham mưu trưởng Liên Đoàn TQLC 1961: Đại úy tiểu đoàn trưởng Tiểu Đoàn 4 TQLC 1963: Bàn giao chức vụ Tiểu Đoàn trưởng Tiểu Đoàn 4

TQLC cho Đại úy Lê Hằng Minh, du học khóa Chỉ Huy và Tham Mưu TQLC tại căn cứ TQLC Quantico, Virginia, Hoa Kỳ

1964: Tham mưu trưởng Lữ Đoàn TQLC thay Thiếu tá Trần Văn Nhật nhậm chức tùy viên quân Sự tại Phi Luật Tân. Thăng cấp Thiếu tá

1965: Ngày 1-11, thăng cấp Trung tá 1966: Thăng cấp Đại tá

1971: Tư lệnh phó kiêm tham mưu trưởng Sư Đoàn TQLC

1972: Ngày 4-5, Tư lệnh Sư Đoàn TQLC thay thế Trung tướng Lê Nguyên Khang nhận chức vụ Tổng Thanh Tra Quân Lực VNCH. Ngày 28-5 vinh thăng Chuẩn tướng nhiệm chức

1973: Vinh thăng Chuẩn tướng thực thụ

1975: Tháng 4 vinh thăng Thiếu tướng nhiệm chức 1975: Định cư tại Houston, Texas và San Jose, California

— Huy Chương:

Được ân thưởng nhiều huy chương Quân Sự và Dân Sự cao quý kể cả các huy chương Đồng Minh. Legion of Merit.

— Degree of Commander.

(Sài Gòn, 16-1-2014)