Đi lấy chồng xa

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 2 Sep 2026

Bạn nghĩ sao khi thấy người Việt Nam bây giờ nhất là giới trẻ ở trong nước chạy theo những mốt thời trang của Nam Hàn, Nhật Bản hoặc Đài Loan, thuộc làu những tên nam nữ tài tử trẻ đẹp của Nam Hàn, Trung Cộng, biết tặng quà Valentine, biết chơi trò ma quỷ Halloween … và để mất sự hồn nhiên trong sáng của con người Việt Nam. Trong quá  trình hình thành một quốc gia, dân tộc nào cũng có những tập tục, những lễ hội tạo nên bản sắc của dân tộc mình. Qua thời gian, những tập tục nào lỗi thời, mê tín sẽ bị đào thải và những tập tục, lễ nghi tốt phải được bảo tồn. Và nói đến tập tục, lễ hội của một quốc gia là người ta phải nghĩ đến bản sắc của dân tộc ấy, nhất là tập tục đã ăn sâu vào đời sống của con người. Văn hóa phải được bảo tồn và tránh bị đồng hóa, biến đổi bằng một thứ văn hóa vay mượn khác. Cộng Sản Việt Nam luôn luôn hô hào chuyện bảo tồn văn hóa, nhất là sau khi thôn tính được miền Nam về một mối, nhưng thực chất của chế độ này, trước kia trong thời gian có chiến tranh, đến bây giờ chịu ảnh hưởng của Tây Phương, Việt Nam có một nền văn hóa rất là lai căng, đầy vay mượn. Trong thời gian phải mượn súng Tàu để gây chiến tranh, chúng ta thấy từ cách ăn mặc của các lãnh tụ, đến tiết tấu trong âm nhạc Việt Nam, trên sân khấu kịch nghệ đều rặt một màu sắc tàu phù. Màn ảnh nghèo nàn của miền Bắc lạm phát bởi các bộ phim Liên Xô, Ru-ma-ni, Ba Lan, Tiệp khắc và Tàu Cộng đến nỗi những tên chuyện, những nhân vật trong phim đều được dân chúng thuộc lòng. Cũng như ngày nay, khi khối CS Đông Âu và Liên Xô tan rã, hốt hoảng bởi sự lạc hậu trước các trào lưu của thế giới, văn hóa Việt Nam lại xoay chiều 180 độ, tìm về với tây phương, du nhập các thứ văn hóa thời thượng của Nam Hàn, Đài Loan, Hoa Kỳ một cách ồ ạt, vô tội vạ, không có ý thức …

Dân chúng nhất là lớp trẻ mới lớn lên sau chiến tranh đã chấp nhận thứ văn hóa này một cách dễ dàng với thời trang, cách đi đứng theo các tài tử đương thời của Nam Hàn, âm nhạc và các phong trào lễ hội du nhập từ Tây Phương, nhất là Hoa Kỳ. Chúng ta thử tưởng tượng, tất cả các báo chí đang được ăn khách tại Việt Nam, ấn loát đầy màu sắc, đã đố vui, tặng ảnh của các minh tinh Nam Hàn như Cha Tae Hyun, Lee Young Ae, Kim Hee Sun, Jang Dong Gun …hoặc Đài Loan như Mông Gia Tuệ, Lâm Phong, Hoa Kỳ như Brittny Spears, Vanessa Carlton …Đành rằng báo chí cần đăng các thông tin về điện ảnh, kịch nghệ … trong một thế giới mà ngày nay trở thành quen thuộc như hàng xóm láng giềng, nhưng các cơ quan truyền thông ngày nay ở Việt Nam đã gây nên tình trạng mất gốc, rõ ràng đã để tình trạng văn hóa nước ngoài du nhập một cách vô ý thức vào đất nước. Các đài truyền hình mọc lên như nấm, ngoài các đài trung ương như VTV1, VTV2, đài truyền hình Hà Nội, đài truyền hình TP Saigon, mỗi tỉnh đều có một đài truyền hình riêng biệt và vì không đủ khả năng làm chương trình, biên tập hay sưu tầm tài liệu nên chỉ có cách làm đầy thời gian phát hình nhất là thuê phim ngoại quốc về chiếu. Việc trăm hoa đua nở này không phải là do XHCN bắt đầu có tự do, mà chính là nạn sứ quân của các tỉnh ủy, tỉnh nào cũng có nhà máy thuốc lá, nhà máy bia, có xuất nhập cảng trực tiếp với ngoại quốc để tự làm kinh tài. Cách đây vài năm báo chí còn than phiền mở đài truyền hình ra là thấy phim Nhật, phim Đại Hàn còn bây giờ thì phim Trung Quốc áp đảo và đầy ứ các chương trình suốt từ Nam ra Bắc, từ các đài trung ương tới địa phương, bật băng tần nào cũng thấy phim Tàu.

Chính những nhan đề phim Tàu kiểu Hán Vũ Đế, Võ Tắc thiên, Thương Ưởng, Tam quốc Chí, Thủy Hử, Anh Hùng Xạ Điêu, Tiếu Ngạo Giang Hồ … đã đi vào đời sống của dân chúng Việt Nam hơn cả đời sống của người Tàu ở một tỉnh nào đó bên Tàu Cộng hay bên Đài Loan. Người ta đã khôi hài nhận xét ngày nay có lẽ dân Việt Nam thuộc sử Tàu còn hơn sử Việt nữa. Ngoài xã hội, thanh niên nam nữ thời đại, không giống Mỹ, không giống Nam Hàn là không phải dân thời thượng, dân quí phái, cho nên từ cách ăn mặc, đến dáng điệu cùng với những lễ hội nước ngoài mới du nhập vào Việt Nam đã phát triển tới mức kỳ quái. Miền Nam trong thời kỳ chiến tranh chống miền Bắc xâm lược, có sự hiện diện của hàng trăm nghìn lính Mỹ, chịu tiếng là tha hóa suy đồi, lai căng mất gốc, nhưng dân miền Nam, kể cả thanh niên thành phố cũng không biết Valentine, Halloween chính gốc của Mỹ là gì, và vào thời buổi ấy, hôn hít nhau ở ngoài đường vẫn còn là điều quái dị. Đành rằng thị trường tiêu thụ cần đẻ ra lễ hội, ngày kỷ niệm để bán hàng, nhưng mỗi nước đều có văn hóa và phong tục riêng biệt, không ai giống ai. Giống người là tự mình đánh mất đi bản sắc của dân tộc mình.

Liên Xô trong thời gian kình địch với Mỹ, văn hóa Liên Xô chẳng ăn nhằm gì tới thanh niên Mỹ, nhưng thanh niên Nga lại thích nhạc rock điên cuồng và thèm khát có được một cái quần … jeans! CSVN thắng nhiều đế quốc, nhưng hiện nay lệ thuộc văn hóa với tất cả các nước Tàu, Mỹ, Nam Hàn … Cứ nhìn vào nhịp sống hằng ngày của thanh niên ở các thành phố lớn và các kiểu ăn chơi tại Việt Nam mới thấy thời chống Mỹ đã qua, và bây giờ cái gì của Mỹ cũng phảng phất một mùi thơm tho, từ giáo dục, thời trang cho đến văn hóa (âm nhạc, lễ hội … ), tất cả quan lớn quan bé, thanh niên, nam nữ đều mơ ước đặt chân tới Mỹ.

Phong tục Việt Nam khi trong gia đình có người chết sau một ngày là phải tẩm liệm và đậy quan tài kín nắp, vì sao Việt Nam ngày nay lại phải bắt chước Liên Xô làm nắp quan tài bằng kiếng để cho thân nhân, họ hàng chiêm ngưỡng dung nhan cũng như bác Hồ để mặt trần trong lăng cho bàn dân thiên hạ tới ngó. Và cái lối thân nhân diễn hành qua quan tài người chết trước khi di quan đó, chúng ta bắt chước tập tục của ai?

Phong tục Việt Nam đối với ma quỷ là kính trọng nhưng không thân thiết, “kính nhi viễn chỉ”, những thứ như hình ma bóng quế, đầu lâu, xương người, máu me, bầy dơi, lũ quạ … là những hình ảnh chết chóc, ghê sợ, đem đến cho con người những điều xui rủi, cần phải tránh xa. Việt Nam dưới chế độ XHCN, ở xa nước Mỹ gần nửa vòng trái đất mà cũng còn bị văn hóa Mỹ “đầu độc” bằng đầu lâu, ma quỷ hiện hình khắp phố phường nhân ngày 31 tháng 10 mỗi năm, nghĩa là nước Việt ngày nay cũng có ngày Halloween, văn minh không thua gì nước Mỹ. Nhưng là người Việt ở đất Việt, chúng ta có lý do gì để bắt chước Mỹ hay Nam Hàn, Đài Loan … Đó là thứ văn hóa … thị trường hay văn hóa theo đuôi một cách vô ý thức, không hề có sự chọn lựa. CSVN hằng năm vẫn tổ chức các lễ hội để lôi cuốn du khách và một mặt cho rằng chính sách của nhà nước luôn luôn bảo tồn văn hóa, tuy vậy những dịp như Huế Festival hay Hội Chùa Hương hình như chỉ thoáng qua như ngày mưa trong cơn nắng hạn, rồi đâu cũng vào đấy, vì trong đời sống hằng ngày, phim ảnh, sách báo, truyền hình, phát thanh vẫn du nhập vào đời sống dân chúng những hình ảnh âm thanh của những đợt sống mới, gọi là văn minh, nhưng chính đó là phần xấu nhất của xã hội tư bản.

Ngày trước, sau năm 1975, khi hỏi những thanh niên Hà Nội về những tên Nguyễn Du hay Hồ Xuân Hương, họ hoàn toàn không biết, điều này có thể ngụy biện bằng hoàn cảnh chiến tranh, bây giờ thanh niên lại biết quá nhiều về phim ảnh tài tử và những mối tình điện ảnh của Nam Hàn, Đài Loan hơn là những vấn đề văn học Việt Nam. Chính phủ CSVN bây giờ không thể nào đổ lỗi cho tàn dư Mỹ Ngụy hay là do đế quốc có dự mưu đem nọc độc ở ngoài vào đất nước. Tình trạng thi hoa hậu lan tràn từ cấp quốc gia cho tới địa phương được tổ chức liên tục không phải là điều may mắn gì cho phụ nữ Việt Nam. Đó là thị trường dành cho thời trang, vải vóc, phấn son do nhu cầu làm ăn của các công ty ngoại quốc và sự đua đòi bên ngoài, khiến người con gái Việt Nam lớn lên không mộng làm hoa hậu thì cũng mơ ước lấy chồng ngoại quốc, miễn là có tiền để xóa đi mặc cảm quê mùa, nghèo nàn, đói khổ. Do vậy, ngày xưa xã hội Việt Nam chỉ có những cô gái bần hàn, thất học mới sa chân vào con đường buôn hương bán phấn, nhưng ngày nay ở quê hương chúng ta, người ta đã công nhận và tìm thấy trong những đường dây bán dâm có các thành phần sinh viên, ca sĩ, người mẫu …

Thủ phạm phá nát đạo lý dân Việt ngày nay chính là những nhà làm văn hóa CS, tầng lớp cán bộ lãnh đạo từ trung ương đến địa phương. Đạo lý tất cả vì lợi nhuận và chạy theo đồng tiền là thứ đạo lý được tôn thờ hình như không phải riêng ở Việt Nam mà còn ở cả các nước hậu CS. Các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà Nước CS hiện nay là thủ phạm đã phá nát cương thường đạo lý của con người VN, thay vì như nhiều người lầm tưởng khi nhìn cái vỏ bọc hào nhoáng bên ngoài khi chúng ta và những người ngoại quốc về thăm đất nước nhìn qua ánh sáng của vũ trường, khách sạn, phòng trà và qua nhan sắc của người con gái Việt Nam. Ở đây, chúng tôi cũng xin mở một dấu ngoặc để nói về người Việt trên đất Mỹ. Đành rằng “nhập gia tùy tục, nhập giang tùy khúc”, chúng ta phải sống sao cho hòa hợp với văn hóa, phong tục và đừng để cho ai coi là một khối người lập dị, sống xa lánh, cách biệt với người bản xứ. Văn hóa Mỹ là văn hóa pha trộn (melting culture), tuy nhiên mỗi sắc dân có những sắc thái và phong tục riêng, vì vậy chúng ta cũng không bắt buộc khi chết nằm trong quan tài phải để mặt, tháng 10 chơi trò ma quỉ đi từng nhà gõ cửa xin kẹo, hay đám cưới cô dâu chú rể phải ngồi bàn chủ tọa, nhìn xuống cha mẹ hai bên, thân quyến và bạn bè. Chúng ta khác, mà không khác gì dân Mỹ.

***

Người Âu Mỹ cử hành lễ Giáng Sinh tưng bừng, nhưng bước sang năm mới, những dàn đèn rực rỡ, hoa trang hoàng đều được gỡ xuống, mọi sinh hoạt đều trở lại bình thường. Đối với người Việt chúng ta thì Giáng Sinh chỉ mới bắt đầu những ngày lễ hội, mua sắm tiêu pha tốn kém. Người Việt mừng Giáng Sinh không thua kém bất cứ một người bản xứ nào, rồi sau đó lại tưng bừng đón Tết Nguyên Đán, không những chỉ có quà cáp biếu xén, mà còn mua sắm đủ thức hoa trái, bánh chưng, bánh tét, kẹo bánh mang về nhà không thiếu thức nào. “Khó giỗ cha, nghèo ba ngày Tết”. Sức tiêu thụ của người Việt phải nói là vô tận. Nhiều nhà làm bánh chưng, gói giò nổi tiếng, chỉ chịu khó ba ngày Tết mà đủ tiêu pha suốt cả năm. Nhưng chưa hết, không biết ngày xưa bên Tàu, ông vua Đường Minh Hoàng nằm mơ du nguyệt điện ra sao mà bây giờ chúng ta lại thêm cái tục lệ mua và ăn bánh Trung Thu trong muôn vàn cái tập tục mà chúng ta đã vay mượn của người Tàu. Chúng ta vẫn thường hãnh diện nghìn năm bị Tàu đô hộ mà còn giữ được bản sắc văn hóa, y phục, ngôn ngữ không bị đồng hóa, nhưng quên điều Tết tới thì có lì xì, múa lân, mồng năm tháng năm thì có bánh tro, hái lá, trung thu thì ăn bánh rước đèn. Và tệ hại nhất là cứ đám cưới thì phải vào nhà hàng Tàu để cho chủ nhân và các chú đầu bếp “chính gốc Hồng Kông” đập đổ, có lẽ nghìn năm sau cũng không làm khác hơn đi được, mà cũng chưa thấy ai dám làm một cuộc “cách mạng văn hóa”, để khỏi ăn món Tàu trong những tiệc cưới.

Ngày Tết Trung Thu đã qua được một tuần lễ, nhưng trong nhà chúng ta bánh Trung Thu hãy còn. Chúng ta mua bánh trung thu để biếu xén, người mang ơn, bằng hữu và các bậc cha mẹ, ông bà và chính chúng ta lại nhận lãnh của người khác mang biếu. Những hộp bánh Trung Thu này có khi lại đi loanh quanh. Nhiều khi nghĩ thật tội nghiệp cho lòng biết ơn và giữ lễ của người Việt Nam khi phải mang trong người nhiều tập tục của cả Đông lẫn Tây. Giáng Sinh phải có quà, Tết Nguyên Đán phải có biếu xén, Trung Thu tặng bánh để uống trà. Rồi “Ngày Mẹ, “Ngày Cha”, “Ngày Tình Yêu”, Sinh Nhật Nàng, Sinh Nhật Chàng. Nếu chúng ta nghĩ rằng lễ này lễ nọ ở Hoa Kỳ được bày ra chỉ vì mục đích thương mãi, thì Tết Trung Thu được tổ chức và duy trì chính là do động cơ thương mãi lớn nhất mà giới doanh thương Trung Hoa không muốn bỏ. Ở Việt Nam ngày trước, cứ sắp đến ngày rằm tháng tám là đường trở nên khan hiếm vì Chợ Lớn đầu cơ tích trữ đường để làm bánh Trung Thu. Rồi bao nhiêu hãng bánh Trung Thu ra đời: Đồng Khánh, Đông Hưng Viên, Kinh Đô … mỗi năm các chủ nhân này kiếm vào bạc triệu vì khách xếp hàng nối đuôi nhau mua bánh không tiếc tiền. Ít ai mua bánh để ăn, thường mua bánh để đi biếu. Các chức sắc từ hành chánh đến quân sự cao cấp, mỗi năm có chừng năm bảy chục cân bánh Trung Thu, ăn không hết phải phân phối bớt cho bà con thuộc hạ. Ngày xưa, việc hối lộ còn thô sơ đơn giản, có các loại bánh Trung Thu nhân vàng lá. Thuộc hạ nhận bánh trung thu từ ông bà chủ thường được dặn nửa đùa nửa thực rằng: “Tôi biếu ông bánh, nếu có nhân vàng thì trả lại tôi nhé!”

Mỗi khi Trung Thu qua được một vài tuần, các tiệm vẫn còn bánh, miền Nam Việt Nam ở ngoài đường sau những năm 80 lại có bày bán bánh trung thu rẻ tiền, phơi mưa nắng từ ngày này sang ngày khác. Một vốn bốn lời, có khi còn hơn thế nữa. Các bạn làm một cái tính nhẩm, với nguyên vật liệu làm nên một cái bánh Trung Thu có là bao, nhưng giá bán trở thành một món ăn đắt tiền. Ở hải ngoại, “chúng ta đi mang theo quê hương”, mang theo cả những hàng quán cùng với những cái tên cũ, với tấm lòng nhớ cố hương mà không cần phải là con cháu hay có bản quyền sang nhượng bảng hiệu. Rằm tháng tám, mặc dầu ở Mỹ không ai có cơ hội để thưởng trăng vì thời giờ và vì hoàn cảnh, nhất là đối với những người ở đô thị khi mà phố xá và những cao ốc đã che mất tầm nhìn, bánh Trung Thu vẫn còn làm cho người ta nghĩ rằng trong đó có hương vị của quê  hương ngày cũ. Rồi cũng Đồng Khánh, Đông Hưng Viên và hàng chục nhãn hiệu khác ra đời, ngon có dở có, và Trung Thu hằng năm đã đem đến mối lợi không nhỏ cho những người làm bánh. Những tuần trước, người ta phải xếp hàng nhau để đợi đến lượt mình bỏ ra một trăm đồng để mang về trung bình chừng bốn hộp bánh. Ở Mỹ, ban đêm, dù là đêm có trăng, đường phố không đem lại sự an toàn cho trẻ em khi chúng ra đường. Ở Mỹ, những chiếc lồng đèn bị mờ nhạt đi trước ánh sáng của điện khí. Bánh Trung Thu thì nhất định là không hợp với khẩu vị trẻ em tại Mỹ, với các loại thập cẩm, ngũ vị, hạt dưa lổn nhổn với lạp xưởng, bí đao, vi cá, vị ngọt, mặn, béo, bùi. Trẻ em Việt Nam tại hải ngoại thấy rõ là không hợp với loại bánh trái này.

Theo sử sách, Tết Trung Thu khởi đi từ đời nhà Đường, thời vua Duệ Tôn, niên hiệu Văn Minh ở bên Tàu. Người Tàu gọi bánh Trung Thu là “Bánh Trăng” (Trung Thu Nguyệt Bỉnh). Rồi lồng đèn mặt trăng, cá chép, múa lân, múa rồng, múa sư tử hoàn toàn mang dáng dấp và mùi vị của người bạn phương Bắc đô hộ từ những nghìn năm trước. Những vùng nông thôn nghèo khó xa ánh sáng đô thị, chắc hẳn không bao giờ có lễ Trung Thu, có bánh trái hay lồng đèn hay múa rồng, múa lân. Sự biếu xén mang ý nghĩa chịu ơn, nhớ ơn là tốt đẹp với truyền thống Đông Phương, nhưng thực là quá sức chịu đựng của một người thanh bạch, nghèo khó, từ Giáng Sinh, Tết Nguyên Đán, Trung Thu, Lễ Mẹ, Sinh Nhật …

Ai cũng công nhận văn hóa Hoa Kỳ là “đa văn hóa”, nó tập hợp từ nhiều sắc dân sống trên đất Mỹ, nhưng người Mỹ không có Trung Thu, người Hồi không đón Giáng Sinh, người da đen không có tết Âm Lịch. Chúng ta như cái nhân bánh Trung Thu “thập cẩm”, mùa nào thức nấy, theo phong tục, lễ Tết muốn mệt đứt hơi, hết Tàu, Tây rồi tới Mỹ, thứ nào cũng tối đa. Cứ nhìn vào gia đình của mỗi chúng ta. Tháng 10 sắp đến nơi rồi, chuẩn bị cho bầy nhỏ chơi Halloween, tháng 11 thế nào cũng có gà Tây, lật bật rồi tới việc phải lên danh sách mua quà Giáng Sinh cho “xếp”, vợ hoặc chồng, bố mẹ, rồi cả bầy con cháu nội ngoại. Đèn Giáng Sinh chưa gỡ kịp cất vào kho thì Tết đã tới ngoài ngõ, phải sắm sửa, biếu xén cặp bánh chưng, hộp mứt, cân giò hay chậu hoa cho phải lễ. Không có bốn mùa và lễ lượt thì tháng ngày phẳng lặng buồn tênh. Nhìn lại thời gian, mới Trung Thu đó, nay lại Halloween tới rồi, nếu không thì tóc mình đã không bạc, con cháu đã không thấy khôn lớn nhanh như thổi, nhưng trong các lễ Tết của người Việt, chúng ta tìm thấy mình ở đâu?