Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh

vietmessenger.com

Erich Maria Rematque

Bản dịch Tâm Nguyễn

Post by Sơn râu 5 May 2026

Chương 9

Chúng tôi đi hàng nhiều ngày. Các máy bay đầu tiên xuất hiện trên bầu trời. Chúng tôi chạy qua các tuyến chuyển vận.  Súng, súng. Con đường xe lửa nhẹ nhặt chúng tôi. Tôi tìm liên đoàn tôi. Chả ai biết rõ nó nằm  đâu. Tôi chạy ngược chạy xuôi tìm chỗ ngủ đêm, xoay sở tìm chút lương thực và hỏi dọ được vài tin mơ hồ. Và cứ thế với ba. lô với súng tôi lại lên đường. Tôi vừa đến nơi thì liên đoàn không còn ở nơi tàn phá ấy nữa. Tôi nghe nói chúng tôi đã trở thành một trong số các đoàn lưu động hễ đâu ác liệt nhất thì được tổng lại đó. Tôi nghe mà chán. Họ còn nói tôi những tổn thất nặng nề mà chúng tôi phải chịu đựng. Tôi hỏi thăm về Kat và Albert. Chả ai biết gì về họ. Tôi tìm xa hơn và lang thang hết nơi này đến nơi khác; thật là một cảm tưởng kỳ lạ. Đêm này rồi đêm khác, tôi ngủ ngoài trời như một anh Da Đỏ. Rồi mãi tôi cũng lần được vài tin chính xác và chiều đến tôi lại Văn phòng trình diện. Thượng sĩ văn phòng giữ tôi ở lại đó. Hai ngày nữa ông đại đội trường mởi trở lại. Có gửi tôi đi cũng vô ich.

«Thế nào, khác gì đi nghỉ phép nhỉ? » bác ta hỏi, «khoái tỉ nhé ?»

«Phần nào thôi, » tôi nói.

«Ừ, » bác thở dài, «ử, giá như đừng phải ra ngoài đó nữa kia. Cái phần hai khi nào cũng bị cái chuyện đó phá thối. »

Tôi thơ thần đi quanh mãi đến sáng tinh sương thì đại đội trở về, xám xịt, bẩn thỉu, chua chát và buồn chảy. Tôi nhảy lại, xô người này đầy người kia, mắt lơ láo tìm. Kìa là Tjaden, kia là Muller đang hỉ mũi và kìa

là Kat kìa là Kropp. Chúng tôi soạn lại ổ rơm sát liền nhau. Tôi cảm thấy bứt rứt khi nhìn họ, mà chẳng rõ tại sao. Trước khi đi ngủ tỏi lôi mấy chiếc bánh khoai còn lại với mứt cho họ nhá. Hai chiếc bên ngoài đã mốc, nhưng ăn còn được. Tôi để cho tôi còn đưa những cái kia cho Kat và Kropp.

Kat nhai và nói: «Của bà cụ làm? »

Tôi gật,

«Ngon lắm,» bác nói, «ăn là biết liền. »

Tôi gần muốn khóc. Tôi không còn dằn  lòng được nữa. Nhưng trở lại đây với Albert với Kat chả mấy lúc lại đâu vào đấy. Nơi đây mới thực là nơi của tôi.

«Mày số hên. » Kropp thì thầm với tôi trước khi nằm xuống ngủ, họ nói chúng mình sắp đi Nga. »

Đi Nga. Ở đó mà đánh đấm gì. Xa xa mặt trận rền như sấm. Vách lều kêu răng rắc.

Chúng tôi phải đánh bóng đến lắm. Mỗi công tác xong lại thanh tra. Bất cứ cái gì rách là được đổi mới liền. Tòi được một chiếc áo mới toanh và Kat dĩ nhiên được cả bộ. Có tin đồn rằng sắp hoà bình, nhưng cái tin kia nghe có phần đúng hơn – rằng chúng tôi sắp phải đi Nga. Nhưng tại sao đi Nga lại phải cần đồ mới? Mãi rồi mới bật mí – Hoàng đế đến duyệt chúng tôi. Do đó mà thanh tra liên miên. Luôn tám ngày chúng tôi tưởng đâu mình ở một quân trường, tập dượt lu bù, cứ rối cả lên. Người nào cũng bẳn tính cũng nóng nảy, chúng tôi đã chán cái trò diễn hành. Những trò này còn làm thằng lính bực mình hơn là ra mặt trận.

Rồi là giờ phút trọng đại đến. Chúng tôi đứng không nhúc nhích và Hoàng đế giáng lâm. Chúng tôi tò mò muốn xem ông tướng mạo ra sao. Ông thủng thẳng bước dọc theo hàng và thú thực tôi có phần thất vọng:

xem các hình ảnh tôi tưởng đâu ông to lớn hơn thế và vạm vỡ hơn thế và nhất là giọng phải vang như sấm cơ chứ. Ông phân phát huy chương và nói vởi người này hỏi chuyện người kia. Rồi là chúng tôi diễn hành.

Sau đó chúng tôi cãi vã nhau. Tjaden nói có vẻ ngạc nhiên:

«Ra đó là cái Đấng cao nhất đấy. Và ai nấy, không trừ một ai, phải đứng nghiêm trước mặt ông ta!» Nó suy nghĩ: «Cả Hindenburg nữa, cũng phải đứng nghiêm trước mặt òng ta nhỉ?»

«Hẵn nhiên, » Kat nói,

Tjaden đâu đã nói hết. Suy nghĩ một lúc. nó nói: «Thế ông vua có phải đứng nghiêm trước ông hoàng đế không nhỉ? »

Chúng tôi chả thằng nào biết chắc, nhưng chúng tôi nghĩ rằng không. Cả hai đều cao cả nên vấn đề đứng nghiêm hẳn không nhất thiết bó buộc.

« Chúng mày khéo vớ vẫn, » Kat nói.

« Điều chính yếu là chúng mày phải đứng nghiêm.

Nhưng Tjaden vẫn còn thắc mắc. Cái óc tưởng tượng có phần thiết thực của nó đang lúc cao hứng. « Nhưng mà này, » nó tuyên bố:

«Tớ không tin rằng một vị Hoàng đế lại cũng phải đi nhà cầu như tớ.»

« Mày dám cá đôi bốt mày không nào. »

« Nghĩ lắm quá khùng, » Kat nói. « Mày khùng rồi, Tjaden à, chạy đi nhà cầu đi mày cho cái đầu mầy nó tỉnh táo ra, ngồi đấy mà nói quàng nói xiên như trẻ lên hai. »

Tjaden biến.

« Nhưng có điều tớ muốn biết, » Albert nói, là liệu có chiến tranh hay không nếu ông Hoàng đế lại nói Không»

« Tao thì tao tin điều này, » tôi ngắt lời

«rằng ông chống chiến tranh ngay từ đầu.

« Ử, nếu một mình ông không đủ, thì có lẽ phải vài ba chục người trên thế giới này nói Không.»

« Hẳn thế rồi; tôi đồng ý, nhưng khốn nỗi họ lại nói phải Có. »

« Kể cũng lạ, khi người ta nghĩ đến nó,»

Kropp nói tiếp, «chúng mình ở đây là để bảo vệ tồ quốc mình. Và tụi Pháp ở bên kia là đề bảo vệ tổ quốc chúng Vậy thử hỏi ai phải?,

« Có lẽ cả hai, » tôi nói, mà không tin ở lời mình nói.

«Ử, thi cho là vậy đi, » Albert nói tiếp và tỏi thấy ý nó muốn dồn tôi vào ngõ bí, «nhưng các giáo sư và mục sư và báo chí mình bảo rằng chỉ có chúng mình là phải và mình hãy hy vọng là thế: nhưng các giáo sư và muc sư và các báo chí Pháp lại bảo rắng cái phải và bênh họ thế là thế nào? »

« Tao xin chịu » tôi nói, « nhưng cái phải ở bên nào đi nữa là chiến tranh vẫn có đó và mỗi tháng lai có thêm các nước lăn xả vào Tjaden tái hiện. Hắn vẫn còn hào hứng lắm và lại xen vào câu chuyện, thắc mắc không hiểu chiến tranh khởi sự cách nào. Phần lớn là vì một nước làm nhục một nước khác quá mức, » Albert đáp có vẻ ta đây hiều biết. Thể là Tjaden giả bộ ngớ ngẩn. Một nước? Tao không hiểu rồi. Một hòn núi ở Đức đâu có thể làm nhục gì một hòn núi ở Pháp. Hay một con sông, hay một khu rừng, hay một cánh đồng lúa. »

«Bộ mày ngu thật hay mày định xỏ tao phỏng? » Kropp nói gằn. «Ý tao đâu nói vậy. Mà là một dân tộc này làm nhục một dàn tộc khác».

«Nếu thế thì việc quái gì tao phải có mặt ở đây Tjaden đáp, «Tao chả cảm thấy gì là tao bị nhục cả.».

«Mày nghe tao nói đây này,» Albert nói mỉa, «những thẳng đần độn như mày thì có ăn nhằm gì.»

«Đã thế thì tao có thể về nhà luôn ngay giờ, » Tjaden đáp, và chúng tôi cười ồ.

«Này, bồ ý nó muốn nói là toàn thể dân tộc nói chung, là Quốc gia -» Muller thốt.

«Quốc gia. Quốc gia, » – Tjaden bật ngón tay vẻ khinh miệt. «Sen đầm a, cảnh sát a, thuế má a, đó cái Quốc gia của nhà mày đó;

– nếu thế mày muốn nói, thì tao xin lậy. »

«Đúng,» Kat nói, «Tjaden, đã lâu mới nghe mày một câu nghe được. Quốc gia và xứ sở quê hương, thật cả một trời một vực.»

«Nhưng hai cái đi đôi với nhau,» Kropp cãi, không có Quốc gia làm gì có xứ sở què hương. »

«Đúng, nhưng mày nghĩ xem, chúng mình đây hầu hết những thường dân bình dị. Và ở Pháp, đa số thường dân là dân cày, dân thợ, hay thư ký quên. Giờ tao hỏi mày một anh phỏ rèn Pháp hay một anh thợ giầy Pháp tội vạ gì mà lại muốn đánh chúng mình kìa? Không, chẳng qua chỉ là bọn cầm quyền. Trước khi ra đây tao cả đời chẳng thấy một anh Pháp mặt mũi ra sao, thì đa số dân Pháp đối với chúng mình thì cũng thế. Họ cũng như mình đâu có được hỏi đến. »

«Thế thì đúng ra chiến tranh để làm gì? Tjaden hỏi.

Kat nhún vai. «Hẳn có những người mà chiến tranh làm lợi cho họ.

«Trong bọn ấy không có thằng tôi rồi đó, »

Tjaden nhe răng.

«Chẳng có mày, mà cũng chẳng có thằng nào ở đây.»

«Thế thì họ là ai? » Tjaden hỏi gặng.

«Cũng chẳng có lợi gì cho ông Hoàng đế. Những gì ông ấy cần ông ấy có đủ rồi.»

«Tao không dám chắc», Kat ngắt lời, «cho đến nay ông ấy còn cần một cuộc chiến tranh. Và bất cứ ông hoàng để nào muốn là đại đế cũng cần ít nhất là một cuộc chiến tranh, bằng không sao nổi danh được. Mày cứ đọc lại sách vở nhà trường thì thấy ngay. »

«Và cả đại tướng nữa, » Detering nói thêm, «họ nổi danh cũng nhờ chiến tranh. »

«Còn nổi danh hơn cả các hoàng để là khác, » Kat nói thêm.

*Có nhiều thằng đứng sau ở hậu phương cũng lại đầu cơ chiến tranh, chắc chắn thế rồi, » Detering nói gằn.

«Tao cho nó cũng như thể một cơn sốt,

Albert nói. «Chả ai nói riêng lại muốn chiến tranh, ấy thế mà đùng một cái chiến tranh bùng nổ. Chúng mình không muốn chiến tranh, bọn kia cũng nói thế ấy thế mà phân nữa thế giới lâm vào chiến tranh. »

«Nhưng có điều tụi bên kia chúng nói láo nhiều hơn mình, »tôi nói;« cứ đọc các truyền đơn mà bọn tù binh mang trong người đủ biết, trong đó chúng bảo tụi mình ăn thịt con nít. Những cái thẳng nào viết như thế đáng đem treo cổ. Chính chúng mởi là thủ phạm. »

Muller đứng lên. « Dù sao, thi thà chiến tranh diễn ra tại đây còn hơn là ở Đức. Cứ nhìn các hố bom mà tởn. »

«Đúng, » Tjaden tán thành, «nhưng giá dừng có chiến tranh còn hay hơn biết mấy. »

Nó tự đắc ra mặt vì có lần nó đã chỉ trích chúng tôi là đã tình nguyện. Và ý kiến của nó ở đây khá tiêu biểu, thỉnh thoảng người ta lại gặp, và người ta không biết viện lý gì ra để phản đối, vì đó là cái giới hạn của sự hiều biết của họ về các yếu tố trong cuộc. Ý thức quốc gia của thằng lính rút cục lại là ở điều này là nó có mặt tại đây. Và đến đây là hết; Còn những gì khác từ lúc nhập ngũ trở đi nó có chỉ trích cũng chỉ là ở trên quan điềm thực tế.

Albert nằm trên cỏ lầm bầm cáu kỉnh:

« Tốt hơn hết là đừng nói đến cái vấn đề khốn nạn này.

«Nói cũng chẳng đi đến đâu, đúng thế, »

Kat đồng ý.

Còn như của trời cho, thì chúng tôi phải hoàn lại tất cả những thứ gì mới và lại khoác lại đồ rách cũ của mình, Các thứ tốt lành kia chẳng qua chỉ để chưng lúc duyệt binh.

***

Thay vì đi Nga, chúng tôi lại ra tiền tuyến. Dọc đường chúng tôi đi qua một khu rừng bị tàn phá với thân cây sứt mẻ và đất bị cày lên. Nhiều chỗ có những hố bom to tướng. « Chu choa, chứ trúng thứ gì vậy », tôi hỏi Kat.

« Súng cối chiến hào », bác đáp và chỉ lên một ngon cây. Các xác chết treo trên cành. Một anh lính trần như nhộng ngồi trên một chĩa, đầu còn đội mũ sắt, bằng không thì hoàn toàn lõa thể. Chỉ có nửa người anh ngồi trên ấy, nửa trên, cẳng đâu mất.

« Thế là thế nào? », tôi hỏi.

« Hắn bị bắn văng quần áo», Tjaden lầm bầm.

« Kể cũng nực cười », Kat nói, « tao từng thấy mấy lần rồi. Hễ trúng súng cối là gần như cởi truồng. Đó là vì sức nổ ».

Tôi tìm quanh. Và đúng thế. Chỗ này phất phơ những mảnh binh phục, chỗ kia là một đống máu bầy nhầy cái gì trước kia là chân là cẳng. Đằng kia là một cái xác chả còn gì ngoài một mảnh quần đùi đắp lên một cẳng và cái cổ áo đắp quanh cổ. Bằng không thì trần truồng và quần áo nằm phơi trên cây. Cả hai cánh tay đều mất như thể bị giật ra. Tôi thấy một cánh tạy nằm trong một bui cây cách đó hai chục thước. Người chết nằm áp mặt. Cạnh vết thương cánh tay, đất đóng máu đen đặc. Dưới chân lá bị rách như thể bị người kia đá.

« Đâu phải chuyện đùa, Kat », tôi nói.

« Cũng như mãnh miễng găm vào bụng vậy»», bác đáp, nhún vai. Thôi đa cảm vừa chứ », Tjaden nói.

Tất cả cảnh lượng này chỉ mới xảy ra đây, máu còn tươi. Cũng như mọi người thấy có người chết chúng tôi không đề mắt thì giờ, mà báo cho trạm phu cáng gần đấy hay. Dù sao thì công việc của chúng tôi đầu phải là tranh việc của mấy anh phu cáng.

***

Một toán tuầu tiểu được phái đi xem vị trí địch đã tiến bao xa. Từ ugày đi phép về tôi cảm thấy quyến luyến mấy thằng bạn một cách lạ kỳ, nên tôi tình nguyện đi theo chúng. Chúng tôi đồng ý làm theo kế hoạch là luồn qua dây kẽm đoạn phân tán và bò lên. Được một hồi tôi thấy một hố đạn nông, tôi bò vào. Từ đấy tôi quan sát trước mặt. Có hỏa lực đại liên cũng vừa phải, Bắn chéo từ mọi hưởng, không dữ dằn lắm, nhưng lúc nào cũng vừa đủ bắt mình phải nằm ẹp. Một bỏa châu dù tỏa ra. Mặt đất nằm trơ trụi dưới ánh sáng lờ mờ và rồi đêm tối khép lại còn đen hơn bao giờ hết. Ở chiến lũy chúng tôi được dặn là có những tụi lính đến đối diện chúng tôi. Thế mới rầy, vì khó nhận ra chúng lắm; chúng lại giỏi tuần tiễu. Nhưng kể cũng kỳ là chúng cũng lại hay ngu xuẩn; chẳng hạn; Kat và Kropp cả hai đã có lần bắn hạ một toán tuần tiễu đen của địch cũng vì chúng trong lúc phởn phơ them thuốc nên vừa bò vừa hút, Kat và Albert chỉ việc nhắm các đốm lửa thuốc mà nã súng, Một trái bom hay gì đó rơi cạnh tôi, Tôi không nghe nó đến nên hoảng kinh. Đồng thời một cái sợ phi lý tràn ngập tôi. Giờ đây có một mình mình bất lực trong đêm tối – không chừng đôi mắt khác đang rình tôi từ lâu từ một hố bom khác đằng trước tôi, với một quả bom sẵn sàng tung tôi ra từng mảnh. Tôi cố lấy lại bình tĩnh. Đâu phải lần đầu tôi đi tuần tiễu và cũng đâu phải là đặc biệt nguy biềm gì. Nhưng mà là lần đầu đi tuần tiễu từ ngày đi phép về và thêm nữa, địa thế đối với tôi còn bỡ ngỡ. Tôi tự nhủ mình rõ khéo lo vớ lo vần, rằng trong đêm tối chả có gì rình mình, vì nếu có thì quả bom đã chả rơi lệch.

Nhưng vô ích. Bối rối hoang mang, các ý nghĩ vo ve trong óc tôi – Tôi nghe giọng căn dặn của mẹ tôi hãy cẩn thận, tôi thấy bọn người Nga râu ria phất phơ tựa vào hàng rào lưới sắt, tôi thấy rõ ràng cái cảnh một quản rượu với các ghế đẩu, một rạp hát bóng ở Valenciennes; dằn vặt, kinh hoàng, trong tưởng tượng tôi thấy cái họng xám xì mờ ảo của một cây súng nó âm thầm bò trước mắt tôi dù là tôi quay đầu đi hướng nào cũng không khỏi thấy. Mồ hôi toát ra từng lỗ chân lông. Tôi vẫn nằm trong cái hốc nông. Tôi nhìn đồng hồ; mới được vài phút. Trán tôi ướt, hốc mắt tôi ướt, tay tôi run lẩy bẩy và tôi thở hổn hển nhỏ nhẹ. Đó chẳng qua chỉ là một cơn sợ, một cái sợ đặc thù tính không dám thò đầu ra và không dám bò lên nữa. Mọi sự cố gắng của tôi tiêu tan như bọt nước vào cái muốn duy nhất là được nằm lại đây luôn. Chân tay tôi như dính vào mặt đất.

Tôi cố nhúc nhích: chúng chẳng chịu nhấc tới. Tỏi trì mình xuống đất. Tôi không sao bò lên được, tôi nhất định nầm lại đây. Nhưng tức thì cái làn sóng lại tràn lên tôi, một cảm thức lẫn lộn cả thẹn thùng, cả hối hận, và đồng thời cả cầu an. Tôi sẽ ngước lên nhìn quanh. Trố lên nhìn vào đêm tối, mặt tôi rát bỏng. Một hỏa châu tung mình lên; – tôi lại rúc đầu xuống. Trong tôi là cả một sự giằug co mảnh liệt và phi lý, tôi muốn trườn ra khỏi hốc tuy nhiên lại trườn vào, tôi bụng bảo dạ; mình phải tiến lên, vì các bạn mình, chẳng phải vì cái mệnh lệnh ngu xuẩn nào cả, » và rồi:

«Thì ăn nhằm gì đến mình, mình chỉ được sống có một lần -».

Đó là cải kết quả của ngàv đi phép, tôi tự trách một cách chua chát. Nhưng tôi không thuyết phục nổi tôi, tòi trở thành bạc nhược lạ. Tôi từ từ ngước lên đưa hai cánh tay nhoài lên trước, lết người theo và nằm trên bờ hốc, nửa trong nửa ngoài. Tôi nghe có tiếng động và thut lùi xuống. Những tiếng khả nghi nghe rõ mồn một bấồchấp tiếng ồn ào của hóa lực trọng pháo. Tôi nghe ngóng; tiếng ở sau tôi.  Tiếng người, chúng tôi bò dọc theo chiến lũy. Giờ thì tôi nghe giọng nói thì thầm. Nghe như giọng Kat. Tức thì một sự ấm áp mới trào lên trong tôi. Các giọng nói này, vài tiếng nhỏ nhẻ này. các bước chân này trong chiến lũy sau tôi tức thì lôi tôi ra khỏi cái cô đơn khủng khiếp, khỏi sợ chết nó gần hủy diệt tôi. Đối với tôi, chúng còn hơn cả sự sống, các giọng nói này, chúng còn hơn cả tình mẫu tử và hơn cả sự sợ hãi; chúng là cái gì mạnh mẽ nhất, phấn khởi nhất, không đâu có được, chúng là các giọng nói của mấy thằng bạn đồng đội của tôi.

Tỏi không còn là một cái bọt bèo run rẩy của sự sống, cò đơn trong tối tăm nữa; -tôi thuộc vào họ và họ thuộc vào tôi, chúng tôi củng chia sẻ một cái sợ và một cái sống. tôi còn gần gũi nhau hơn là đôi uyên ương, gần gũi một cách bình dị, cứng rắn hơn; tôi có thể vùi mặt vào chúng, vào các giọng nói này, các lời này, những giọng những lời đã cứu sống tôi và sẽ vẫn đứng bên tôi.

Từ từ tôi trườn lên miệng hố và trườn tới. Xa hơn một chút tôi bò bốn cẳng, tôi giữ phương hướng, nhìn  quanh mình và quan sát vị tri hỏa lực trọng pháo để dễ bề rút lui. Đoạn tôi tìm cách liên lạc vởi mấy thẳng bạn. Tôi vẫn còn sợ nhưng mà một cái sợ minh mẫn, một sự thận trọng cao độ phi thường. Đêm có gió và các bóng chập chờn đây kia trong ánh lửa chớp nhoáng của hỏa lực trọng pháo. Nó tiết lộ quá ít và cũng quá nhiều.  Tôi ngóng nhìn trước mặt, nhưng thường chẳng thấy gì. Cứ thế tôi bò tới một quãng dài rồi quay vòng lại theo một đường vòng rộng. Tôi không tìm liên lạc với bọn kia. Mỗi thước sát lại gần chiến lũy của chúng tôi làm tôi thêm yên dạ:- và cũng vội vã nữa. Vì giờ đây mà lạc thì thật khốn đốn. Rồi tôi lại đâm hoảng. Tôi không còn nhớ phương hưởng. Tôi ngồi yên trong một hố bom và cố nhận định vị trí của mình. Chuyện rất thường xảy ra là người ta hớn hở nhảy vào một chiến hào để rồi thấy rằng mình đã lầm.

Sau một lúc tôi lắng nghe lại, nhưng vẫn chưa chắc lắm. Hố bom đầy rẫy khiến trong lúc hoang mang tôi không còn biết đường nào mà lần. Không chừng tôi đang bò song song với chiến tuyến và nếu thế bò chừng nào cho hết. Nên tôi bò lại vòng quanh một vòng nữa theo một vòng rộng. Mấy cái hỏa châu chết tiệt! Chúng hình như cháy hàng giờ không hết và cứ hơi nhúc nhích là đạn bay rào rào quanh mình. Nhưng biết làm sao, cũng cứ phải bò ra chứ. Tôi chập choạng bò tới, tôi quờ quạng trên mặt đất như một con cua, tay đụng phải các mảnh niễng răng cưa sắc như lưỡi dao cạo. xước ra đau buốt. Lắm lúc tôi tưởng như trời sáng hơn ở chân trời, nhưng có thể đó chỉ là tưởng tượng. Rồi dần dà tôi nhận thấy rằng vấn đề sinh tử là phải bò sao cho đúng hướng. Một quả đạn rớt xuống đánh sầm. Tức thì hai quả nữa tiếp theo. Rồi là bắt đầu rơi liên miên. Một cuộc pháo kích. Đại liên lạch tạch; giờ thì không còn cách nào khác là nằm ẹp mình xuống. Rõ ràng là sắp có cuộc công kích. Kuắp nơi hỏa châu bắn lên. Không ngừng. Tôi nằm phục mình trong một hốc bom lớn, nước lên ngang bụng. Khi cuộc công kích bắt đầu, tôi sẽ buông mình xuống nước, mặt úp xuống bùn làm sao cho đừng nghẹt thở. Mình phải vờ chết. Bỗng tôi nghe giải tỏa hỏa lực. Tức thì tôi trườn xuống nước, mũ sắt trên gáy, miệng tránh bùn để còn thở. Tôi nắm bất động; – đâu đó một cái gì lạch cạch, thình thịch, đổ xuống, tiến lại – tất cả gân cốt tôi se lại, đọng lại. Nó loảng xoảng trên tôi rồi xa dần, làn sóng  đần tiên đã qua. Tôi chỉ có một ý nghĩ:

Lỡ có kẻ nhảy xuống hốc đạn mình thì mình làm sao đây? – Tôi vội rút con dao ra, nắm chặt lấy và vùi tay lại vào bùn. Nếu kẻ nào mà nhảy xuống đây là tôi quyết một còn một mất; cái ý nghĩ nện vào trán tôi  tôi thì đâm hắn giữa họng khiến hắn chết không kịp ngáp; chỉ có cách ấy; hắn cũng sẽ hoảng sợ như tôi, khi hai thằng rơi lên nhau trong lúc kỉnh hoàng và tôi phải là thằng ra tay trước. Giờ là đển trọng pháo chúng tôi khai hỏa. Một quả đan rơi gần tôi. Điều này làm tôi điên tiết; không gì oái oăm bằng mình lại chết vì chính hom đạn của mình; tôi chửi thề, nghiến răng trèo trẹo trong bùn; thật Ià điên lên được; rút cuộc tôi chỉ còn biết lầm bầm và cầu nguyện. Tiếng đạn nổ chát chúa bên tai. Nếu tụi bạn mình mà phản công thì mình thoát. Tôi áp đầu xuống đất lắng nghe tiếng sấm rền, như tiếng mìn nổ ở các lò đá — và lại ngước lên nghe ngong các tiếng động bên trên. -Các đại liên lạch tạch, Tôi biết hàng rào kẽm gai của chúng tôi vững chắc và gần như không hư hao; – phần lớn lại được truyền điện mạnh. Hỏa lực súng trường tăng gia. Chúng đã chọc không thủng; chúng phải rút lui. Tòi lại chìm mình xuống, lại áp đầu, lại căng thẳng đến cực độ. Tiếng đì đùng, tiếng bò, tiếng lách cách lại rõ mồn một. Một tiếng kêu duy nhất thét lên giữa chúng. Chúng bị hỏa lực quạt tả tơi, cuộc công kích bị đẩy lui.

***

Hỏa lực đã có phần nhẹ hớt. Các bước chân hởt hãi trên tôi. Tên đầu tiên, Gục. Lại một tên nữa. Tiếng lạch tạch của đại liên trở thành một sợi dây không muốn dứt. Tôi vừa toan cựa mình thì có cái gì nặng đổ xuống, và một thân hình rơi lên tôi đánh thịch trong hố bom, tụt xuống, và nằm ngang tôi – Tôi không suy nghĩ gì cả, tôi không quyết định – tôi đâm ngay vào như điên và chỉ cảm thấy cái thân xác bỗng quằn quại, rồi mềm nhũn, và đồ sụp. Khi tôi hồi lại, tay tôi dinh dính ươn ướt. Kẻ kia khò khè. Tôi nghe như thể hắn rổng, mỗi hơi thở phều phào là một tiếng kêu một tiếng sấm – nhưng chẳng qua chỉ là tiếng tim tôi đập mạnh. Tôi muốn chặn miệng hắn lại, nhét đất vào nó, lại đâm hắn nữa, hắn phải câm ngay, hắn đang bại lộ tôi; nhưng rồi tôi lấy lại binh tĩnh, nhưng bỗng cảm thấy kiệt lực đến nỗi không tài nào giơ dao lên được đề đâm hắn.

Tôi mới bò ra xa, ra tận góc và ngồi đấy, mắt dán vào hắn, tay nắm chặt con dao – sẳn sàng, nếu hắn cử động, là chồm lên bắn. Nhưng hắn không còn nhúc nhích nổi, tôi nghe rõ điều này trong cái khò khè của hắn. Tôi không thấy rõ hắn. Tôi chỉ mong mỏi một điều, thoát khỏi nơi đây. Bằng không chả mấy lúc sẽ sáng quá; ngay bây giờ cũng đã khó khăn rồi. Tôi toan ngẫng đầu lên và thấy ngay là đã không thể được. Hỏa lực đại liên quét khắp mặt đất và nhảy ra là bị bắn thủng tơi bời. Có lần tôi thử bằng mũ, tôi cầm mũ giơ lên để dọ tầm cao của đạn. Vừa giơ lên một viên đạn đã bắn văng mũ khỏi tay tôi. Đạn lia thật sát đất. Tôi không xa chiến tuyến địch là bao nên nếu toan thoát thế nào cũng có một thằng bắn sẻ cho mình một phát.

Trời sáng thêm. Tôi nóng ruột chờ bên mình phản công. Cùi tay tôi trắng bệch vì tôi nắm quá chặt, nôn nao chờ đợi hóa lực ngưng cho bạn tôi tiến lên. Phút này qua phút khác, tôi không dám nhìn lại cái thân hình nằm lù lù trong hốc bom. Tôi cố nhìn qua nó và đợi, đợi. Đạn réo, làm thành một lưới thép, không ngừng, không ngừng. Hoa lực không giảm. Cả hai bên đều bắn dữ. Mấy thằng bạn tôi hẵn cho tôi là tiêu đã lâu. Mới sáng tinh sương, vừa trong vừa xám. Tiếng khò khè tiếp tục, tôi bịt tai tôi, nhưng rồi lại bỏ tay ra, vì như thế tôi khỏng thể nghe tiếng động kbác. Cái bóng dáng trước tôi cử động. Tôi thu người lại và vô tình nhìn nó. Rồi là mắt tôi dán vào nó. Một con người với một bộ râu cằm nhọn nằm kia, đầu ngã sang bên, một cánh tay co lại, đầu tựa vào bất lực. Tay kia đặt trên ngực, đầy máu. Hắn chết rồi, tỏi tự nhủ, hắn chắc chết rồi, hắn không còn cảm thấy gì nữa; chỉ còn cái xác khò khè. Rồi cái đầu toan ngóc lên, trong một lúc tiếng rên rỉ lại to lên, trán hắn gục vào cánh tay. Hắn ta không chết, hắn ta mởi hấp hối, nhưng chưa chết. Tôi lết lại gần hắn, do dự, chống tay lên, bò lại gần hơn, đợi, lại một cuộc hành trình khủng khiếp dài ba thước, một cuộc hành trình khủng khiếp dài dằng dặc. Và rồi tôi đến bên bắn. .

Rồi bắn mở mắt. Hắn hẳn nghe thấy tôi và nhìn tôi với đôi mắt trợn trừng khiếp sợ. Cái thân hình nằm yên, nhưng trong đôi mắt biểu lộ cả một sự trốn chạy khiến tôi nhìn mà tưởng chừng như chúng đủ sức mạnh để khiêng cả cái thân hình chạy theo chúng. Hàng trăm dặm bằng một cái nhảy vọt. Cái thân hình bất động, hoàn toàn bất động, không một âm thanh, tiếng khò khè cũng đã dứt, nhưng đôi mắt kêu lên, thét lên, tất cả sinh lực tụ lại ở đôi mắt trong một sự cố gắng tầu thoát, tụ lại trong một cái khiếp đảm sợ chết, sợ tôi. Tôi quỳ xuống chống khuỷu tay. «Không, không, » tôi thì thầm. Đôi mắt theo dõi tôi. Đôi mắt còn đấy tôi không đủ sức đề bỏ đi. Đoạn bàn tay hắn từ từ tuột khỏi ngực, chỉ một chút thôi, chỉ tụt đi vài đốt ngón tay, nhưng cái cử động này phá tan thần lực của đôi mắt. Tôi cúi xuống, lắc đầu nói sẽ:

«Không, không, không. » Tôi giơ một bàn tay, tỏi cho hắn thấy rằng tôi muốn giúp hắn tôi vuốt trán hắn.

Đôi mắt thu nhỏ lại khi bàn tay đến gần, đoạn không còn trừng trừng nữa, mí mắt hạ xuống, sự căng tbẳng đã qua. Tôi mở cồ áo hắn và đặt đầu hắn lại cho ngay ngắn thoải mái.

Miệng hắn vẫn hẻ mở, cố nói điều gì. Đôi môi khô. Binh nước tôi không có đây. Tôi đã không mang theo. Nhưng có nước trong bùn, dưới đáy hố bom. Tôi leo xuống, lấy khăn mù soa, trải ra, ấn xuống vét lấy tí nước vàng khè chảy qua khăn vào lòng bàn tay. Hắn hớp nước. Tôi lấy thêm. Đoạn tôi mở khuy áo hắn đề băng cho hắn nếu như  băng được. Dù sao tôi cũng phải làm, cho bọn bên kia nếu bắt được tôi cũng thấy rằng tôi muốn cứu hắn, và do đó sẽ không bắn tôi. Hắn toan cưỡng, nhưng tay hắn yếu quá. Sơ mi bó chặt cởi không ra, vì gài cúc đằng sau. Nên chỉ còn cách rọc nó ra. Tôi tìm dao và tìm lại được. Nhưng khi tôi bắt đầu rọc chiếc sơ-mi thì đôi mắt lại mở ra và tiếng kêu lại hiện ra trong đôi mắt với cả cái nét mặt cuờng loạn kia khiến tôi phải khép chúng lại, khép chặt và nói sẽ:

«Tôi muốn giúp anh, anh bạn, bạn, bạn, bạn -» lập đi lập lại tiếng này một cách thành khẩn, đề cho hắn hiểu. Có ba vết đâm. Tôi lấy băng ra băng, máu thấm ra, tôi ấn chặt rồi; hắn rên rỉ. Tôi chỉ làm được thế. Giờ thì chúng tôi đợi, đợi.

***

Ba tiếng đồng hồ … Tiếng khò khè lại trỗi lên – con người ta chết mới chậm chứ! Điều này tôi biết – hắn vô phương cứu. Thật vậy, tôi cứ tự nhủ rằng hắn sẽ qua, nhưng đến trưa, sự tự dối ấy không còn đứng vững và

tiêu tan hắn trước các tiếng rên rỉ của hắn. Phải chi tôi đừng mất khẩu súng lục khi bò quanh, tôi hẳn đã cho hắn một phát. Còn bảo đâm hắn tôi không đâm nổi. Trưa đến tôi đã mò đến mức lận cùng của lý trí. Cái đói cồn cào tôi. Tôi sẵn sàng khóc đề xin ăn, tôi không thể cưỡng lại nó. Chốc chốc tôi lại đi lấy nước cho kẻ hấp hối và chính tôi cũng uống. Đây là người đầu tiên mà tôi hạ sát bằng tay, mà tôi được thấy tận mắt, mà cái chết là do tôi làm. Kat và Kropp và Muller đã từng trải qua vụ này, từng tay mình hạ sát; nhiều người đã trải qua, nhất là khi xáp lá cà. – Nhưng mỗi cái khò khè là như phơi trần tim tôi. Kẻ hấp hối này còn có thời gian đi với hắn, hắn có một con dao vô hình để hắn đàm vào tôi: đó là Thời gian và các ý nghĩ của tôi.

Tôi sẵn sàng cho hết miễn sao hắn sống. Còn nằm đày và phải nhìn hắn phải nghe hắn thì quả thật không sao chịu nổi.

Chiều đến, vào khoảng ba giờ, hắn chết. Tôi thở đánh phào. Nhưng chỉ được một lúc. Rồi sự im lặng còn khó chịu hơn là những tiếng rên rỉ. Tôi lại mong nghe lại tiếng khò khè, tiếng hổn hển, tiếng khan khàn khi thì rít nhẹ khi thì rên to. Thật là điên, điều tôi làm. Nhưng tôi phải làm một cái gì. Tòi kéo kẻ chết kia lại sắp xếp cho hắn nắm sao cho thoải mái mặc dầu hắn có còn cảm thấy gì nữa đâu. Tôi vuốt mắt hắn. Đôi mắt nâu. Tóc hắn đen và hai bên hơi quăn. Miệng đầy đặn và mềm dưới bộ râu mép; mũi hơi cong, da nâu nâu; giờ đây không nhợt nhạt hơn trước, như khi hắn còn sống. Khuôn mặt có lúc nhìn như khỏe mạnh; đoạn nó bồng xẹp xuống thành cái khuôn mặt lạ kỳ của những người chết mà tôi thường thấy, những bộ mặt lạ kỳ, mặt nào cũng như mặt nào. Chắc chắn là vợ hắn còn ngbĩ đến hắn; nàng đâu đã biết chuyện gì đã xảy ra. Trông hắn như thể hắn thường hay viết thơ cho vợ; nàng hẳn còn nhận được thư hắn-ngày mai, trong một tuần nữa – không chừng thư thất lạc, một tháng nữa. Nàng sẽ đọc, trong thư bắn còn trò chuyện với nàng.

Tâm trạng tôi mỗi lúc mỗi tệ, tôi không còn kềm chế nồi các ý nghĩ của tôi. Vợ hắn nhìn người ra sạo? Có giống cái nàng tóc nâu nhỏ nhắn ở bờ kênh bên kia không? Giờ nàng có là của. mình không? Không chừng vì cái hành động này mà nàng trở thành của mình. Ước gì có Kantorek ngồi đây bên mình. Nếu mẹ mình mà lại thấy mình kẻ chết kia lẽ ra còn có thể sống thêm ba chục tuổi nữa nếu như tôi lại in sâu được vào ký ức tôi con đường trở lại chiến lũy của mình. Nếu hắn chỉ chạy chệch sang bên trái chừng hai thước thôi, thì giờ đây hắn đã ngồi ở chiến lũy bên kia và viết một lá thư khác về cho vợ. Nhưng tôi không muốn suy nghĩ vẫn vơ thế nữa, vì đó chẳng qua là số phận của mọi người chúng ta: nếu chân thằng Kemmerich mà lại chệch chừng sáu ngón tay về bên phải; nếu thẳng Haie Westhus mà lại cúi xuống chừng ba đốt tay nữa về phía trước

-Im lặng lan rộng. Tôi nói và tôi phải nói. Nên tôi trò chuyện với hắn và bảo hắn «Này bạn, tôi đâu muốn giết bạn. Nếu bạn lại nhảy lại vào đãy, tôi sẽ không giết, nến như bạn cũng biết điều. Nhưng trước kia đối với tôi bạn chỉ là một ý niệm, một trừu tượng sống trong tâm trí tôi và khích gợi sự phản ứng thích thời của nó. Tôi đâm là đâm cái trừu tượng ấy. Nhưng giờ đây, lần đầu tiên, tôi thấy bạn là một thằng người cũng như tôi.

Tôi nghĩ đến các quả lựu đạn, đến lưỡi lê, đến cây súng của bạn; giờ đây tôi thấy vợ bạn và mặt bạn và tình bạn giữa chúng ta. Xin bạn thứ lỗi cho. Chúng ta khi nào thấy được thì cũng đã muộn. Tại sao họ không bao giờ nói cho bạn biết rằng các bạn cũng chỉ là những kẻ khốn khổ khốn nạn như chúng tôi, rằng các bà mẹ các bạn cũng lo âu như các bà mẹ chúng tôi và rằng chúng ta cũng đều sợ chết như nhau, cũng đều hấp hối và cũng đều đau đớn như nhau – Bạn ơi, xin ban tha thứ; làm sao bạn lại có thể là kẻ thù của tôi? Nếu ta quăng các cây súng và bộ binh pbục này đi bạn cũng có thể là anh em tôi như Kat như Albert. Bạn ơi, hãy lấy đi hai mươi tuổi của đời tôi và hãy đứng dậy – lấy nữa đi, vì giờ đây tôi cũng chẳng biết tôi còn thể toan tính làm gì vởi cái tuổi của tôi. »

Cảnh vật êm lặng, mặt trận cũng yên tĩnh ngoại trừ tiếng tạch tạch của hỏa lực súng trường. Đạn bay rào ràơ như mưa trên đầu, chẳng phải là bắn bừa, mà từ mọi phía nhắm bắn có chủ đích. Tôi không thể bò ra.

«Tòi sẽ viết thư cho chị ấy,» tôi nói vội với kẻ chết, «tôi sẽ viết cho chị ấy, chị ấy phải nghe tin từ tôi, tôi sẽ kể hết những gì tôi đã nói với bạn, chị ấy sẽ không đau khổ, tôi sẽ giúp chị ấy, và cả ông cụ bà cụ bạn nữa, và cả con bạn -»

Áo anh ta nửa hở. Cuốn sổ tay tìm cũng dễ. Nhưng tôi ngui ngùng không dám mở. Trong đó có tên anh. Còn chưa biết tên không chừng tôi còn có thể quên anh, thời gian sẽ tẩy xóa hết, cái hình ảnh này. Nhưng tên anh, nó là một chiếc đinh đóng vào tôi và không bao giờ còn nhổ ra được. Nó có cái phép nhắc nhở lại hình ảnh này đời đời, nó sẽ lúc nào cũng trở lại đứng trước mặt tôi Do dự tôi cầm cái vi trong tay. Nó tuột khỏi tay tôi, rơi xuống mở toang. Vài tấm hình và vài lá thư rơi ra. Tôi thu lại và có ý bỏ lại vào ví, nhưng tâm trạng căng thẳng của tôi lúc đó, sự hoang mang, cái đói, cái nguy hiềm, những giờ một mình vởi người chết này làm tôi bối rối, tôi muốn mau được nhẹ lòng, muốn tăng gia và chấm dứt cái cực hình, như khi người ta đấm một cái bàn tay đau không chịu nổi vào một thân cây, bất chấp mọi sự.

Có mấy bức hình của một thiếu phụ với một con bé con, những hình chụp lấy nhỏ bé, đứng trước một bức tường có hoa Tường Vi. Cùng với hình là thư từ. Tôi lấy ra đọc thử. Phần lớn tôi không hiểu, chữ viết đã khó đọc và tôi lại chả biết gì về tiếng Pháp. Nhưng chữ nào tôi dịch được thì lại như thể một viên đạn bắn vào ngực tỏi: – như một nhát dao đâm vào ngực tôi.

Óc tôi mỏi mệt quá sức. Nhưng tôi nhận thức được điều này, là tôi không bao giờ lại dám viết cho những người này như tôi địnb. Tôi nhìn lại các tấm chân dung một lần nữa: trông họ không phải là những người giàu. Tôi có thể vô danh gửi tiền cho họ nếu sau này tôi làm ra tiền. Tôi níu lấy ý nghĩ này, ít ra cũng là một cái gì cho minh bấu víu. Kẻ chết này được rằng buộc với đời tôi, do đó tôi phải làm mọi cái, phải hứa hẹn mọi điều, để tự cứu lấy mình; tôi thề liều rằng tôi sẽ sống chỉ để cho anh và gia đình anh với đôi môi ướt tôi cố xoa dịu anh – và trong thâm tâm tôi, tôi mong rằng mình có thể chuộc tội bằng cách này và không chừng còn thoát khỏi nơi đây; âu cũng là một kế mọn: nến tôi mà được thoát khỏi cảnh hiểm nghèo này tôi sẽ xin lo mọi sự được chu đáo. Nên tôi mới giở sách ra đọc chầm chậm:

-Gérard Duval, thợ sắp chữ. Bằng bút chỉ của kẻ chết, tôi biên địa chỉ trên một phong bì, đoạn bỏ nhanh mọi cái vào trong áo anh ta. Tôi đã giết chết anh thợ in Gérard Duval. Ta sẽ làm thợ in tôi nghĩ hoang mang, là thợ in, thợ in –

***

Chiều đến, tôi bình tĩnh hơn. Nỗi sợ của tôi thật vô lý. Cái tên không làm tôi bận tâm nữa. Sự điên loạn đã qua. «Này bạn, » tôi nói vởi kẻ chết, nhưng nói bằng một giọng bình tĩnh, chôm nay là bạn, mai là tôi.

Nhưng bạn hỡi, nếu tôi thoát khỏi vụ này, tôi sẽ tranh đắu chống chiến tranh, nó đã đánh gục cả hai ta; lấy của anh mạng sống – và của tôi -? Cũng sự sống. Bạn hỡi, tôi xin hứa với bạn. Cảnh tượng này sẽ không bao giờ còn diễn ra,»

Mặt trời đã tà. Tôi thẫn thờ cả mệt cả đói. Đối với tôi hôm qua như một sương mù, chưa có hy vọng gì thoát ra khỏi nơi đây. Tôi ngủ gà ngủ gật và thoạt đầu không nhận ra là trời buông tối. Hoàng hôn đã đến. Tôi cảm như giờ đây nó đến rất mau. Thêm một giờ nữa. Nếu là mùa hè, phải ba giờ nữa. Một giờ nữa.

Bỗng tôi bắt đầu run; không chừng có chuyện gì xảy ra trong khoảng cách. Tôi không còn nghĩ đến kẻ chết kia, giờ thì hắn ta không còn nghĩa lý gì đối với tôi. Vọt một cái ham sống lại lóe lên và mọi cái từrng làm đầy ý nghĩ tôi chìm hẳn trước nó. Giờ thì cốt đề tránh cái đen, tôi lầm bằm như máy: «Tôi xin làm trọn mọi điều, làm trọn mọi điều tôi đã hứa với anh- nhưng tôi đã biết ngay rằng mình sẽ không làm trọn.

Bỗng tôi chợt nghĩ rằng chính mấy thắng bạn mình có thể bắn vào mình nếu mình bò lên; họ đâu có ngờ là mình bò về. Mình sẽ gọi lên ngay khi thuận tiện để họ nhận ra mình. Mình sẽ nằm trước chiến hào cho đến khí họ trả lời mình. Ngôi sao đầu tiên mọc. Mặt trận vẫn yên tĩnh. Tôi hít mạnh hồi hộp bụng bảo dạ:

«Giờ thì coi chừng, đừng có điên rồ nghe Paul- bình tĩnh nghe Paul, hãy bình tĩnh rồi mày sẽ thoát chết. Paul à.» Khi tôi dùng đến tên tục của tôi, tôi có cảm tưởng như người nào khác nói với tôi, nó mầu nhiệm hơn.

Trời tối thêm Tôi bớt hồi hộp, Tôi thận trọng chờ đợi cho đến khi chiếc hỏa châu đầu tiên bay lên. Đoạn tôi bò ra khỏi hố đạn. Tôi đã quên kẻ chết kia rồi. Trước tôi là đêm đi đến và cánh đồng lấp loáng lờ mờ.

Tôi nhắm chừng một hố đạn: ánh sáng vừa tắt tôi phóng nhanh vào đây, bò xa hơn, phóng vào một lỗ khác, phục mình xuống, bò tới. Tôi đến gần. Ở đấy, nhờ ánh sáng một hỏa châu tôi thấy cái gì động đậy trong đám kẽm gai, rồi khựng lại và nằm yên. Lần sau tôi nhìn lại, đúng, có người trong chiến hào chúng tôi. Nhưng tôi còn nghi ngại chờ nhận xem có phải mũ bọn mình không. Rồi tôi gọi. Và tức thì một tiếng đáp vang lên, tên tôi

« Paul – Paul _

Tôi đáp lại . Đúng là Kat và Albert mang cáng đi theo để tìm tôi.

« Mầy có bị thương không?

«Không, không –

Chúng tôi nhảy xuống chiến hào. Tôi đòi ăn và nuốt như vâm như voi. Miller đưa tôi điếu thuốc. Trong vài câu tôi thuật lại những gì đã qua. Chả có gì lạ; đó là chuyện thường xảy ra, Chỉ có công kích ban đêm là điều bất thường trong vụ này. Ở Nga Kat có lần phải nằm hai ngày sau chiến tuyến địch trước khi lần được đường về. Tôi không nói đến anh thợ in chết. Nhưng sáng hôm sau tôi không thể giữ kín được lâu nữa. Tôi thuật lại cho Kat và Albert nghe. Cả hai để cố an ủi tôi: « Mày không thể làm khác. Mày còn biết làm gì hơn?

Đã ra đây là phải thế rồi. »

Tòi nghe họ và cảm thấy nhẹ lòng một phần nào, an tâm trước sự hiện diện của bạn. Thật là rõ khéo lảm nhảm ngồi nói một mình trong cái hốc đạn đẳng kia.

«Nhin kia chẳng hạn, » Kat trỏ. Trên cấp tác xạ có vài anh bắn sẻ đứng. Họ đặt súng có ống kinh viễn vọng lên bờ lũy và quan sát mặt trận địch. Thỉnh thoảng lại nổ một phát.

Đoạn chúng tôi nghe kêu: «Trúng cái phócl » «Mày có thấy thẳng ấy nó nhảy lên trời không? Trung sĩ Oellrich quay lại đắc chỉ và ghi điểm mình. Hôm nay bác ta đứng đầu số với với ba phát trúng.

«Cậu nghĩ sao? » Kat hỏi. Tôi gật đầu.

«Nếu cứ giữ được cai đa này thì đến tối nay bác sẽ được một con chim màu nhỏ đinh ve áo.» Albert nói.

«Hoặc chả mấy lúc lên lon trung sĩ nhất, » Kat nói.

Chúng tôi nhìn nhau. «Tôi thì tôi xin hàng, » tôi nói.

«Thế cả, » Kat nói, «giờ cậu được thấy là phúc còn lớn.»

Trung sĩ Oellrich trở lại cấp tác xạ. Họng súng mò đi mò lại.

« Đừng vì cái chuyện ấy mà mất ngủ nghe, Albert nhắn.

Và giờ thì tôi không sao hiểu nổi nữa.

«Chỉ vì mình phải nằm ở đó với hắn ta có hơi lâu,» tôi nói. «Dù sao, chiến tranh là thế.»

Súng của Oellrich nổ cái cạch, nghe chát chúa.