Lò Cừ

Lâm Chương
Post by Sơn râu 20 Apr 2026

Xã Phước Trạch nằm kề quốc lộ 19, lưng áp sát bởi sông Vàm Cỏ Đông. Xe cộ, thuyền ghe qua lại hằng ngày, nhưng chẳng mấy ai quan tâm. Bởi đây là cái xã nhỏ, không có gì đặc biệt đáng chú ý. Trong thời chiến tranh, thỉnh thoảng xảy ra vài vụ bắn giết, do súng đạn của phe này hay phe kia, cũng là chuyện thường. Vì thế, Phước Trạch bị chìm khuất giữa bao nhiêu địa danh nổi tiếng có trận dánh lớn. Sau đây, chuyện rất bình thường nơi một xã nhỏ. Ông xã trưởng, tên Cây. Thường gọi Xã Cây. Kẻ ghét ông, gọi sau lưng Xã Cầy. Ý muốn ám chỉ là chó. Cây hay Cầy, chẳng làm ông sứt mẻ. Nhưng thằng nào dám gọi Xã Cầy trước mặt ông, ông đánh bỏ mẹ. Xã Cây là khắc tinh của những tay cờ bạc và trộm vặt trong vùng. Không những thế, mấy gã thanh niên tới tuổi quân dịch, còn lừng khừng chưa chịu đi, đều bị ông chiếu cố rất tận tình. Các bợm nhậu trong xã, rượu vào hay ồn ào lộn xộn, nhiều khi xảy ra đánh lộn. Ông nắm đầu lên xã, nhốt và bỏ đói vài ngày, thân nhân lãnh mới cho ra. Quốc Gia có hiến pháp đàng hoàng, Xã Cây chơi kiểu đó, là chơi luật rừng. Ông thách, tao chơi vậy, ai giỏi làm gì thì làm đi.

Chẳng có ma nào đụng vào ông. Tiếng hờn, có lẽ cũng thấu tai quận trưởng, nhưng ông quận làm ngơ. Dung túng lổi nhỏ, để đạt mục đích lớn: diệt Cộng. Mang cái nhãn hiệu này mà hành sử, dễ làm thiên hạ khiếp vía. Ban đêm, ông có thể đột nhập vào bất cứ nhà nào trong xã để lục soát, chẳng cần pháp lênh. Ông lý luận: “Chạy lên tới tỉnh, xin được cái lệnh xét nhà, thì thằng Việt Cộng trước khi chuồn êm, còn đủ thì giờ ăn một bữa cơm, và gieo cho vợ nó một hạt mầm Việt Cộng con. Mỗi năm, từ tháng Chạp đến tháng Giêng, Xã Cây làm ăn khấm khá. Nhất là trong ba ngày Tết, được nhiều vố. Thời gian rổi việc vui chơi, những tay cờ bạc, thường gầy sòng ăn thua đủ. Sòng nào cũng có đặt người báo động từ ngoài đầu ngõ, để kịp thời thu dọn khi có hiến. Nhưng Xã Cây đâu phải tay vừa. Ông tậu được một số điệp viên tí hon đắc lực, bằng cách dụ con nít, cho nó tiền ăn kẹo. Nhiệm vụ duy nhất là đi chơi vòng vòng lối xóm, thấy nhà nào có sòng bạc, lập tức bí mật báo cho ông biết ngay. Ông dẫn theo năm ba anh Nghĩa Quân, bất ngờ đột nhập vào ngõ sau. Lúc ông hô lớn “đâu ngồi yên đó, ai chạy, bắn gãy giò”, thì tất cả đã bị bao vây. Không tên nào dám chạy. Ai cũng biết Xã Cây không doạ. Nếu bị bắn gãy giò thật, chì cần báo cáo lên thượng cấp rằng, nghi ngờ Việt Cộng chạy, nên phải bắn. Cũng có lý. Nếu chẳng gian, sao phải chạy? Trước tiên, ông hốt cả tiền trên chiếu, thồn vào túi. Sau đó, nắm bộ bài làm tang vật. Ghi tên từng người xơng, ông trở lại văn phòng xã. Ai muốn gì, lên xã khiếu nại. Tên nào mất nhiều tiền, mon men lên gặp Xã Cây. Ông bảo đợi đó, rồi đi làm việc khác. Đợi nửa ngày, chưa chắc được gặp. Chán năn bỏ về, đừng mong dịp sau. Nếu kiên trì chờ mãi, cũng gặp Xã Cây. Ông sẽ rất lịch sự, chỉ ghế mời ngồi. Bây giờ, nói chuyện với nhau bằng luật. Ông bảo, điều luật số mấy nói thế này, điều luật số mấy nói thế kia. Chẳng biết những điều luật ấy có ghi trong hiến pháp Việt Nam Cộng Hòa thật hay không. Nhưng người nghe toát mồ hôi. Có thể tù như chơi. Sau khi nói luật, Xã Cây chìa miếng giấy, bảo ký tên nhận có tội đánh bài, số tiền sẽ dược trả. Không anh nào dám ký. Nếu xót của, thò bút ký tên, tiền cũng chẳng được hoàn. Đâu có cái biên bản nào xác nhận Xã Cây gom tiền sòng hạc? Chỉ có bộ bài làm tang vật mà thôi. Nhiều tay chơi bất mãn, muốn kiện. Nhưng nghĩ lại, quận binh xã, nên thôi. Ngoài cách hốt bạc sòng bài, Xã Cây còn kiểm tiền cách khác. Cách này có vẻ chính nghĩa quốc gia đại sự hơn. Ông đưa Nghĩa Quân luồn sâu vào những vùng mất an ninh. Nằm phục thco những con đường thường hay tiếp tế cho Việt Cộng, Xã Cây gọi là huyết mạch của dịch. Dân nghèo, buôn bán cò con. Họ mua thuốc tây, đồ dùng, nhu yếu phẩm, lén lút mang vào mật khu. Trót lọt, được món lợi to. Không lọt, nhiều khi nguy đến tính mạng. Nhẹ hơn, có thể đi tù. Làm ăn kiểu này, thường là phụ nữ. Gặp phụ nữ, Xã Cây chỉ tịch thu liền bạc và vật dụng, rồi cảnh cáo đuối về. Đuổi về là may. Nếu thẳng thừng, đi tù là cái chắc. Ông nói với anh em Nghĩa Quân: “Bắt tù người này, lại có người khác nổi lên thay thế. Không lẽ giết hết? Đừng nói chi đân nghèo, các bà tướng bà tá còn bán cho Việt Cộng cả xe GMC thuốc tây, cả ghe bầu súng đạn. Ai dám bắt họ? Cái gốc lớn nằm ở Sài Gòn. Cái rể ăn sâu vào tận phủ thủ tướng, dinh tổng thống. Thằng nào giỏi đụng đi? Không tán mạng, cũng thân bại danh liệt!” Xã Cây không nói ngoa. Điển hình là vụ “Long An còi hụ”. Chẳng ai ra mặt chủ chốt. Nhưng những thằng cắc ké đụng vào, đều trôi giạt điêu đứng, dở sống dở chết. Vỏ quít dày, móng tay nhọn. Trên đời có lắm Xã Cây, Nhưng Việt Cộng cũng không vừa. Họ đâu ôm bụng chịu đói, bị thương nằm bệnh chờ chết? Họ hóa giải hằng cách bung tiền ra cho dân nghèo mượn làm vốn. Mua hàng tiếp tế cho họ. Tiền lời bỏ túi. Tiền vốn giữ lại. Tiếp tục làm chuyến sau. Nếu chẳng may bị bắt, mất cả vốn lẫn lời. Họ cho mượn vốn khác. Số tiền cũ, coi như thiếu nợ. Ngày nào còn làm ăn với họ, họ không đòi nợ. Nếu ngưng, phải trả hết nợ cũ lẫn mới. Không ai dám quịt. Sợ họ chơi đòn giang hồ: ám sát. Vì thế, những ai đã mượn nợ, là chấp nhận gắn bó với họ bằng một chất keo bền bĩ lâu dài. Số tiền hốt được, Xã Cây không nuốt trọn.

Ông nói nửa đùa nửa thật: “Con gì ăn không ỉa?”

Vì thế, ông chia cho anh em Nghĩa Quân mỗi người một ít, gọi là tiền cà phê hủ tiếu. Ngược lại, anh em  Nghĩa Quân, vì lợi cũng hết lòng với ông. Chống Cộng là nhiệm vụ chung. Những đơn vị quân chính quy được trang bị vũ khi tối tân, đạn dược đầy đủ. Trung đội Nghĩa Quân của xã Phước Trạch, cũng như bao nhiều xã khác trên toàn quốc, chỉ được cấp phát những loại súng lỗi thời. Xã Cây bảo: “Trong khi địch xài AK, B40. Mình dùng Garant, Carbine. Chống sao lại?” Và, ông ngoại giao bằng tiền để Nghĩa Quân xã ông có được đại liên 30, súng cối 60, phóng lựu M79. Ngoại giao được súng lớn là một chuyện. Những thứ này đều ngoài cấp số đơn vị, lấy ai cấp phát đạn dược? Xã Cây lại phải bỏ tiền ra mua, từ những đơn vị chính quy hành quân ngang đây. Lính này bán vũ khí, đạn được cho lính kia, để chống kẻ thù chung. Mới nghe tưởng chuyện khôi hài. Trọng thời nhiễu nhương rối loạn, chuyện gì mà không thể xảy ra? Vô lý đến mức ông to bà lớn còn dám bán vũ khí cho kè thù nữa kìa! Tinh hình Phuớc Trạch tưong đối an ninh về mặt quân sự, nhờ vào hoạt động ráo riết của Nghĩa Quân. Nhưng tệ nạn cờ bạc trong xã, vẫn không sao trừ tuyệt, dù Xã Cây có nhiều mánh lới “hốt ổ”. Có sàng đánh lớn, là có thua đậm. Thua bạc, thường sinh trộm cắp. Kẻ trộm hay rình mò trong đêm. Việt Cộng đi về xã ấp, cũng hày rình mò trong đêm. Trời tối làm sao phân biệt ai là ai? Nghĩa Quân kích đêm, thấy bóng đen là nổ súng. Tên trộm nào xui, mất mạng rang chịu. Phước Trạch có Ba Rong, Sáu Cù nổi tiếng trộm vặt, còn phải ngán Xã Cây. Hai tay này làm thành cặp bài trùng, chơi bời lêu lỏng, quậy từ làng trên tới xóm dưới. Thời Xã Cây làm xã trưởng, cặp bài trùng không dám lộng hành, kéo nhau đi Sài Gòn móc túi cướp giật. Lâu lâu, về Phước Trạch, tạm nghỉ xà hơi. Xã Cây diểm mặt: “Tụi mày làm gì ở đâu thì làm. Về đây ngứa ngáy tay chân làm bậy, coi chừng lãnh thẹo, nghe con!”

Chúng ghét Xã Cây hơn ghét cứt. Có lần, Ba Rong, Sáu Cù trở về bằng chiếc xe Honda mới toanh. Chúng vênh váo, lượn tới lượn lui trong xã. Xã Cây nghi xe bất hợp pháp, chận lại xét thẻ chủ quyền. Hóa ra xe ăn cắp. Ông lôi cổ chúng lên xã, dần cho một trận mập mình, trước khi giao Cảnh Sát. Tù tội đầy khám rồi, người ta không muốn giam giữ lâu những tên ăn cắp vặt. Phải tống ra ngoài, lấy chỗ nhốt người khác. Cặp bài trùng tái xuất hiện ở Phước Trạch. Xã Cây hãm he: “Bắt tụi mầy như bắt cóc bỏ dĩa. Lần sau, khỏi bỏ dĩa, con ạ. Tao bẻ giò luôn.”

Ba Rong, Sáu Cù cười khinh khỉnh. Rồi chúng lại vắng mặt. Tưởng chúng đi Sài Gòn, giở ngón nghề cũ, Thời gian sau, bổng có cái thư gửi đích danh Xã Cây. Thư của Ba Rong, Sáu Cù báo cho biết, chúng đã giác ngộ theo quân Giải Phóng làm cách mạng. Khép ông vào thành phần ác ôn, có nhiều nợ máu với nhân dân. Và hửa hẹn sẽ lấy mạng Xã Cây trong một ngày rất gần. Xã Cây cười: “Bây giờ thì dễ xử trí rồi. Gặp hai con quỷ

đó, tao lia một tràng tiểu liên, gọn hơ.”

Con em xã Phước Trạch, kẻ đi lính Quốc Gia, người đi theo Việt Cộng. Biết dâu là chính nghĩa, khi bàn tay của cả hai phe đều đổ máu. Chọn phe này hay phe kia, không có nghĩa là chọn lựa một lý tưởng, hay theo một chính nghĩa. Tất cả đều vì hoàn cảnh mà thôi. Những năm gần đây, chiến trường sôi dộng dữ. Thỉnh thoảng, có người trở về trong chiếc hòm, phủ cờ vàng ba sọc đỏ. Bà con thân nhân khóc ầm lên. Réo Xã Cây mà chửi.Trong đớn đau mất mát, còn biết sợ gì ai. Người ta kêu cả tên tổng thống mà nguyền rủa. Khi người lính Quốc Gia chết là thế. Kẻ theo Việt Cộng chết, thân nhân của họ âm thầm bưng bít. Chẳng nghe ai nói năng la khóc và đòi đào mã cha Hồ Chí Minh. Không phải tự dưng mà thân nhân người chết, chửi Xã Cây. Trong xã, những thanh niên tới tuổi thi hành nhiệtn vụ quân dịch, còn lừng khừng chưa muốn đi, ông tới tận nhà nhắc nhở. Nhắc nhở không nghe, ông dùng biện pháp mạnh. Bắt giao cho quận. Quận giao cho tỉnh. Giao qua nhiều hệ thống. Cuối cùng giao ra tới chiến trường. Và chiến trường là con quái vật lạ lùng. Nó nuốt sinh mạng của cả hai phe lâm chiến. Nuốt hoài không no. Cung ứng bao nhiêu cũng không đủ. Dân tộc nào nuôi con quái vật này, không lo bị nạn nhân mãn. Ông quận trường nhiều lần xuống thăm Phước Trạch. Ngõ lời khen tặng Xã Cây và anh em Nghĩa Quân về thành tích dẹp giặc, giữ gìn an ninh trong xã. Nhưng người dân vẫn không ngớt than phiền. Họ cảm thấy bị kiểm soát gắt gao, cùng những biện pháp quá cứng rắn mà Xã Cây áp đặt lên

mọi người. Nghc những lời này, Xã Cây nói: “Nếu không kiểm soát gắt, thì nơi đây trở thành cái ổ chứa Việt Cộng. Nếu không dùng biện pháp mạnh, thì du côn trộm cướp lộng hành. Việt Cộng dùng máu để khuất phục, sao không ai lộ hé nói gì? Minh cứ xìu xìu ển ển, thì thôi, buông súng dầu hàng cho rồi!”

Xã Cây vẫn giữ nguyên thái độ và đường lối làm việc của mình. Để chứng tỏ vì dân trừ bạo, Việt Cộng áp dụng sở trường khủng bố, ra tay bằng thủ đoạn. Xã Cây có thằng con trai, mười bốn tuổi, thường đi câu cá theo những mương rạch, bờ ao. Một chiều, không thấy về. Nghi nó bị chết đuối, Xã Cây cho người tìm kiểm. Ba ngày không thấy xác nổi lên. Tuần sau, ông được lá thư, cho biết quân du kích đang giữ con ông. Nếu muốn nhận lại con, ông phải một mình đi vào vùng hẻo lánh. Xã Cây gầy rạc người. Ai chẳng hiết, đi là chết.

Có người bàn: “Không dại gì đem thân nạp mạng. Rồi họ cũng phải thả thằng bé vô tội mà thôi.”

Người khác lý luận: “Trong xã này, cũng có vợ con Việt Cộng. Ai làm khó dễ gì đâu? Người nào có phần người đó chứ.”

“Nếu Xã Cây cũng bắt vợ con của họ, đòi họ ra đây nhận lãnh thì sao?”

“Đó là hành động tiểu nhân.”

Bàn lui tính tới, Xã Cây quyết định không đi. Chờ du kích thả con ông vô điều kiện.

Mười ngày trôi qua, thằng bé không về. Xã Cây như ngồi trên than đỏ. Nửa tháng sau, nó bị vất xác ngoài bờ

sông Vàm Cỏ Đông. Khi được tin báo, nhiều người trong xã chạy ra xem. Xác thằng bé bị đâm nhiều nhát. Trên ngực còn cấm thẳng đứng một lưỡi dao găm. Chuôi dao buộc mảnh giấy, đề bốn chữ đậm nét “Cảnh Cáo Xã Cây”.

Nhìn cách sát hại quá dữ, mọi người thất sắc. Không ai dám lời ra tiếng vào bình phẩm. Tai vách mạch rừng. Biết đâu trong số người đi xem, có người là tai mắt Việt Cộng? Xã Cây nghiến răng, vồng bắp thịt hai hên quai hàm, mắt long lên dường bốc lửa. Khó mà diễn tả thế nào cho đúng ngọn lửa trong mắt Xã Cây. Ngọn lữa lạnh sắc của hận thù và đau thương! Ông rút cái lưỡi lê oan nghiệt trên ngực đứa con, cho vào túi dết bên hông. Rồi bọc tử thi trong tấm poncho, ôm về. Không hề nói năng.

Sau khi chôn cất thằng con, Xã Cây dắt vợ và mấy đứa con còn lại, vào ngủ trong đồn Nghĩa Quân. Ông dặn những người thân tín, ban dêm không nên tới nhà ông, Người ta nghi, ông gài mìn hoặc lựu đạn, để phòng kẻ gian đột nhập. Từ ngày ấy trở đi, Xã Cây lầm lì. Thái độ của ông, làm những tay trộm vặt gà ngoé trong vùng, cảm thấy lạnh cẳng. Thỉnh thoảng, Xã Cây biến mất một cách khó hiểu, đôi ba ngày. Giao công việc giấy tờ hành chánh cho xã phó giải quyết. Mãi sau, có người tiết lộ bí mật. Xã Cây, cùng vài anh Nghĩa Quân mang theo com sấy nước uống, âm thầm xâm nhập vô sâu trong vùng hẻo lánh. Họ nằm ẩn nấp ngày đêm trong lùm bụi. Vô phước, tên du kích nào đi qua một mình. Họ lôi vào, bịt miệng, trói tay chân. Xã Cây cứa cổ bằng cái lưỡi lê đã từng cắm trên ngực con mình. Tên nào giãy giụa, ông bảo: “Mày giãy, tao cắt trầy trật, lâu chết, đau lắm. Ngữa cổ nằm yên, tao làm nhanh, ít đau.”

Chuyện khuất lấp của Xã Cây, không mấy người chứng kiến. Nhưng, từ vùng hẻo lánh, du kích bắn tiếng ra, thề đòi nợ máu Xã Cây. Nghe thế, các cụ giả lắc đầu, chép miệng: “Oan oan tương báo!”

Một ngày, Xã Cây dụng phải mìn du kích. Miếng mìn xẹt ngang cổ, làm ông bứt cuống họng. Trực thăng tải thương cấp thời. Nhờ thế mà ông còn giữ mạng. Khốn thay! Dù cuống họng được nối lại, nhưng mất tính đàn hồi. Ông không nuốt dược. Khi ăn, phải thọc cái vòi vào cổ họng, đổ thức ăn vàn phễu, đẩy thức ăn trôi qua khỏi cuống họng. Các cụ già lại nới: “Quả báo nhãn tiền!”Xã Cây rời chức vụ xã trưởng. Sống hẩm hiu đời dân giả. Bấy giờ, kẻ ghét ông, gọi trước mặt là Cựu Xã Cầy.

Một mùa Xuân. Những kẻ chui rúc trong rừng sâu núi thẩm, trở về nghênh ngang giữa làng mạc thành phố, phất cờ tự xưng cách mạng. Đó là ngày đất nước thay ngôi đổi chủ. Người hiểu rõ bản chất cách mạng, khuyên Cựu Xã Cây nên trốn đi địa phương khác, man khai lý lịch mà ẩn danh. Cựu Xã Cây nói: “Cuộc tranh chấp đã ngã ngũ rồi. Ai tiểu tâm bươi móc chuyện cũ?”

Người ấy nói: “Sau khi Gia Long diệt Tây Sơn, còn đào mồ Nguyễn Huệ, lấy sọ làm máng đựng nước tiểu.”

“Trong lịch sử, không có nhiều Gia Long.”

“Thế thì ông không hiểu rõ đặc tính thù dai của dân tộc mình rồi!”

Nửa tháng, sau khi cách mạng tràn về. Ba Rong, Sáu Cù cùng với hai người nữa, đến nhà Cựu Xã Cây. Một người lạ mặt, có vẽ là cấp chỉ huy. Còn người kia, không ai khác hơn là cái gã đã hiếp dâm một chị đàn bà trong xã, nhiều năm về trước. Bị tố cáo, gã sợ tội, trốn mất. Không ngờ, gã đi làm cách mạng. Cựu Xã Cây đang ngồi trong nhà. Thấy những người mới đến. Tái mặt. Vụt đứng dậy. Sáu Cù cười: “Trước kia, mày hăm bẻ giò tụi tao. Nhớ không?”

Cựu Xã Cây nín thinh.

Ba Rong: “Thôi. Đừng phí lời với thằng mang nhiều nợ máu nhân dân.”

Hấn kćo cơ bẩm, đẩy viên đạn lên nòng.

Người lạ mặt đưa tay ngăn: “Không … ” Nhưng đã muộn. Cựu Xã Cây phóng chạy, ra tới sân thì bị nguyên một lọat đạn AK vào lưng. Té sấp. Thi hành xong, bốn người đi về phía xã. Trên đường đi, người chỉ huy nói giọng Bắc, trách: “Chú làm sai đường lối cách mạng.”

Ba Rong sợ: “Có phải ý anh muốn tha cho Cựu Xã Cầy?”

Người chỉ huy lắc đầu: “Không tha. Nhưng hành động phải tính toán và có kế hoạch. Làm gấp quá. Uổng. Phải lôi nó ra sân vận động. Bắt đứng trên cái bàn cao. Gọi nhân nhân chứng kiến. Mình hài tội nó trước khi xử tử. Dằn mặt luôn bọn phản động .. Một công hai chuyện.”

Ba Rong tiếc: “Thấy con mồi ngon quá. Ngứa tay, không chịu được. Lỡ rồi!