Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 22 Oct 2025

113. Nguyên Khai

Hãy đến chỗ gọi là phòng vẽ của Nguyên Khai, một cái garage nhỏ, để nhìn thấy cái ngổn ngang có thể làm cho phát ốm. Trên tường, dưới đất, trong xó góc, giữa lối đi, những ống màu quên đóng nút, những khung tranh trống đủ mọi kích thước được xếp ngả vào nhau, những thước bố vừa được mở ra, những bức tranh còn dở dang được cuốn lại. Mấy cái chân đèn cao ngất ngưởng, dây điện vắt ngang vắt dọc, nằm la liệt trên sàn nhà. Bà Lan Phương [bà Nguyên Khai] muốn cho bạn nhìn rõ bức tranh còn treo trên giá vẽ, không biết ổ điện nằm ở chỗ nào, nút nào là nút bà muốn bật.

Rồi cũng tìm ra. Ánh sáng, dù là ánh sáng tập trung của ngọn đèn nhỏ có chụp, trong căn phòng không có lấy một khoảng trống, hình như không xua đi được hết bóng tối, làm lóa màu sắc của bức tranh còn ướt sơn. Đối với những con mắt bình thường, người ta không khỏi thắc mắc tự hỏi, làm thế nào có thể vẽ trong điều kiện như vậy?

Thế nhưng, ngoài những đống khung chồng lên khung, còn có những đống tranh chồng lên tranh. Hoa. Chân dung. Tĩnh vật. Khỏa thân …

Khỏa thân một nửa thôi. Thiếu nữ hay một nửa đàn bà thôi. Một nửa đàn bà nghĩa là chỉ vừa qua tuổi thiếu nữ vài năm thôi. Năm năm. Mười năm. Không phân biệt được. Bầu ngực ấy không thể là bầu ngực thiếu phụ được.

Vì sao? Vì cái vẻ “trinh nguyên” người ta cảm nhận được qua màu sắc và nét vẽ chăng?

Thế còn cái vẻ mềm mại người ta cũng cảm nhận được qua màu sắc thì giải thích như thế nào? Nhớ Kawabata, trong cuốn Ngàn Cánh Hạc thì phải, một nhân vật nữ được hỏi vì sao vú của bà một bên to, một bên nhỏ?

Câu trả lời là chồng bà thuận tay trái. Hỏi bà Lan Phương ở đâu mà lắm người đẹp cho ông ấy vẽ thế?

“Dạ, không biết”.

Có thể tin được câu trả lời ấy không? Ánh sáng của ngọn đèn dừng lại trên một bức tranh không có khung ghim trên tường.

Garage bị dột chăng? Nước bám thành giọt trên bức tranh. Không, đấy chỉ là những giọt nước vẽ: trong suốt và đẹp như những viên ngọc. Người không quen với hội họa mới có thể bị sốc vì những bức tranh được hoàn tất bằng những bộ phận phế thải của một chiếc computer, những con ốc, con IC …

Nhưng cái thành phố chúng ta đang sống đây có thể nào tách rời ra khỏi những thứ ấy? Không biết có phải Nguyên Khai muốn đổi mới cách vẽ hay nhìn quanh đời sống không thể không có lúc thấy mình phải vẽ những bức tranh như thế, gắn liền sắt với màu. Nhưng dù là những bức tranh có lẫn kim khí như thế, người ta vẫn nhận ra chất thơ mộng lẩn khuất đâu đó quanh bức tranh, lấp lánh sau những mảng màu sậm, như những đốm sao nhìn thấy trong đêm của một thành phố kỹ nghệ.

Nói chung, cái chất thơ mộng, lãng mạn của tâm hồn Nguyên Khai hình như lúc nào cũng chìm lẩn dưới màu sắc, dưới những đường nét. Có vẻ như ông muốn dấu bớt chúng đi chứ không phơi bày ra.

Phòng tranh kỷ niệm 40 năm làm việc của Nguyên Khai, tháng 10/03, không có một bức tranh nào được vẽ từ 40 năm trước. Những bức tranh ấy bây giờ ở đâu, ai giữ, có lẽ chính ông cũng chỉ còn lại những kinh nghiệm. Không phải chỉ những kinh nghiệm hội họa, mà còn là những đắng cay, ngọt ngào của đời sống. Kinh nghiệm hiển nhiên là quý. Nhưng những nét vẽ không tuổi già, không quá khứ, tình cờ, hồn nhiên, lại có vẻ đẹp riêng.

Nguyên Khai muốn vẽ gì thì vẽ, nhưng xem tranh Nguyên Khai hãy tìm những bức ông vẽ hoa, vẽ thiếu nữ. Những thân hình mảnh mai ấy thế nào cũng có một chỗ đầy đặn. Màu sắc của ông không làm chói mắt, nhưng trong cái vẻ trầm trầm, buồn buồn, vẫn có một điểm nào đó rực rỡ sáng. Cái đẹp trong tranh Nguyên Khai là cái đẹp hiền hòa. Không có sự đe dọa mất mát. Tuổi trẻ tự nó là một cái đẹp, bền vững hay không là chuyện khác.

Có thể lấy câu thơ này của Tagore để nói về những bức tranh thiếu nữ của Nguyên Khai:

Đàn bà

Một nửa là đàn bà

Một nửa là mộng đẹp