Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 22 Oct 2025

112. Mai Chửng

Sau Ngọc Dũng [hội họa], Nguyễn Cao Đàm [nhiếp ảnh], sinh hoạt tạo hình của chúng ta lại vừa mất thêm một cột trụ nữa, đó là điêu khắc gia Mai Chửng. Nhân tài như lá mùa thu, cứ rụng dần.

Mai Chửng mất ở tuổi 62. Nhớ lại, nhà văn Nguyễn Mạnh Côn, trong một bài báo có viết:

“Nếu tôi có chết ngay lúc đang viết những dòng này, thì cũng không gọi là chết yểu được nữa”. Nếu chúng tôi nhớ không nhầm thì khi viết những dòng

ấy, Nguyễn Mạnh Côn mới ở tuổi 48, 49 gì dó. Vậy, Mai Chửng đã ngoài 60, càng không thể coi là non yểu. Thế nhưng chúng ta vẫn cứ thấy tiếc.

Bởi vì, các tài năng của chúng ta không có bao nhiêu, lại bị phí phạm vào những việc không đâu mất quá nhiều thời gian. Thành thử, lắm lúc chúng ta tưởng chừng những người như Mai Chửng chỉ mới vừa bắt đầu lại công việc. Ngành sinh hoạt nào thì cũng có thể có nhiều người theo đuổi, dù các tài năng thực sự không phải lúc nào cũng có.

Riêng điêu khắc thì dường như, ngay đến cả những người theo đuổi không thôi, cũng đã hiếm. Có thể, hiện tượng này chỉ đúng với chúng ta thôi.

Nhưng đó là sự thật. Sở dĩ có cái sự thật đó, bởi vì, trước hết, có lẽ tại chúng

ta chưa có một điêu khắc gia nào, được thực sự xếp vào hàng các bực thầy, để có thể truyền dạy công việc. Mặc dù trong các trường mỹ thuật, điêu khắc vẫn được là một trong những bộ môn chính. Đó là chuyện trường học.

Ngoài đời thì, việc buôn bán tranh gần như đã trở thành một nghề phổ biến.

Các người yêu tranh có thể bỏ ra một số tiền kha khá, để mua tranh về nhà treo, cũng không còn là chuyện lạ nữa. Nhưng những người mua tượng, sưu tập tượng, dù với mục đích nghệ thuật hay thương mãi, vẫn còn rất ít. Ở đây, chúng ta sẽ không nói đến những tay buôn lậu tượng [cổ] để kiếm tiền, vì đó là một công việc khác hẳn. Làm nghệ thuật không có công việc nào dễ dàng cả.

Nhưng điêu khắc hình như khiến người ta ngại, vì nó có vẻ kềnh càng, phức tạp. Từ ngọn núi đến một hạt sạn đều có thể là vật liệu của công việc. Tràng, đục, dao, kéo, cưa, búa, cuốc, xẻng, kìm, kẹp, mỏ hàn … đều có thể là dụng cụ. Một bức tranh dù kích thước thế nào cũng chỉ có vài chỗ bầy nhất định: nội thất một tư gia, một dinh thự hay một viện bảo tàng nào đó. Còn tượng, nhiều khi cần đến cả một công viên, một khu rừng, chỉ để bầy một pho duy nhất. Dĩ nhiên cũng không thiếu những tượng để bầy trong tủ kính. Nghe nói tranh của một vài tác giả Việt Nam đã bán được tới cái giá 6 con số. Đối với chúng ta thì đó là một cái giá khá lớn rồi. Nhưng nó không có nghĩa gì đối với những tác giả ngoại quốc. Tượng của chúng ta thì quả thật không ai biết rõ cái giá tiêu biểu [tượng trưng] thế nào. Về giá trị nghệ thuật thì từ trước tới nay, bức tượng được nhiều người biết và nói đến nhất, có lẽ là bức Nghìn Thu Vĩnh Biệt [Tiếc Thương?] của Nguyễn Thanh Thu, đặt tại nghĩa trang quân đội, Thủ Đức.

Nhưng sau 1975, bức tượng [và cả cái nghĩa trang] đã bị người ta phá bỏ.

Ngọc Dũng, Nguyễn Cao Đàm, có thể có nhiều người đã có dịp được thấy tác phẩm của họ. Riêng Mai Chửng thì số người được thưởng lãm tác phẩm của ông rất ít. Bức tượng được nhiều người biết đến nhất của ông là bức ông cho bầy tại Phòng Báo Chí thuộc Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị, nơi Mai Chửng đang làm việc với chức vụ đại úy. Tượng được hình thành hoàn toàn bằng những vỏ dạn súng cầm tay. Những vỏ đạn được hàn gắn liền với nhau, vặn vẹo như một khúc ruột trong cơn đau. Bức thứ hai là một khối đá trắng tạc đầu một người lớn và mấy đứa nhỏ.

Miệng và mắt cái người lớn cũng như lũ trẻ, có hình dạng làm liên tưởng tới miệng những ông bình vôi. Đó là những cái miệng không hẳn là những cái miệng, vì thế, có vẻ như không nói được. Những hố mắt khô rỗng, nhưng lại

có một vẻ gì đó rất thơ ngây, tội nghiệp. Chúng ta có bao nhiêu điêu khắc gia thực sự xứng danh?

Đó là một câu hỏi, hình như, trong hoàn cảnh hiện nay, chúng ta không trả lời được. Có điều mất Mai Chửng là chúng ta mất đi một điêu khắc gia có tài, thực sự có tài. Vì thế, cái chết của Mai Chửng không chỉ còn là nỗi tiếc thương riêng của gia đình ông.