Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 21 Oct 2025

111. Hồ Thành Đức & Bé Ký

Hai vợ chồng họa sĩ Hồ Thành Đức và Bé Ký vừa cho gom một số tác phẩm của  mình, xuất bản thành hai tuyển tập.

Tuyển tập tranh Bé Ký mang tên Quê Hương Mến Yêu và của Hồ Thành Đức là Ấn Tượng Trong Đời Tôi. Cả hai tuyển tập đều được in trên giấy láng cứng, trình bầy trang nhã.

Bé Ký và Hồ Thành Đức là những họa sĩ đã thành danh từ lâu. Hình ảnh một thiếu nữ nhỏ nhắn, áo cánh, quần đen, cặp giấy trên tay, đi lại trên đường phố, thỉnh thoảng dừng trước một hoạt cảnh nào đó, một đứa bé đánh giầy, một người đàn bà bán hàng rong vừa hạ đôi quang gánh xuống mời mọc khách, một chiếc xe thổ mộ từ phía đồng Ông Cộ chạy ra chợ Bà Chiểu, dừng ở phía bên kia đường Lê Quang Định, một người hát xẩm gỡ cây đàn đeo bên mình, ngồi xệp xuống dưới chân chiếc cột đèn bắt đầu hành nghề, một người phu xích lô vắng khách ghếch xe nằm nghỉ bên một góc hè, một cơn gió làm bay chiếc nón rách của một người hành khất … đó là những đề tài quen thuộc của Bé Ký. Chỉ với một mẩu than chì và một tờ giấy trắng, bà đã biến những cảnh sắc tầm thường ấy thành những tác phẩm.

Mới đầu Bé Ký chỉ vẽ chơi, vì có năng khiếu tự nhiên từ khi còn nhỏ, nhưng tài năng của bà đã được nhiều nhà chuyên môn đặc biệt chú ý, sau đó, Bé Ký đã được các họa sĩ Trần Đắc, Trần Văn Thọ và Văn Đen trực tiếp hướng dẫn. Và tài năng của bà được khẳng định. Cuộc triển lãm tranh đầu tiên của Bé Ký tổ chức tại trụ sở Pháp Văn Đồng Minh Hội [Alliance Francaise] năm 1957 được bảo trợ bởi ông René de Berval, người chuyên viết phê bình mỹ thuật cho tờ báo Pháp ngữ Journal d’Extrême Orient và tạp chí France d’Asie ở Sài Gòn.

Tranh của Bé Ký được nhiều người Âu Châu sưu tầm, không phải chỉ vì tính chất “hương xa”, mang những hình ảnh đặc biệt Việt Nam mà chính vì cá tính của tranh, hay nói cách khác, vì tài năng của bà.

Trong bộ sưu tập của Nhà Bảo Tàng Á Châu Thái Bình Dương tại Ba Lan có tranh của bà. Theo nhà nghiên cứu phê bình mỹ thuật Huỳnh Hữu Ủy thì “giữa hàng ngàn tấm tranh của Bé Ký, tranh vẽ nét bằng mực tàu, tranh tô màu trên lụa, tranh sơn mài, dĩ nhiên tranh sao đi chép lại cũng khá nhiều vì nhu cầu thương mại, giữa núi tranh đồ sộ ấy, nếu chọn lại thực kỹ, chúng ta sẽ có nhiều tấm thực hiện hết sức tài tình như Đàn Nguyệt, Mẹ Con, Đàn Độc Huyền, Đàn cò, Bà Cháu, có thể xem là tuyệt kỹ”.

Xem tranh Bé Ký, hẳn ai cũng thấy ngay là Bé Ký rất thành công ở chỗ, trong suốt 40 năm sống đời một họa sĩ, Bé Ký đã xây dựng được một thế giới riêng biệt, đầy cá tính ngay từ những bước đầu tiên, rồi từ đó bà cứ bước đi một cách vô cùng vững tin ở cách nhìn và sự lựa chọn của mình.

Bút pháp của Bé Ký thuộc về đại chúng, đó là một thứ nghệ thuật quần chúng. Như vậy chẳng có gì đáng tiếc khi nghệ thuật của Bé Ký chỉ ngừng ngang mức dân gian mà không đi xa hơn nữa. Nếu chúng ta đã có nguồn tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, tranh đỏ Kim Hoàng, tranh làng Sình ở Huế thì chúng ta còn có thêm nguồn tranh dân gian quý giá không kém, đó chính là tranh Bé Ký. Dĩ nhiên tranh Bé Ký cao và thơ mộng hơn nhiều vì nó là hơi thở thuần nhất của một nghệ sĩ chân thành, tài hoa, độc đáo và sáng tạo. Một dòng tranh dân gian của đại chúng như tranh Đông Hồ thì hoàn toàn ngược lại, xóa hẳn cá tính vì được hình thành bằng nhiều thế hệ qua thời gian và lịch sử”.

Hồ Thành Đức được đào tạo trường quy hẳn hoi. Ông tốt nghiệp trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Sài Gòn. Ông theo trường phái ấn tượng và vừa vẽ sơn dầu vừa dán giấy. Những bức tranh ấn tượng của Hồ Thành Đức quả thật đã gây ấn tượng mạnh đối với người thưởng ngoạn. Những tảng mầu dù rực rỡ hay u ám của ông luôn có một vẻ bứt rứt, không yên. Càng nhìn càng thấy như chúng muốn tự đổi thay vị thế, hình dạng. Các bức tường, tảng đá trong tranh ông hình như cũng muốn bật một tiếng nói, tựa hồ chúng phải mang một nỗi buồn chúng không chịu nổi. Nói về tranh Hồ Thành Đức, ký mục gia Jennifer A. Bauman đã viết trên tờ Register như sau:

“Tôi thấy sửng sốt trước xúc cảm và những ẩn dụ chứa giữ bởi những mảnh giấy nhỏ đã được xử dụng để tạo ra tranh collage phức tạp. Lần đầu tiên xem tác phẩm “Bức Tường Nước Mắt”, tôi tưởng như những bộ mặt đau khổ tuyệt vọng kia có thể phát ra tiếng la khóc nếu chúng không bị phủ một lớp sơn bóng dày lên trên. Rõ ràng là chiến tranh Việt Nam vẫn còn ám ảnh Đức và đem lại cho nhiều tác phẩm của ông nỗi thống khổ hiển hiện.

Những tác phẩm gần đây hơn của ông phô bầy đôi chút tư tưởng lạc quan. Ở bức “Hoa Đá”, những cạnh cứng của đá mở toang ra, khoe những bông hoa màu sáng bên trong. Nhìn gần hơn, ta thấy những mảnh giấy in hình đời sống của biển, như thể hứa hẹn một ngày kia thế giới sẽ được tắm gội bằng Nước hy vọng”.

Các bức tranh thiếu nữ của Hồ Thành Đức như: Ngày Về, Thiếu Nữ và Hoa, Phật Tuyết Sơn, Chân Dung Thiếu Nữ … đều là những bức tranh đẹp, màu sắc dịu dàng, thơ mộng, chứng tỏ ông còn có một tâm hồn lãng mạn, có đủ cái đắm đuối của một tình nhân.

Định mệnh có những sự sắp đặt kỳ lạ: cả Hồ Thành Đức lẫn Bé Ký đều mồ côi từ khi còn nhỏ. Họ được sinh ở hai phương trời khác nhau Hồ Thành Đức ở Đà Nẵng, Bé Ký ở Hải Dương. Sự run rủi nào khiến họ làm chung một nghề, gặp được nhau và trở thành bạn đời với nhau? Trong hai cuốn sách Quê Hương Yêu Dấu và Ấn Tượng Trong Đời Tôi, có những bức hình chụp chung hai người, tựa những bức tranh họ không vẽ mà tự nhiên thành vậy.