Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 19 Oct 2025

107. Xuân Đỗ

Từ Vết Thương Đến Giấc Mơ là tác phẩm thứ hai của Xuân Đỗ, sau tập truyện ngắn Sau Cuộc Chiến viết chung với Lê Minh Văn, được xuất bản cách đây khoảng ba, bốn năm. Sách do nhà xuất bản Hoài Bão ấn hành. Từ Vết Thương Đến Giấc Mơ tuy ra đời sau tập Sau Cuộc Chiến bốn năm, nhưng về nội dung, có thể coi như một tiếp nối những suy tưởng của tác giả về ý nghĩa của cuộc sống, nhấn mạnh vào đời sống chung và đất nước. Đời sống riêng nếu có được đề cập, chỉ là những bức tiểu họa thêm vào cho bức tranh lớn là đời sống chung mà thôi.

Ta có thể lấy truyện Vết Thương của Xuân Đỗ làm thí dụ cho nghệ thuật viết truyện ngắn của ông:

Nhân vật chính của truyện ngắn này là Tiếu. Tiếu cũng như bao người Việt bình thường khác đang sống ở Mỹ. Anh có tên Mỹ là Tony, lấy vợ Mỹ, sống thoải mái về vật chất. Tiếu có một vết thương dài và sâu ở bụng. Vết thương này là hậu quả của một mối tình: hai anh em cùng yêu một cô hàng xóm, Tiếu đã bị em ruột mình đâm. Sau khi đâm Tiếu, người em bỏ vào bưng, theo Việt Cộng. Tiếu không chết vì nhát dao mà vì bao năm tháng ưu tư dần vặt vì cơn bệnh trầm kha của dất nước: bệnh chia rẽ, huynh đệ tương tàn từ đời nọ sang đời kia. Tiếu rầu tới thối ruột và chết vì bịnh ung thư bao tử. Đó là cách cấu tạo nhân vật và lồng ghép ẩn dụ trong truyện của Xuân Đỗ. Nhận định về Xuân Đỗ, Tâm Thanh đã viết trên Tạp Chí Thế Kỷ 21, số 152 như sau:

“Xuân Đỗ nhìn thẳng vào cái bi đát của lịch sử dân tộc, nhưng không tuyệt vọng. Anh nuôi nhiều giấc mơ. Giấc mơ anh kể trong truyện cuối cùng, truyện “Giấc Mơ” [tranh đấu cho dân quyền của người thiểu số, những người bị xã hội bỏ quên vì nghèo khổ, ít học vấn] chỉ là một – một giấc mơ, có lẽ – do nặng tính luận đề – nên, ít tính thuyết phục cảm tính hơn – những truyện khác trong tập. Nếu người đọc theo thói quen, chỉ đọc những truyện đầu và truyện cuối, sẽ bỏ qua những vết thương xót xa, những giấc mơ … cảm động nhất”.

Cũng vẫn theo Tâm Thanh thì, vết thương “tuyệt vời” nhất trong các truyện của Xuân Đỗ, không nằm trong truyện Vết Thương mà nằm trong truyện Con Trai Người Tử Tội. Một người tử tội, trước giờ lên ghế điện, thố lộ với con trai về quá khứ của mình, qua đó, gián tiếp lý giải tại sao ông trở thành kẻ sát nhân. Không có gì phức tạp cả ông là một trong những đứa trẻ sống sót trong vụ pháo kích Trường Tiểu Học Cai Lậy vào năm 1965. Và xạ thủ chính là cha của ông, khi ấy ông còn là một đứa bé 9 tuổi. Em bé thoát chết, nhưng theo lời người y tá trong nhà thương, chỉ “chỉ sợ mảnh đạn còn ở trong đầu nó, không biết sau này có biến chứng chi không?”. Nỗi lo ngại của người y tá trong nhà thương đã trở thành sự thật: “Trời ơi! Ước gì đầu tôi đừng có tiếng nổ nữa. Tiếng nổ buổi sáng ở trường học Cai Lậy … và máu. Máu lại tung tóe khắp nơi”. Tiếng nổ kinh hồn đã tàn phá tâm hồn đứa nhỏ, thậm chí che lấp nhân tính, lớn lên em trở thành một tên đâm thuê chém mướn. Người thanh niên di tản sang đất Mỹ hòa bình, có cơ hội tiến thân, tìm được tình yêu, có vợ con, nhưng không thoát khỏi cơn hành của vết thương tâm thần.

Một hôm, do bị hắt hủi, bị dồn đến chân tường, anh đã nổi cơn điên giết luôn người vợ cũ và hai đứa trẻ vô tội. Hậu quả của cuộc chiến tranh, trên nhiều phương diện, chưa hết ảnh hưởng, vẫn tiếp tục tàn phá tâm hồn, nhân tính, nhiều người. Từ Vết Thương Đến Giấc Mơ gây xúc động đối với người đọc, mặc dầu ý muốn xử dụng những ẩn dụ của tác giả đã làm cho diễn biến của các truyện, có lúc không được uyển chuyển. Nhưng chính sự thiết tha trong từng dòng chữ của người viết vẫn đủ sức thuyết phục người đọc. Nhưng đọc tập truyện ngắn của Xuân Đỗ, thêm một lần nữa, độc giả lại cảm nhận rõ ràng cái nỗi đau này: tất cả các sách vở nói về đất nước chúng ta, nói về Việt Nam, dù đó là truyện ngắn, truyện dài, bút ký, phóng sự, tài liệu hay lịch sử, đều buồn, rất buồn nữa là đằng khác. Ngay cả những truyện tiếu lâm người ta nghe được đây đó, cũng là những truyện, hết chín trên mười, cười ra nước mắt. Liệu những giấc mơ, những ước mơ, có chữa được những vết thương, như cách đặt tên nối liền cuốn truyện của Xuân Đỗ?

Xin trích dẫn lá thư của người tử tội trong truyện, gửi con trai thay cho câu trả lời:

“Ba ước mong được ngủ một giấc, có giấc mơ thật đẹp, ôm con vào lòng. Johnny ơi! Nhìn con giống ai. Giống ba ở mái tóc, màu da. Giống mẹ ở chiếc mũi, cái miệng. Và tương lai của con nơi thanh bình này, không có hận thù, không có tiếng bom đạn nổ, không có cảnh người chém giết người”.