Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 19 Oct 2025

106. Vương Hồng Sển

Học giả Vương Hông Sển đã qua đời lúc 8 giờ 35 sáng ngày 9 tháng 12 năm 1996 tại nhà riêng của ông ở Gia Định, hưởng thọ 94 tuổi. Ông là một nhà khảo cổ, một người chơi đồ cổ, chơi sách và tất cả những thú vui này ông đều đã viết thành sách.

Thời Việt Nam Cộng Hòa, Vương Hồng Sển từng làm giám đốc Viện Bảo Tàng Sài Gòn, giảng dạy tại các Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, Huế. Ông là tác giả các cuốn Sài Gòn Năm Xưa, Thú Chơi Sách, Thú Chơi Cổ ngoạn, cùng nhiều cuốn khảo về đồ cổ. Vào năm 1995, một cuốn sách mới viết của ông được xuất bản ở hải ngoại, đó là cuốn Hơn Nửa Đời Hư đã được các độc giả đón đọc một cách nồng nhiệt. Nửa Đời Còn Lại có thể coi là phần thứ hai của cuốn Hơn Nửa Đời Hư.

Nói có thể coi Nửa Đời Còn Lại như phần thứ hai của cuốn Hơn Nửa Đời Hư chỉ là một cách nói. Bởi vì đây không phải là một cuốn truyện hiểu theo nghĩa thông thường, có đầu đuôi, có cốt truyện. Mặc dầu, đọc sách, người ta vẫn được tác giả dẫn theo, cho thấy rõ từ ngày ông còn là một cậu bé học tiểu học cho đến khi trưởng thành, thi đỗ ra làm thông ngôn cho Tây.

Nhưng đó chỉ là những sự kiện, không phải truyện. Lần theo những dòng chữ của ông người ta còn được gặp các nhân vật, từ những người bình thường, những giai nhân của Sài Gòn xa xưa, những người nay đã trở thành nhân vật lịch sử. Đọc thiên Tôi biết gì về Sài Gòn từ 1919 cho đến nay và từ Sài Gòn trở nên thành phố Hồ Chí Minh … của Vương Hồng Sển người ta sẽ thấm thía số phận của người trí thức miền Nam, kể từ khi Cộng Sản miền Bắc tràn vào, cái cách nói, cách viết làm sao đó, vẫn đạt được ý mình, mà thiên hạ không bắt bẻ được. Nếu ai đã có dịp trực tiếp nghe Vương Hồng Sển nói chuyện hay diễn thuyết, mới thấy cái uyên bác, cái duyên nói của ông quyến rũ người nghe đến thế nào.

Ông quan niệm một cách rõ ràng, ngoài văn viết còn một lối văn nữa, đó là văn nói. Quả thật, nghe Vương Hồng Sển, người ta không thể phân biệt những gì ông kể với phần văn chương ẩn dấu trong từng lời nói và nét đặc thù của ngôn ngữ miền Nam, trong cách xử dụng của Vương Hồng Sển, nó khác hẳn với văn Bình Nguyên Lộc hay Sơn Nam, mặc dầu cả hai người này cũng viết đặc sệt tiếng Nam và cùng làm chúng ta ngây ngất về cái duyên của tiếng Nam.

Cái thích thú nhất khi đọc Vương Hồng Sển là hình như lúc nào chúng ta cũng thấy bên cạnh vẻ đứng đắn của ông là một nụ cười nửa miệng. Ông cười điều mình nói, cười người nghe ông nói, cười cái khôi hài và cười cả sự nghiêm chỉnh nữa. Chẳng hạn nói về việc ông được cử ra Huế chấm thi,

Vương Hồng Sển viết:

“Nhớ lại năm 1967, tôi được cho ra Huế dự khảo xét các bạn Đại học nhỏ, thi ra trường … một tên thư ký quèn, dốt nho dốt nôm, nhưng vì ham tìm mua đồ cổ ngoạn, phúc được ra Huế có vé máy bay khứ hồi, tội gì mà từ chối … ”

Có bao nhiêu phần mỉa mai, bao nhiêu phần sự thật, bao nhiêu âu lo, cái lo của một ông thầy đối với học trò, trong những dòng chữ ấy?

Phải đọc Thú Chơi Sách của Vương Hồng Sển để cùng với ông hưởng cái tuyệt thú này. Cái may của người chơi sách vớ được một cuốn sách quý, mà lại vớ được từ tay một người bán đồng nát với giá rẻ mạt thì tưởng không còn cái vui mừng nào bằng. Mua hụt một cuốn sách hiếm, cho bạn mượn sách bạn đánh mất, không đòi lại được, giận bạn không đành mà lòng tiếc hùi hụi chưa biết bao giờ nguôi. Có những ông chủ Tây, tăng tiền lương cho tay bồi chỉ vì y biết cách rọc sách, bằng dao lưỡi dày, tơ giấy túa ra trên những cạnh sách, ông chủ vuốt ve như tóc giai nhân …

Nhưng chơi đồ cổ cũng như chơi sách không phải chỉ có thú vui mà rất nhiều nguy hiểm. Bởi vì cái gì quý ắt có nhiều người muốn chiếm hữu.

Nếu kẻ muốn chiếm hữu lại là người có thế lực thì người giữ của quý coi như mang vạ đến nơi rồi. Những người quen biết cụ Vương cho biết, bộ sưu tập đồ cổ của cụ là cả một bảo tàng quý giá và đã bị dòm ngó rất nhiều.

Từ khi cụ mất không thấy ai nhắc nhở gì đến kho tang ấy. Chẳng biết bây giờ ra sao? Có lẽ đúng như cụ nói trong sách, vật cũng tựa người, đều có số mạng của nó.