Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 17 Oct 2025

103. Vũ Ký

Về Nguồn là một tuyển tập gồm các bài Tiểu Luận, Hồi Ký, Điểm Sách, Tùy Bút, Cảm Nhận, Chính Luận Thơ và Ghi chú của Vũ Ký. Sách do Trung Tâm Văn Hóa Xã Hội Phật Giáo Việt Nam tại Cộng Hòa Liên Bang Đức xuất bản, dầy gần 400 trang.

‘Cảm Nhận’ là một bài viết, một bài chú giải và bình của Huyền-Thanh-Lu Le Hòa về bài thơ Vô Đề bằng Hán văn của tác giả Vũ Ký.

Ngoài ra sách còn có hai bài của Nguyễn Thùy, trình bày những cảm nhận của ông khi đọc các cuốn Luận Cương Về Văn Hóa Việt Nam và “Nghệ Thuật Viết Văn Đọc Văn” cũng của tác giả Vũ Ký.

Được biết trước 75 ông Vũ Ký là giáo sư dạy tại các trường Quốc Học Huế, Petrus Ký Saigòn. Ông từng soan nhiều sách giáo khoa về Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Văn Học Việt Nam Toàn Thư, Việt Nam Văn Học

Lược Sử thời đại cận và hiện kim. Cuốn Nghệ Thuật Viết Văn và Đọc Văn của ông được tái bản nhiều lần chứng tỏ ngày càng được nhiều người đọc.

Các tác phẩm của ông được đánh giá cao về văn chương và sư phạm, nhắm mục đích biểu dương, bảo tồn và phát huy nền văn hóa truyền thống Việt Nam.

Ngoài văn chương, các bài viết của ông còn đề cập tới nhiều khía cạnh thẩm mỹ, nghệ thuật khác của đời sống kể cả những ưu tư về chính trị.

Bài Lời Tâm Sự Gửi Đến Các Bạn Trẻ Sau Này là những lời tâm huyết của ông gửi tới các thế hệ mai sau về một hoàn cảnh lịch sử khắt khe, đau đớn, chúng ta đang trải qua đây, phải giải thích như thế nào với các thế hệ kế tiếp

về cuộc lưu đầy này. Bài Tưởng Niệm Về Nhà Thơ Bùi Giáng của Vũ Ký là một bài viết cảm động vừa cho thấy rất rõ chân dung Bùi Giáng vừa cho người đọc thấy lại một cách cư xử của con người xã hội một thời với nhau.

Ở trang 156, Vũ Ký viết:

“Cách đây khá lâu, trong cuộc đời làm thầy giáo tỉnh lẻ, lúc tạm dứt cuộc đời làm sinh viên ở Hà Thành, tôi hân hạnh có được ba người đệ tử – có thể gọi là đệ tử được không nhỉ vì tôi không lập một môn phái nào để trở thành là sư phụ của họ – đúng hơn là ba người em lớn thân thương, lỗi lạc.

Đó là Bùi Giáng, Tạ Ký và Nguyễn Thùy.

Không lớn hơn họ bao nhiêu tuổi và cũng là đồng hương, họ học với tôi từ lớp nhỏ ở bậc trung học Pháp như Bùi Giáng, Nguyễn Thùy, từ hết cả bậc trung học ở trong bưng rồi về thành Huế rồi sau này là đồng nghiệp với mình như Tạ Ký.

Nhắc tới bộ ba Nguyễn Thùy, Bùi Giáng, Tạ Ký, ngày nay kẻ mất người còn, có người trong hiện tại vẫn gọi tôi là Thầy như Bùi Giáng và Nguyễn Thùy, có người để được thân mật hơn, đã bỏ lối xưng hô “Thầy-Con” từ bao giờ mà gọi bằng tiếng ‘anh-em’ ngọt xớt như Tạ Ký … Tôi thật vô cùng

bùi ngùi về bao nhiêu hoài niệm cũ ray rứt, được sống với họ trên mảnh đất quê hương đất nước suốt từ thời bình đến khi thời loạn. Nhớ về họ, tôi cũng không có chút hậu ý nào lấy cái thực danh và chân tài của cả ba làm cái hư danh phảng phất cho chính mình”.

Còn chúng ta biết gì về Bùi Giáng?

Bùi Giáng dạy học, làm thơ, vẽ tranh, dịch sách?

Bùi Giáng điên ư?

Có lẽ chúng ta nghe nói về Bùi Giáng nhiều hơn là biết về ông. Theo Vũ Ký, Bùi Giáng không đọc và cũng ít để ý về chính trị, kinh tế. Giáng sống với cái “tâm từ bi” và cái “dạ tin người”. Sau biến cố 75 có những thời gian ông sống lê la ở gầm cầu, xó chợ, đền chùa, nghĩa trang, không thèm ăn, chẳng thèm đọc sách, chẳng nói văn chương, thi phú, đi đây đi đó với cái gánh lỉnh kỉnh đồ vật dơ dáy lượm lặt dọc đường. Có khi chửi chế độ, đem cả Chúa, Phật, Khổng, Trang, Nguyễn Du và cả Hồ Chí Minh ra đùa giỡn, bảo là thầy, là bạn, là tiền thân, đương thời, hậu duệ, là sư huynh, sư đệ, là em, là học trò của mình … Cái khùng đó không rõ do cái “điên loạn” hay dụng ý nào, thật khó lòng nhận định. Trong Tư Tưởng Hiện Đại cũng như Mưa Nguồn, Lá Hoa Cồn, Ngàn Thu Rớt Hột không thiếu những từ tục tĩu, văng ra một cách bất ngờ, sắp vận để thành thơ … sở dĩ có hiện tượng ấy, vẫn theo Vũ Ký, là do những ẩn ức sinh lý từ lâu không được giải thoát và suy đến cùng, thái độ, tâm trạng, xử sự nửa say nửa tỉnh của Bùi Giáng, tất cả cái bất bình thường ấy nằm trong một sự bế tắc nan giải về tư duy và tư tưởng của Bùi Giáng. Giáng đọc rất nhiều Khổng, Phật, Lão và viết về Khổng, Phật, Lão rất siêu bằng những luận giải và tìm hiểu độc đáo của mình. Nhưng hầu như Bùi Giáng ngả hẳn về phía Phật và Trang Chu, cho đấy là nguồn sinh khí và tâm lực của Đông phương, chưa ai lĩnh hội đến cùng như Giáng.

Chương viết về Bùi Giáng cũng như chương viết về truyện Kiều của Vũ Ký cho thấy, ông đã đọc người khác bằng tấm lòng của mình, tấm lòng yêu cái đẹp, yêu đất nước, yêu nhân tài, và đem cả tấm lòng và tình yêu ấy viết thành tác phẩm để truyền đạt lại cho người đọc.

Những dòng cuối bài nói về Bùi Giáng, Vũ Ký viết:

“Đôi trang tâm thành, tim rưng rưng nhòa lệ, tôi viết vội với xúc động rộn ràng nơi tâm cảm, gọi là nén hương lòng của một người anh, một người thầy già, lữ khách ở phương xa, đã đi trong cuộc đời của người em thiên tài lỗi lạc từ quê hương đau khổ đến thị thành xa lạ, ngày nay không còn nữa”.

Nhân ngày giỗ thứ hai, để tưởng niệm nhà thơ họ Bùi, bây giờ đây chắc hương linh phất phơ thanh thoát bay lên cao vút trong cõi vô thủy vô chung nào đó mà nhà thơ luôn vọng tưởng:

Bỏ trăng gió lại cho đời

Bỏ ngang ngửa sóng giữa lời hẹn hoa

Bỏ người yêu bỏ bóng ma

Bỏ hình hài của tiên nga bên trời

Bây giờ riêng đối diện tôi

Còn hai con mắt khóc người một con