Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Son rau 13 Oct 2025

94. Trí Hải

Sư Cô Trí Hải có tên thật ngoài đời là Công Tằng Tôn Nữ Phùng Khánh. Cô sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống tu học từ lâu trên đất thần kinh. Thân Phụ cô là cụ Nguyễn Phước Ưng Thiều, cháu nội của Tuy Lý Vương.

Trong thế giới tu hành, một người được coi là chân tu khi thấy đời sống, nhân cách, tính tình, có một vẻ gì đó, tựa hồ như đã được sửa soạn sẵn cho việc tu hành. Trường hợp sư cô Trí Hải hơi khác thường, nghe nói, khi mới mang thai cô được 3 tháng, thân mẫu cô đã tới xin cho thai nhi được quy y tam bảo với Hòa Thượng Thích Tịnh Khiết, tăng thống của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất (1964).

Hòa Thượng ban cho cô Pháp danh Tâm Hỉ. Như thế có thể nói sư cô đã tu từ lúc chưa chào đời. Dĩ nhiên đó chỉ là một cách nói. Năm 1964 cô chính thức xuất gia với sư Bà Diệu Không tại chùa Hồng Ân Huế, lấy pháp hiệu là Trí Hải. Và cô đã ở lại cửa Phật cho đến khi qua đời. Đỗ tú tài rất sớm, năm 17 tuổi, cô theo học sư phạm và trở thành giáo sư trường Phan Chu Chinh, Đà Nẵng. Năm 1960 cô sang Hoa Kỳ du học và tốt nghiệp cao học [M.A.] ngành thư viện. Sư cô từng giữ chức vụ Thư Viện Trưởng Viện Đại Học Vạn Hạnh. Tháng 12 năm 2003 sư cô được cử làm Phó Viện Trưởng Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam. Trong suốt 39 năm tu hành, sư cô nổi tiếng là người hành trì nghiêm mật và có một tấm lòng hỷ xả, thường không ngại ngần trong những công cuộc cứu tế xã hội, giúp những trẻ em nghèo khó, đồng bào bị bão lụt, nạn nhân chiến cuộc …

Ngoài những hoạt động hoằng pháp và cứu giúp những kẻ khốn cùng, sư cô còn được giới trí thức văn nghệ biết đến nhiều nhờ những công trình trước tác, phiên dịch. Hai cuốn sách do Phùng Khánh và Phùng Thăng dịch được rất nhiều người đọc là các cuốn “Câu Chuyện Của Dòng Sông” của Herman Hesse và “Bắt Trẻ Đồng Xanh” của Salinger.

Trong bài Ngõ Vào Thiền Sư Cô Trí Hải đã viết:

“Thiền là một phẩm chất của đời bạn, như hơi thở. Bạn tiếp tục thở dù cho bạn làm bất cứ việc gì, chứ không thể khi thở khi không. Thiền là một hơi thở tâm linh. Cũng như thân thể đang thở không khí, tâm bạn cũng cũng thở với ý thức tỉnh giác. Khi bạn hít vào thở ra, với ý thức thì bạn không chỉ là một xác thân vật lý, mà từ đó có một sự thở ‘cao cấp’ nghĩa là thở trong tỉnh thức, hít thở chính sự sống. Khi ấy bạn đi vào một lãnh vực khác, gọi là lãnh vực siêu hình. Sự thở của bạn là vật lý, còn thiền định, ý thức tỉnh giác, [chánh niệm] là siêu hình. Bạn có thể vào thiền từ bất cứ ngõ nào, vì toàn thể đời sống là một thiền định sâu xa:

Núi đồi, trăng sao, hoa lá, cây cỏ, toàn trái đất đều đang nhập định … Thi nhân có thể vào Thiền không cần đến bậc thầy nào, cũng không đi chùa … Ông ta có thể ‘nhập đạo’ bằng thơ văn bằng tính sáng tạo trong mình. Một người thợ gốm cũng có thể nhập thiền chỉ nhờ nắn đồ gốm. Mỗi ngành nghề đều có thể trở thành một cổng vào đạo … nếu như việc của bạn làm có phẩm chất của tính giác chánh niệm”.

Tổng số kinh sách dịch, hiệu đính, phóng tác và biên soạn của Sư Cô Trí Hải được liệt kê gồm 89 tác phẩm, điển hình là các cuốn:

1/ Luật Ni tứ phần chú giải,

2/ Luật Ngũ Phần, gồm 15 cuốn đầu

3/ Thanh Tịnh Đạo,

4/ So Sánh Trung A Hàm [Luận Án Tiến Sĩ của Hòa

Thượng Thích Minh Châu]

5/ Huyền Trang – Nhà Chiêm Bái và Học Giả

6/ Kim Cang Bát Nhã trực giải

7/ Pháp Hiển – Nhà Chiêm Bái

8/ Tạng Thư Sống Chết

9/ Hành Trình Mật Tông

10/ Phật Giáo Truyền Thống Đại Thừa

11/ Đường Về Nội Tâm

Sức làm việc của sư cô mạnh mẽ. Hình như viết sách, dịch sách cũng là một cách tu của Cô. Nhận định về Cô, nhà phê bình văn học Cao Huy Thuần cho rằng: “Cô đã để lại hình ảnh một bậc ni sư toàn vẹn mà Phật Giáo Việt Nam tự hào, hình ảnh đẹp thanh thoát của một hành trình đi vào chữ không”.

Người ta cũng nhắc lại nhiều giai thoại về Sư Cô trong đời sống thường nhật. Chẳng hạn, cụ Nguyễn Tường Bách kể, có lần cụ nghe Sư Cô nói về cái máy vi tính, sư Cô cho rằng nó cũng giống tâm người. Được hỏi giống ở chỗ nào, Cô đã giải thích “Mình ở trong cái hồ sơ [file] thì mình không thể xóa nó được. Mình ra khỏi nó mới xóa được nó. Tâm cũng thế thôi. Đang giận thì khó mà biết mình đang giận lắm”.

Lần khác sư cô cũng nói với cụ Bách:

“Đau răng mới biết rõ ý nghĩa của vô ngã. Khi răng không đau thì mình không để ý tới hắn, coi như không có. Khi hắn lên tiếng là có chuyện. Cũng thế, nếu mình vô ngã thì môi trường chung quanh mình rất dễ chịu. Còn mình lên tiếng ‘có tôi đây’ thì có chuyện ngay . Bởi vậy, muốn lành mạnh thì phải vô ngã thôi”.

Xin trích dẫn sau đây bài thơ Sống Chết của sư Cô Trí Hải, viết trên giường bệnh trước khi mất:

Sống trong hơi thở vào

Chết cùng với hơi ra

Ngày đêm liên tục chuyển

Kiếp số như Hằng sa

Hít vào ta còn đó

Thở ra đã hết ta

Ta hòa cùng với gió

Thành vũ trụ bao la

Sư cô Trí Hải đã viên tịch ngày 7 tháng 12 năm 2003 sau khi bị tai nạn xe hơi trên đường đi cứu trợ từ Bình Thuận về Sài Gòn. Tai nạn xẩy ra tại Suối Cát tỉnh Đồng Nai. Sư cô trụ thế 60 tuổi.