Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 10 Oct 2025

89. Trần Thị Diệu Tâm

Phía Bên Kia Mặt Trăng là tập truyện ngắn thứ ba của Trần Thị Diệu Tâm, sau những cuốnNgười Về, Rong Biển. Phía Bên Kia Mặt Trăng gồm mười lăm truyện ngắn. So với những truyện đã cho xuất bản trước, cách viết của Trần Thị Diệu Tâm không có gì thay đổi. Giản dị, nhẹ nhàng, từ cách bố cục, tình tiết của các câu chuyện. Nhân vật cũng như không khí các truyện của Trần Thị Diệu Tâm là những gì gần như đã biến mất trong văn chương của chúng ta nói chung, trong những năm gần dây, nhất là trong những truyện của các nhà văn nữ.

Đó là cái thế giới dịu dàng, êm ả – êm ả ngay cả trong những tình huống gay go, đau đớn nhất. Tình ái trong thế giới ấy là một thứ hạnh phúc người ta không đạt được, chứ không phải một cơn bệnh hành hạ như phần lớn các truyện gần đây thường cho người ta cảm tưởng ấy.

Truyện của Trần Thị Diệu Tâm là những truyện có thể kể lại được, nếu người ta muốn. Nó cũng đứng vững trong toàn thể bố cục của nó, chứ không phải những câu văn, những tư tưởng tách rời.

Phía Bên Kia Mặt Trăng truyện được tác giả chọn làm nhãn cho cuốn sách và các truyện Chốn Cũ, Sợi Tóc là những truyện ngắn có thể coi là điển hình của Trần Thị Diệu Tâm.

Đọc những truyện ngắn ấy nửa chừng người ta có thể phỏng đoán những gì sẽ xẩy ra ở đoạn cuối. Nhưng cái thích thú là người ta vẫn phải đợc tới để xem sự thể thế nào. Và  thường thường, cái nút mở, cái kết thúc truyện của Trần ThịDiệu Tâm dù không xa với dự cảm của mình bao nhiêu, người ta vẫn không khỏi ngạc nhiên. Điều ấy vừa chứng tỏ cách suy nghĩ riêng biệt, nghệ thuật viết của tác giả, vừa cho thấy sự phong phú của đời sống: người ta không bao giờ biết trước được điều gì, dù nhỏ nhoi đến đâu chăng nữa! Cái sợi tóc Thạch Lam nói tới trong một truyện ngắn của ông là khoảng cách giữa lương thiện và bất lương. Sợi tóc trong truyện ngắn của Trần Thị Diệu Tâm là sợi tóc thật, nhưng tự nó lại mang những sự thật khác.

Người đàn bà trong truyện của Trần Thị Diệu Tâm không có tên, chỉ được gọi bằng ‘chị ta’, một người Á đông, rõ hơn, là một người Việt Nam.

Chị được chồng bảo lãnh qua đây, tức là nước Pháp, nhưng bắt chị ký giấy ly dị ngay, vì chồng chị đã có vợ khác. Sự việc làm cho vợ chồng ông Nguyễn hết sức bực mình, nhất là bà Nguyễn.

Bà bảo chị:

“Sao chị không làm dữ để chồng chị trở về với mình, lại ký bằng lòng ngay, dại quá”.

Chị từ tốn trả lời:

“Thưa bà, em không thể làm như thế. Chồng em viết thư cho em lúc còn ở Việt Nam nói, khi anh vượt biên đến đây, chính cô ấy lo lắng và giúp đỡ anh để có công ăn việc làm. Cô ấy là ân nhân của chồng em, cũng là ân nhân của em. Nhờ vậy, anh mới có tiền giúp mẹ con em. Con gái em nay đã có chồng tử tế”.

Bà Nguyễn cho rằng chị nghĩ xa xôi quá, sống đây mà tình nghĩa quá chỉ thiệt thân. Nhưng chị ta nghĩ khác.

Chị nói với bà:

“Thưa bà, em rất quý trọng anh ấy, chỉ vì hoàn cảnh, vì số phận em phải chịu đựng như thế. Bao giờ em cũng xem anh ấy là chồng”.

Chị gốc gác chỉ là một giáo viên tiểu học, ít học, không đọc được tiếng Pháp, nên giấy tờ cứ phải nhờ người đọc dùm và chỉ dẫn, phiền phức, và nhờ mãi người ta cũng bực mình. Bà Nguyễn nói với chồng, ‘anh rảnh rỗi thì giúp cho chị ta’.

Hàng xóm qua lại, ông giúp chị làm các giấy tờ. Để đền ơn, chị đi chợ thỉnh thoảng làm đồ ăn mang biếu, rồi ở lại dọn dẹp giúp ông bà bếp núc sạch sẽ. Bà Nguyễn muốn tỏ ra không phải là người lợi dụng, đưa chị một ít tiền để trong phong bì, chị không nhận. Chị nói, ông đã giúp chị làm đơn xin được tiền trợ cấp, nên chị không dám nhận gì của bà. Bà khen chị, ở lâu với cộng sản mà không bị biến đổi tâm tính, vẫn giữ được tâm hồn trong sạch, cốt cách của một người đàn bà lương thiện. Bà lựa một số quần áo cũ không dung tới nữa, cho chị. Bà cũng nói, sẽ đưa chị đi uốn tóc, chị có duyên, phải làm đẹp để còn lấy chồng khác. Nhưng chị từ chối, lấy cớ chồng chị rất thích mái tóc dài tự nhiên và vẻ quê mùa, mộc mạc của chị. Bà phát bực mình, cho chị là một người đàn bà nô lệ cho đàn ông.

Một bữa, sau khi ủi quần áo giúp ông bà, chị đã lôi một đống giầy của ông bà ra lau chùi, đánh bóng. Ông Nguyễn người ý tứ, không bao giờ khen một người đàn bà nào trước mặt vợ. Ông nhẹ nhàng bảo chị, việc chùi giầy để ông bà tự làm lấy. Ông không muốn chị làm việc ấy. Chị nói, không biết sao, ủi quần áo, chùi giầy cho ông, chị nhớ tới chồng chị. Trước 75, anh rất ưng ý vì chị ủi quần áo không thua gì tiệm và chùi giầy không thua gì bọn chuyên nghiệp. Bà Nguyễn cũng đem chuyện “chị hàng xóm” kể lại cho bạn hữu nghe và không quên kết luận đó là một người đàn bà nô lệ cho đàn ông.

Trong tình vợ chồng, ông Nguyễn thường bị vợ từ chối lấy cớ là “gõ cửa không đúng lúc”. Tất cả các dữ kiện đó hình như báo trước một điều gì đó.

Điều gì?

Ở trang 142, Trần Thị Diệu Tâm viết:

“Rồi một hôm, bà Nguyễn thay chiếc áo gối, bỗng nhìn thấy một sợi tóc dài đen bóng dính vào lớp vải. Bà cẩn thận đưa sợi tóc lên nhìn, lấy hai ngón tay vuốt thẳng. Sợi tóc dài gấp ba lần tóc mình, thẳng, không chút rợn sóng. Bà run rẩy, sợ hãi nghĩ đến người đàn bà ‘quê mùa’ đã nằm trên giường này với chồng mình”.