Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 10 Oct 2025

88. Trần Phong Giao

Trần Phong Giao là bút hiệu. Ông tên thật là Trần Đình Tĩnh, sinh năm 1932, không rõ nơi sinh, mất tại Sài Gòn ngày 13 tháng 4/2005.

Về sáng tác, Trần Phong Giao để lại 2 tác phẩm: Ngồi Lại Bên Cầu và Nửa Đêm Thức Giấc. Về phiên dịch, ông đã chuyển sang Việt ngữ các cuốn:

– Guồng Máy [L’ Engrenage] của Jean Paul Sartre.

– Sứ Mệnh Văn Nghệ, diễn từ của Albert Camus đọc khi nhận giải Nobel văn chương.

– Sự Đã Rồi [Les Jeux Sont Faits] của Jean Paul Sartre.

Nhưng công lao lớn nhất của Trần Phong Giao đối với sinh hoạt văn học nghệ thuật miền Nam trong hai thập niên 60, 70 là khi ông làm Tổng Thư Ký cho báo Văn. Nhờ ông, tờ Văn đã có được một nội dung riêng biệt, phong phú. Ông đã làm những số báo đặc biệt về các tác giả ngoại quốc, nhất là các tác giả đương thời, cung ứng cho các độc giả không tự mình có đủ thì giờ hay hoàn cảnh thuận  tiện, nhất là các độc giả trẻ chưa thông thạo các ngoại ngữAnh, Pháp, có thể tiếp cận với văn học thế giới một cách tương đối đầy đủ và cập nhật. Cũng từ tờ Văn, rất nhiều người viết mới được giới thiệu tới người đọc, hiện đã trở thành các tác giả danh tiếng.

Nguyễn Xuân Hoàng, người đang tiếp tục làm tờ Văn ở hải ngoại, đã kể lại trường hợp tình cờ ông nhận được một số báo Văn cũ, số 164, ra ngày 15 tháng 10, 1970, có chủ đề là “Đi Giữa Mùa Thu”, tuyển tập những cây bút trẻ, có thể coi như điển hình cho cách làm việc của Trần Phong Giao khi thực hiện một số báo.

Nguyễn Xuân Hoàng viết:

“Như tên gọi của nó, đây là một số báo dành riêng cho những người mới đến với Văn. Mới từ người vẽ tranh bìa: họa sĩ Hồ Đắc Ngọc. Và tất nhiên cái mới chính là từ những người làm thơ, viết văn: Lê Văn Thiện, Đặng Tấn Tới, Kinh Dương Vương, Nguyễn Đường Thai, Nguyễn Lệ Uyên, Hoàng Ngọc Châu, Hồ Minh Dũng, Lộc Vũ, Mường Mán, Hoài Tuyết Trang, Phạm Ngọc Lư, Lê Miên Tường, Nguyễn Lương Vy, Nguyễn Văn Ngọc, Phạm Thanh Chương …

“Tôi [tức Nguyễn Xuân Hoàng] không biết trong số những người viết trong số báo này [cách đây 35 năm] ai còn, ai mất, ai vẫn cầm bút và ai đã thay tên đổi nghề, nhưng tôi biết ít ra chúng ta vẫn còn Kinh Dương Vương của truyện ngắn, ký Dung Nham khi làm thơ, và Rừng khi vẽ, vẫn còn Mường Mán viết truyện trong nước, vẫn còn Hồ Minh Dũng sáng tác mạnh mẽ ngoài nước”.

Trần Phong Giao không làm việc một mình. Ông được rất nhiều các nhà văn, các học giả phụ giúp, để đọc các bài lai cảo, so sánh các bản dịch thuật, trước khi cho in trên báo. Một người cộng tác với báo Văn, thời Trần Phong Giao cho biết, thường Trần Phong Giao đưa bản thảo các truyện được gửi đến báo cho ba người đọc, hễ hai trong ba người đồng ý, bài sẽ được “đi” trên báo. “Đi” là tiếng Trần Phong Giao thường dùng để chỉ những bài sẽ được in trên báo. Ba người ấy là ai thiết tưởng bây giờ cũng chẳng còn gì quan trọng nữa.

Trần Phong Giao được coi là một tổng thư ký tòa báo giỏi. Chữ giỏi ở đây có thể hiểu theo nhiều nghĩa. Ông đọc được hai ngoại ngữ Anh và Pháp. Ông lại sẵn sàng hỏi nghĩa dù một chữ bất cứ ai đó ông cho là có thể tin cậy được. Ông chịu khó và rất kiên nhẫn. Chẳng hạn số báo cần bài của một người nào đấy, ông sẵn sàng chạy đi chạy lại, đến tận nhà hay tại một cái quán nào đó, lấy thêm một trang hay ít dòng mang về nhà in cho sắp chữ rồi lại quay trở lui lấy những trang kế tiếp cho đến khi xong bài.

Cũng vẫn Nguyễn Xuân Hoàng cho biết tiếp:

“Trần Phong Giao là người khéo hỏi bài người viết và đối xử khéo léo sau khi đăng bài. Trong ngăn kéo anh bao giờ cũng có sắn bài cho vài số báo. Anh đặt bài cho những số chuyên đề từ cả sáu tháng đến một năm trước. Có thể nói, tạp chí Văn thời Trần Phong Giao là một tạp chí văn chương hơi cổ điển và đặc biệt … ít lỗi chính tả nhất, bởi vì trước hết anh là người cẩn trọng, chăm sóc từng chữ, từng trang bài và sau nữa, anh còn có một người phụ tá cần mẫn, tỉ mỉ, giỏi chính tả, ngữ vựng là Đàm Gia Tuấn.

Đưa bài cho Trần Phong Giao, người viết có thể yên  tâm nhiều mặt: bài không bị sai lỗi chính tả và, tiền nhuậnbút có ngay sau khi báo ra”.

Trần Thị Ngh, cái tên viết bằng 3 mẫu tự, nên không biết đọc thế nào cho đúng, hiện là một tác giả có nhiều người đọc, kể lại kỷ niệm cuộc gặp gỡ đầu tiên của bà với Trần Phong Giao, khi bà mang bài đến đưa cho báo Văn như sau:

“Mặc áo dài trắng đi xe buýt đến tòa soạn nguyệt san Văn ở đường Phạm ngũ Lão, tôi thập thò khá lâu trước khi bước qua ngạch cửa. Tiếp tôi là một ông bụng bự mà tôi lập tức đặt tên là Ông Địa. Trong khi tôi còn đang lớ ngớ chưa biết tính sao, Ông Địa hỏi, giọng vừa bực tức vừa chán: “Có gì đó?”. “Dạ nộp bài”. “Ơ … dạ của má em”. Ông ta bảo, đưa đây, rồi lơ đãng lia cái phong bì lớn có đựng bản thảo truyện ngắn viết tay của tôi lên cái bàn viết gần đó. Đứng đón xe buýt lượt về giữa trời Sài Gòn nắng chang chang, tim vẫn còn đập dội ngược vì tức, tôi tự nhủ sao mà cái thế giới viết lách nó hách xì xằng đến thế!”.

Cái người được gọi là Ông Địa đó chính là Trần Phong Giao. Trần Thị Ngh. đã mô tả khá chân thực hình dáng cũng như cách cư xử của Trần Phong Giao khi người ta gặp ông lần đầu. Nhưng giao thiệp với ông lâu, người ta sẽ thấy ông là một người tốt bụng và cư xử rất đàng hoàng.

Trần Phong Giao mất, báo chí trong nước không một dòng nhắc đến ông. Mặc dầu sau 75, vào Nam, rất nhiều  người, nhiều giới, ai cũng cố tìm cho đủ bộ báo Văn để đọc và để … nghiên cứu.