Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 8 Oct 2025

87. Trần Ngọc Ninh

Cái tên Trần Ngọc Ninh chắc không còn xa lạ gì với tất cả những ai lưu tâm tới nền văn hóa của đất nước. Bởi vì, không phải chỉ riêng bao thế hệ bác sĩ của chúng ta đã thụ giáo ông, giáo sư bác sĩ Trần Ngọc Ninh còn là một người thiết tha với tất cả những gì liên quan cái hay, cái đẹp của nền văn hóa của dân tộc, ông đã dày công nghiên cứu rồi đem chia sẻ sự hiểu biết cho các môn sinh và độc giả xa gần, những người đọc ông.

Nhớ lại, sau 1975, có một đêm, tất cả dân miền Nam đã bàng hoàng khi bỗng nghe các đài phát thanh BBC, VOA loan tin bác sĩ Trần Ngọc Ninh vượt biên và đã được một tàu buôn ngoại quốc vớt ở biển. Một nỗi bàng hoàng pha lẫn vui. Vui, vì mừng cho ông đã thoát khỏi cảnh tối tăm, chắc đã làm ông khổ tâm lắm, trong những ngày còn mắc kẹt lại Việt Nam.

Buồn, vì những nhân tài, trí thức, cứ dần phải bỏ nước ra đi hết. Như thế đất nước sẽ còn lại gì?

Người ta không thể không tự hỏi, đến những người như thế cũng không cần thiết đối với chế độ, không thể sống được với chế độ thì, liệu bản thân mình, làm sao sống và còn có thể làm được gì nữa? Ý nghĩ cụ thể nhất của cuộc sống là người ta cảm thấy mình cần thiết đối với người khác. Trong chế độ cộng sản, ngoài những người cầm quyền, không ai được coi là cần thiết cả. Điều ấy cũng có nghĩa là không ai có giá trị gì cả.

Và, đúng như nhà văn Trung Quốc Cao Hành Kiện vừa được giải Nobel văn chương nói, muốn tồn tại trong xã hội cộng sản, người ta còn phải xóa bỏ cả cá tính nữa. Trở lại với cuốn Tuyết Xưa của giáo sư Trần Ngọc Ninh.

Đây là một tác phẩm viết về văn hóa và một chút lịch sử y khoa đại học đường Sài Gòn. Nhan đề của cuốn sách có lẽ được rút ra từ một câu thơ của Francois Villon:

“Où sont les neiges d’antan?”

Những tuyết xưa nay đâu? Tác giả đã phân tích quan niệm về cái đẹp trong thơ Villon. Cái đẹp với Villon có nhiều hình dạng. Có người đẹp lộng lẫy về dung nhan và thân hình như Flora và Thais. Có người đẹp vì mối tình não

nùng như Heloise. Có người đẹp vì cuộc đời oanh liệt như Jeanne d’ Arc.

Rồi tác giả dùng những hình mẫu ấy chuyển vào thơ Việt Nam với những người đẹp Đông Phương:

Chiêu Quân xưa Hán cống Hồ

Việt Huyền Trân lại Trà Bồ sang ngang

Thái Chân một giải lụa vàng

Mị Châu một kiếp đoạn trường chưa tiêu

Châu Phong dấy nghĩa Nhị Trưng

Triệu Vương nịt vú lẫy lừng đầu voi

Như con ong hút hoa làm mật, con tầm biến dâu thành tơ, tác giả đã dùng tất cả sự uyên bác của mình, góp nhặt từ cái tốt đẹp nhất của nhân loại, biến thành những dưỡng tố, bồi đắp cho văn hóa Việt Nam.

Viện phó viện Việt Học ở Cali, giáo sư Lê Bảo Xuyến, đã phát biểu cảm tưởng của Bà về cuốn Tuyết Xưa trong buổi ra mắt sách do chính Viện Việt Học đứng ra tổ chức như sau:

Tác giả đã đưa người đọc lần theo từng bước hình thành của văn hóa: loài người vươn lên khỏi lối sống hoàn toàn theo sinh lý và thiên năng của các loài vật khác. Để sống còn và để đối phó với những thách thức và đòi hỏi của sự đổi dời, một sự sáng tạo lạ lùng đã được phát minh. Cơ cấu não bộ dần dần từ đời này sang đời khác sáng lập ra một chính sách thông tin đưa đến ngôn ngữ. Và dần dần dựng lên những phân biệt nghĩa là những cặp đối nghịch: cái sáng / cái tối, những cặp đối nghịch: cái sáng / cái tối; cái nhanh / cái chậm; cái ngọt / cái đắng; cái ta / cái không ta; cái ăn được / cái không ăn được.

Và, vì nhu cầu tổ chức và sự chia ra từng đàn để phân công tự nhiên trong các bộ lạc và khóm, mà trong dân tộc Việt Nam thái cổ đã có sự phân cách đàn ông / đàn bà.

Cho đến hiện tại, có lẽ không có cách giải thích nào rõ ràng và hay hơn cách giải thích của giáo sư Trần Ngọc Ninh về chữ đàn trong ngôn ngữ của chúng ta. Trong cuốn sách còn nhiều định nghĩa lý thú về ngôn ngữ. Chẳng hạn các từ cô dâu / chú rể có nguồn gốc từ đâu, e ít người biết.

Giáo sư Ninh giải thích: các danh từ rẫy, ruộng, rể đều cùng gốc với rễ.

Chú rể là người làm rẫy, làm ruộng. Còn cô dâu là người trồng dâu. Như vậy trai gái lấy nhau có nghĩa là sư phối hợp của hai khả năng sản xuất tiêu biểu cho nền kinh tế nông nghiệp của ta.

Giáo sư còn đưa ra một định nghĩa hết sức giản dị thế nào là văn hóa trong cuốn Tuyết Xưa:

Văn hóa là cái mà ta khác họ. Ta là Tôi và tất cả những người có gì chung với tôi. Ta là cộng đồng Tôi. Họ là cộng đồng Nó, tức toàn khối các Nó: nó, nó, nó. Đối tượng của văn hóa là những hình thức sinh hoạt chung, đặc thù cho một nhóm người. Như vậy, văn hóa là toàn bộ những khác nhau trong sự sinh hoạt của ta và sự sinh hoạt của họ. Ta ăn họ cũng ăn, ăn không phải là văn hóa. Nhưng ta ăn cơm, họ ặn bánh mì, đó là một đề tài văn hóa.

Ta và cơm bằng bát và đũa, chứ không ăn bốc, ăn xúc, với tay, với đĩa, đó là văn hóa.

Cũng nên nhắc lại ở đây, bác sĩ Trần Ngọc Ninh là một Thạc Sĩ Y Khoa, giáo sư Giải Phẫu của Trường Đại Học Y Khoa Sài Gòn, đã từng là Tổng Trưởng Văn Hóa Xã Hội của Đệ Nhị Cộng Hòa VN, đồng thời cũng là giáo sư Đại Học Vạn Hạnh về các môn Văn Minh và Văn Hóa Việt Nam.