Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 8 Oct 2025

84. Trần Hoài Thư

Trần Hoài Thư đã được biết đến nhiều từ trước 1975. Các truyện ngắn của Trần Hoài Thư, của Dzoãn Dân, của Y Uyên, Phan Lạc Tiếp, viết về đời sống của các quân nhân Việt Nam Cộng Hòa trong cuộc chiến vừa qua, hầu hết được viết bằng kinh nghiệm của chính bản thân, nên thường để lại ấn tượng sâu xa trong lòng người đọc. Y Uyên và Dzoãn Dân đã bỏ mình trong cuộc chiến ấy.

Cuộc chiến chấm dứt vào ngày 30 tháng 4 năm 1975. Sau đó là những ngày cải tạo, ở tù, người chết, người được tha, những cuộc viếng thăm lại đất cũ, người cũ, Sài Gòn, Đà Nẵng, các cuộc vượt biên, vượt biển, rồi những ngày lưu lạc trên xứ người, những chuyện người ta đọc thấy nhan nhản trên sách báo hàng ngày, những vết thương giấu kín trong lòng người này người khác, đất nước tan nát, những cuộc đời tan nát …

Trần Hoài Thư có một lối viết dịu dàng dù cho ông có động chạm đến những nỗi đau đớn. Chữ nghĩa đối với ông có một vẻ gì đó giống như những dấu vết để ông lần trở về với kỷ niệm, với quá khứ và cả nhập vào với hiện tại nữa. Và vì kỷ niệm, quá khứ lẫn hiện tại còn quay trong một cái vòng luẩn quẩn, chưa tách biệt ra được, nên dù các truyện trong cuốn sách của Trần Hoài Thư, mỗi truyện đều có tên riêng, hoàn cảnh riêng, nhưng người đọc có vẫn cảm tưởng đó là những mảnh vỡ của chỉ một cuộc đời. Trần Hoài Thư cũng không sắp xếp các truyện của ông theo một thứ tự thời gian nhất định. Từ Người Từ Trăm Năm, Đà Nẵng Quê Em, Nha Trang, Trần Hoài Thư đã đưa người đọc tới những Ngày Đầu Ở Xứ Người, kế đó ông lại dẫn độc giả trở về với Bãi Chiến, với một cái Quán Biên Thùy tại cố hương vào cái thuở trời đất long lở vì bom đạn. Ở đó còn có những người sống đi tìm người chết. Ở đó có những mối tình dở dang, câm nín.

Ở đó có những người điên. Ở đó có những nơi người ta đối xử với nhau như súc vật. Trần Hoài Thư kể lại trong “Người Và Quỷ”, một truyện xẩy ra trong trại cải tạo, các trang 202-203 như sau:

“Rồi một ngày ông Giang lên cơn. Ông ngã lăn trên nền, hai chân, hai tay nhảy đập đành đạch. Cái miệng thì sùi bọt. Đôi mắt trắng đục vô hồn. Người ta ngỡ ông chết. Có người cầu cho ông nhắm mắt phứt đi cho rồi. Bởi vì sống làm gì để kéo nỗi khổ đau cho mình và làm phiền kẻ khác.

Nhưng ông ta vẫn còn sống, và tiếp tục xưng ông là bạn của ông Hồ Chí Minh, thằng Trường Chinh còn sợ tao, tại sao chúng mày không sợ tao? Ông không còn làm chủ lấy ông nữa. Người ta bắt đầu cột chân ông vào thành giường, và đôi khi cột cả hai tay hai chân để ông ta khỏi vùng vẩy, hay nhét giẻ vào miệng ông.

Ông tổ trưởng Đặng bắt đầu lo ngại đến tình trạng sức khỏe của người quẫn trí và cái bất mãn của những người đang sống chung đụng. Làm sao với một người điên đến nỗi ăn cả phân mình lại bị nghi là chống đối tiêu cực. Ông Đặng sẽ trình lại tình trạng của tổ viên cùng cán bộ.

Ông tin lần này, cán bộ sẽ tái cứu xét.

– Trình cán bộ, đêm hôm qua, anh Hoàng Minh Giang quẫn trí đến độ anh ta ăn cả phân người …

– Anh nói gì thế. Anh nói lại đi.

Ông Đặng kể lại những diễn biến hồi đêm. Ông Giang, một chân cột chặt vào thành gỗ cuối phòng, để đề phòng ông ta có thể chạy thoát ra ngoài đêm, tự phóng uế, rồi hai tay ông bốc … Không ai có thể ngăn chặn kịp …

Bây giờ viên cán bộ mới cười lớn, cười nghiêng, cười ngã.

Y vừa cười vừa nói:

– Đúng là ngụy. Chúng nó đâu có từ bất cứ cái gì xấu xa nhơ bẩn …

Từ sau ngày 30 tháng 4-75, tất cả các cuốn truyện viết về đất nước, dù là của các tác giả còn ở trong nước hay lưu lạc ở xứ người, hình như không có một truyện vui nào. Chỉ là những niềm vui thôi chứ không nói đến hạnh phúc. Người ta chưa mất hết hạnh phúc đâu. Nhưng đôi khi hạnh phúc cũng quá buồn.

Người Về Trăm Năm, Đà Nẵng Quê Em, Nha Trang, những tên người tên đất là những truyện, vừa là những lờikể lể, vừa là những tiếng thì thầm tự thú, kêu gọi, soi chiếu, để tìm kiếm chút hạnh phúc buồn bã đó.

Các truyện của Trần Hoài Thư được viết hằng cái giọng như thế. Cầm và nhân vật xưng tôi trong truyện Nha Trang của Trần Hoài Thư đã có với nhau những ngày tình, dù không mấy yên vui nhưng cũng vẫn là những ngày tình. Chiến tranh. Chia lìa. Di tản. Rồi các trại tập trung cải tạo.

Ở trang 43, Trần Hoài Thư viết:

“Bây giờ tôi đang có mặt tại xứ người. Bây giờ tôi thương yêu cuộc đời của tôi nên phải dừng giữa phòng để nghe tên cai nói về công việc sắp sửa. Công việc của ông làm vệ sinh tầng ba. Ông phải làm cẩn thận, đừng để mấy con mẹ thư ký complaint … Nói xong, hắn giao tôi cho thằng Xì Colombia dạy việc. Gã vui tính cởi mở, dẫn tôi đi từng phòng, chỉ tôi lau mặt bàn, mặt kính, đổ thùng rác. Mày nhớ là không được lau cái bàn khi có chữ ‘do not erase’. Mày nhớ đừng đụng gì đến cái computer …

Khi chúng tôi đến phòng cuối cùng gã Xì chợt hỏi tôi:

‘Mày từ đâu đến?’ Tôi trả lời: ‘Việt Nam. Gã reo lên: ‘Tao biết một người đồng hương với mày làm việc ở đây. Đấy cái phòng này đấy’.

Gã mau mắn chỉ cái phòng cuối. Tôi nhìn lên tấm bảng gắn ngoài cửa. Cam Pham. Tên một người quen. Gã Xì bỏ đi. Tôi đẩy xe vào phòng. Tấm ảnh để trên kệ. Rõ ràng là Cầm.

Nàng bồng đứa con bên cạnh bên cạnh người chồng Mỹ. Sau chiếc ghế dựa là chiếc áo ấm màu tím hoa cà. Tự nhiên tôi ôm lấy áo và ấp vào ngực”.