Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 7 Oct 2025

83. Trần Đức Uyển.

Nói tới Trần Đức Uyển người ta nghĩ ngay đến những bài thơ đen, thơ chì của ông. Như thế, người ta nhớ và biết đến Tú Kếu nhiều hơn Trần Đức Uyển. Chúng ta có rất nhiều thi sĩ, nhưng những người làm thơ trào phúng, châm biếm, để lại tên tuổi, vẫn còn có thể đếm được trên những đầu ngón tay. Điều ấy chứng tỏ trào phúng không phải là thể thơ dễ làm. Tú Kếu là một trong những nhà thơ hiếm hoi nổi tiếng về loại thơ đó.

Vì nhu cầu công việc của các nhật báo ông cộng tác, Tú Kếu đã làm nhiều thơ hơn Trần Đức Uyển. Rồi thơ đen, thơ chì của ông lại được in ra thành sách. Nên người ta biết đến Tú Kếu nhiều hơn Trần Đức Uyển là một điều tự nhiên. Nhưng, ký hai cái tên như thế, rõ ràng ông đã phân biệt hai công việc khác nhau. Ngoài thơ đen, thơ chì có bao nhiêu bài thơ ký tên Trần Đức Uyển, không ai biết rõ. Bởi vì, sau biến cố tháng tư 75, ông đã bị cộng sản bắt giam hơn 10 năm. Những ngày ở tù, những ngày còn lại sau đó, ông nghĩ gì, làm gì, cũng như hầu hết các nghệ sĩ ở miền Nam khi ấy, chỉ một mình ông biết. Ngoài sáng tác, Trần Đức Uyển còn dịch một số truyện ngắn ngoại quốc ra Việt ngữ, nhất là các bản dịch thơ Langston Hughes của ông được coi là rất đạt. Một vài bài thơ của Trần Đức Uyển, do bằng hữu của ông mang đi được, hay bằng cách nào đó, lọt được ra ngoài, cho thấy, ông có một hồn thơ trong suốt. Hình như hoàn cảnh đen tối không làm u ám tâm hồn ông.

Bài thơ “Buổi Chiều Ngồi Trên Đồi” của ông là một thí dụ:

Ngồi dưới gốc cây gõ ống trúc

Hứng thú nghêu ngao vài ca khúc

Trên cành lánh lót con chim xanh

Trời đất thu tròn trong khoảnh khắc

Gió cao lồng lộng hồn cao tĩnh

Ta ngao du khoái tỉ vô cùng

Trăng lên dây đàn tơ khẽ rung

Gió lộng nghe lòng thương bạn hữu

Biết gặp nhau chăng giờ lâm chung

Vài cánh chim đêm xoải vội vàng

Quanh mình trăng lụa nỗn mênh mông

Nằm đây đồi cỏ nghe trời rộng

Nghe cả chiều sâu của sắc không

Được biết Trần Đức Uyển sống ở Blao, vùng cao nguyên trồng trà gần Đà Lạt. Ông mất cách đây không bao lâu.

Những ngày cuối cùng ông bị chứng alzheimer. Hiển nhiên bệnh trạng của ông là nỗi khổ của gia đình ông. Nhưng rất có thể đó lại là điều may cho chính ông. Không ai ở trong những trại được gọi là “cải tạo” ra mà cả thể xác lẫn tâm hồn lại không bị thương tổn và dễ dàng quên được những gì đã xẩy ra với mình cùng những người chung quanh.

Có lẽ chỉ căn bệnh, cho đến hiện nay vẫn chưa có thuốc chữa ấy, mới giúp người ta xóa bỏ được ký ức chăng? Có thể coi những bài thơ cuối cùng của Trần Đức Uyển đã được viết giữa ranh giới nhớ / quên của ông và không vương một chút oán hận nào.

Người hỏi vợ anh đâu

Ta đáp không mà có

Nhân gian dưới trời sâu

Tỷ tỷ nằm trong mộ

Lại hỏi con anh đâu

Ta cười đang bú sữa

Thoáng sáu chục năm sau

Nó đã thành ông cụ

Lại hỏi nay đi đâu

Nơi vui không thiếu chỗ

Hãy cứ đi trên đường

Cất tiếng ca cùng gió