Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 6 Oct 2025

80. Trà Lũ

Trước 1975 Trà Lũ là một giáo sư đại học. Từ khi ra khỏi nước sau biến cố

1975, ông dịnh cư tại Canada. Giữa đất bao dung và người được bao dung,

đã nẩy sinh một mối tình. Nói cách khác, Trà Lũ đã thẳng thắn tỏ lòng biết ơn đối với cái đất nước đã cưu mang mình trong những ngày lưu lạc. Ông gọi Canada là đất quê ngoại. Trong ngôn ngữ của chúng ta, hai tiếng quê ngoại có rất nhiều ý nghĩa: vừa xa vừa gần.

Vâng, quê ngoại là quê mẹ.

Gọi như thế để phân biệt với quê cha là quê nội. Trong ngôn ngữ của chúng ta cũng ít khi người ta dung hai tiếng quê nội, trừ trường hợp cần phải xác định. Mẹ không thể là ngoại, không thể là người ngoài. Vậy quê ngoại cũng không thể là quê người. Nó chỉ có nghĩa là quê hương thứ hai của mỗi người. Và trong tiếng gọi quê ngoại hàm chứa rất nhiều nỗi niềm yêu thương, trìu mến. Sự yêu thương, trìu mến, người ta nhận được từ mẹ và bằng cái tình ấy người gọi lại quê mẹ. Nhưng tính nguồn gốc, người ta tính quê cha chứ không tính quê mẹ.

Quan niệm quê hương, dòng tộc của chúng ta, như vậy. Nói thế để thấy ông Trà Lũ trả nghĩa đất bao dung như thế nào, đồng thời, điều đó hình như cũng khẳng định nó không phải và cũng không thể là quê nội, quê hương chính của mình được. Nhận xét về cuốn Đất Quê Ngoại phần lớn người đọc cho rằng nó có những đặc điểm sau đây:

Thứ nhất: đây là tác phẩm của một nhà văn trào phúng Việt Nam đầu tiên ở hải ngoại. Thứ đến: qua các câu chuyện được viết lại trong sách, chứng tỏ tác giả có sự hiểu biết rộng lớn về nhiều mặt. Nhưng cách viết của ông không làm mệt người đọc về sự uyên bác của mình. Ông kể chuyện, hình như lúc nào cũng với nụ cười trên môi. Ông không chọc cười người đọc mà cùng cười với người đọc, cùng người đọc khám phá những chuyện để cười.

Truyện trào phúng của chúng ta từ xưa, dường như luôn kèm theo một vẻ gì đó, chua cay, độc địa. Trà Lũ không có cái giọng xỏ xiên, độc địa đó. Cuộc đời tự nó chứa sẵn những điều khôi hài, tức cười. Trà Lũ chỉ làm công việc bật mí để người ta thấy rõ hơn thôi.

Nhìn thấy để cười với nhau cho vui, và tất nhiên, nếu ai cũng nhìn thấy như vậy, cuộc đời có thể đổi khác đi chút ít không chừng.

Vâng, cái cười của Trà Lũ là cái cười nhân hậu. Ngay cả khi ông ông nói tới những thói hư, tật xấu của chính quyền Việt cộng, ông cũng không có giọng hằn học, cay cú.

Nói về các chuyện của mình Trà Lũ cho biết: tất cả các nhân vật trong tác phẩm của ông đều là người thật và những gì ông mô tả trong chuyện cũng thật đến 80%. Chẳng hạn nói về chuyện Chị Ba Biên Hòa trong cuốn sách, Trà Lũ cho biết: có một độc giả ở Houston xưng mình ở góa đã 4 năm, cứ đòi tác giả làm mai cho ông lấy chị Ba, nếu sau này anh John, chồng chị, có khuất núi. Về bản thân anh John, một nhân vật khác, cũng có thật trong đời sống, đã là nguồn hứng khởi triền miên cho tác giả về cái đẹp và sự duyên dáng của tiếng Việt.

“Anh John, một người Canada, từng tham chiến tại Việt Nam trước 75, đã nêu lên nhiều câu hỏi như: tại sao, người miền Nam lại nói muốn bệnh trong khi có ai muốn chuyện đó? Tại sao lại nói khám bác sĩ trong khi chính thực là để bác sĩ khám mình?

Tại sao lại uống thuốc đau tim trong khi đích thực là muốn chữa khỏi bệnh đau tim? Tại sao lại có Viện Sửa Sắc Đẹp trong khi ai đến đó cũng là để sửa sắc xấu? Bằng ngòi bút của mình, bằng cách kể chuyện của mình, Trà Lũ đã làm cho người đọc yêu thêm tiếng Việt. Tiếng Việt miệt vườn [Nam] khác hẳn tiếng Việt miền quê [Bắc]. Nhưng nó cũng tựa như cái đẹp, cái duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam. Sau 1954 cái đẹp, cái duyên ấy đã hòa làm một. Y hệt những cô gái được sinh ra tại miền Nam, dù bố mẹ có hoàn toàn Bắc hay nửa Bắc nửa Nam, cũng không còn thể gọi là gái Bắc hay gái Nam nữa. Mà chính xác chỉ có thể gọi là người Việt Nam thôi.

Văn Trà Lũ có cái duyên Việt Nam ấy.