Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 5 Oct 2025

79. Tô Thùy Yên

Tuy xuất bản cách đây đã khá lâu, nhưng tập thơ của Tô Thùy Yên còn tiếp tục được đọc rất nhiều.  Sách dày trên 200 trang, gồm một số các bài thơ Tô Thùy Yên đã viết từ khoảng năm 1956 tới nay.

Nhiều bài thơ trong tập đã được đăng trên các tạp chí như Sáng Tạo, Văn

Nghệ, Văn, trước đây, người đọc muốn được đọc lại nhưng không có trong tuyển tập. Bù lại độc giả lại được đọc một số bài Tô Thùy Yên viết sau năm 1975. Theo phần lớn người đọc thì, loạt thơ Tô Thùy Yên sáng tác sau 1975, là phần thật sự quan trọng đối với sự nghiệp của ông.

Tô Thùy Yên làm thơ rất sớm. Và, ngay từ những bài thơ đầu tiên của ông, đã cho thấy, ông là một tài năng khác thường.

Nhận xét về thơ Tô Thùy Yên, Võ Phiến đã viết trong bộ sách nhận định về văn học miền Nam của mình, phần nói về thơ, như sau:

“Gần như toàn bộ sự nghiệp thi ca của ông là một dấu hỏi khổng lồ nêu lên trước cái bí ẩn muôn đời của vũ trụ. Bí ẩn đó là ám ảnh chủ yếu của đời ông. Ngoài ra còn gì nữa đâu? Ái tình chăng? Hiếm lắm. Ông cách xa sự đắm đuối nhiều lắm. Ca ngợi thiên nhiên chăng? Ít lắm, thơ ông không phải thơ ngâm vịnh. Kêu gọi yêu nước, phát huy lý tưởng, cổ xúy tín ngưỡng chăng? Ô không, ông ngờ vực tất cả trên đời. Tự dưng cất tiếng hát cho đời vui chăng? Đừng hòng! Ông không phải là con chim ngứa cổ … ”.

Như thế, Tô Thùy Yên tự tách mình ra khỏi vòm trời thi ca cũ.

Tôi chạy cắm đầu trên sợi kinh hoàng

Giăng qua đôi bờ vực thẳm

Chẳng cần phải đọc những bài thơ tự do, thơ xuôi, người ta mới thấy cái mới lạ của thơ Tô Thùy Yên. Cái mới lạ nằm ngay trong những bài thơ 5 chữ, 7 chữ của ông:

Cô đơn bằng Thượng Đế

Yếu đuối như linh hồn

Làm sao tôi trèo lên

Vực thẳm tờ bản thảo

Trắng im lìm giá băng

Gập buổi trời mưa bay phơi phới

Lá cành sáng rỡ sắc hồi xuân

Ta nhìn ngọn cỏ, lòng mê mẩn

Nghĩ tới đời ràn rụa thâm ân

Sống trên đời chuyện ghê gớm quá

Vậy mà ta sống có kỳ không

Nước mắt ta tuôn khi nghĩ tới

Những người đã chết, chết như rơm.

Dường như không một từ, một chữ nào mới, trong những đoạn thơ vừa trích dẫn. Thế nhưng đọc, ta tưởng chừng như không nắm nổi ý nghĩa. Chữ nghĩa qua bàn tay xử dụng của Tô Thùy Yên tựa hồ một thứ kim khí nấu chẩy, sáng lóa ý thức. Trải qua cuộc biển dâu 1975, thơ Tô Thùy Yên đã trút bỏ đi hết những vẻ hào nhoáng không cần thiết như trước đó người ta vẫn còn thỉnh thoảng thấy xuất hiện trong thơ ông. Ông nói thẳng những điều ông muốn nói, bằng một thứ ngôn ngữ, ông vớt lên được từ đáy sâu cuộc sống, thường người ta đã để chìm mất trong dòng chẩy của cuộc sống mà không hay biết.

Tàu đi như một cơn giông lửa

Sắt thép kinh hoàng va đập nhau

Ta tưởng chừng nghe thời đại động

Xô đi ầm ĩ một cơn đau

Ngồi đây giữa những phân cùng bụi

Trong chuyển rời xung xát bạo tàn

Ta trở thành than thành súc vật

Tiếng người e cũng đã quên ngang

Ta nghe rêm nhói thân tàn rạc

Các thỏi xương lìa đụng chỏi nhau

Nghe cả hồn ta bị cán nghiến

Trên đường lịch sử sắt tuôn mau

Những ai đã từng ngồi trên chuyến xe lửa chở tù đi cải tạo, hẳn còn phải rùng mình khi đọc lại những dòng thơ ấy. Người ta thường ví thi sĩ như một loài chim hiếm. Khi loài chim ấy xuất hiện thường báo hiệu một sự đổi thay của thời đại. Không ai chờ đợi cả. Nhưng cái gì phải đến cứ đến Tô Thùy Yên là con chim đưa tin ấy.

Và chim đã ở lại chịu tin xấu:

Tàu ơi hãy kéo còi liên tục

Cho tiếng rền vang khắp địa cầu

Lay động những tầng mê sảng tối

Loài người hãy thức, thức cùng nhau

Hình như khi còn trẻ đã có lần Tô Thùy Yên nhận mình là người chép sử sau này.

Có vẻ đúng như vậy.

Chỉ có điều ông là người chép sử quá buồn.