Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 2 Oct 2025

73. Thanh Tuệ.

Những người làm văn nghệ, làm báo cũ, biết nhau từ trước 1975, lèo tèo không còn lại mấy người, ở đây, thỉnh thoảng gặp lại nhau, phần lớn nhờ có báo người Việt. Từ miền Đông, miền Tây, Đức, Canada, Úc Đại Lợi, Nhật Bản, Tây … qua, ai cũng dành chút thì giờ ghé qua tòa báo, may ra gặp người nọ người kia, không thì cũng hy vọng hỏi thăm tin của người này, người khác, có thể trong tòa báo có người biết.

Thanh Tuệ từ Pháp qua cũng ghé tòa soạn Người Việt. Nghe nói ông có gặp Đỗ Quý Toàn, Hoàng Khởi Phong và đề nghị mỗi người dành cho ông một tác phẩm, trong đợt xuất bản “lớn” sắp tới, kỷ niệm 40 năm xuất bản của nhà An Tiêm.

Những người quen biết ông, được tin ông qua Mỹ, chưa gặp, nhưng chắc bụng ngày một ngày hai rồi cũng gặp. Thanh Tuệ “mưu toan” in sách thì có gì lạ đâu? Lại định làm ăn “lớn” nữa, hẳn phải còn “ngon lành” lắm.

Thế nhưng mới buổi sáng nghe vậy, buổi tối đã nghe tin Thanh Tuệ được đưa vào nhà thương cấp cứu. Rồi vài giờ sau đó tin Thanh Tuệ mất được những người quen biết báo cho nhau hay.

Như thế, chỉ trong một ngày người ta nghe đủ thứ tin về ông, ngắn, gọn, nhưng dường như thâu tóm cả đời người: đi lại, thăm viếng bạn bè, sắp đặt công việc và … chết! Tấm hình ông đăng trên báo, đối với những người biết

ông cách đây ba bốn chục năm, chỉ thấy ông hơi già đi một chút chứ không có gì thay đổi, vẫn đôi mắt có một vẻ gì đó “không nhìn nhưng thấy hết” và nụ cười hiền từ pha một chút hóm hỉnh lúc nào cũng như có sẵn trên môi.

Không có nụ cười ấy chắc ông không chịu nổi những câu nói đùa “rởn tóc gáy” và những chuyến đi về “quấy rày” của ông Bùi Giáng, trong căn nhà ở đường Lý Thái Tổ. Ở đấy ông khởi sự làm nhà xuất bản An Tiêm. Không biết ông in ở đâu, nhưng những trang sách in rồi được đem về đấy để đóng thành sách. Trong nhà luôn có mấy phụ nữ ngồi khâu sách, dán bìa.

Google image, edited by AI & Sơn râu

Ở đấy Bùi Giáng đi về như nhà mình, la hét, cũng có khi vài ba ngày không nói câu nào, lăn ra ngủ, thức dậy, đi mất. Những chuyện gì Bùi Giáng mang ra trêu chọc, “hành hạ” Thanh Tuệ, ai muốn biết, có thể hỏi dịch giả Bửu Ý, vì khi ấy ông thường có mặt ở đó để sửa bản in cho cuốn Vườn Đá Tảng. Bửu Ý biết nhiều chuyện, nếu ông không kể lại, không ai dám kể lại. Ở đấy, những cuốn sách đẹp nhất của Bùi Giáng đã được chăm chút trước khi tung ra đời.

Lá Hoa Cồn, Nghìn Thu Rớt Hột, Hoàng Tử Bé ... Thuở ấy Sài Gòn có mấy nhà xuất bản in sách đẹp là An Tiêm, Lá Bối, Cảo Thơm, Nam Chi … Phải nói, khi ấy, tác giả nào có sách được mấy nhà xuất bản này in đều rất hài lòng. Cũng nhờ những người như các ông Thanh Tuệ, Từ Mẫn [Võ Thắng Tiết] mà vai trò của các nhà xuất bản trong sinh hoạt văn học nghệ thuật chung của quốc gia được nâng lên cao hơn.

Từ lâu, hình như người ta chỉ chú ý đến các tác phẩm và tác giả, ít đề ý đến các nhà xuất bản. Lý do có lẽ cũng vì các nhà xuất bản, rõ hơn, những người trông coi hay giám đốc các nhà xuất bản, thường không có chủ trương rõ rệt, in ấn bất cứ loại sách nào, miễn có lợi tức nuôi sống cơ sở của

mình thì thôi. Ông Thanh Tuệ là một trong những người đầu tiên, đã

thay đổi quan niệm, thay đổi cung cách làm việc ấy, nâng việc xuất bản thành một đóng góp văn hóa thực sự. Sau biến cố 1975, tất cả các nhà xuất bản ở miền Nam đều bị đóng cửa.

Lận đận trong ít năm, sau đó, Thanh Tuệ vượt biên được và định cư tại Pháp. Ở Pháp ông lại nghĩ ngay đến việc xuất bản sách. Xuất bản gần như định mệnh của Thanh Tuệ. Phải nhìn thấy Thanh Tuệ cầm những cuốn sách, nâng niu những cuốn sách ông vừa in xong, mới thấy ông ‘cưng’ chúng thế nào!

Cũng phải nghe ông nói về “mùi thơm” của những trang giấy mới in một mặt [vừa thơm mùi giấy vừa thơm mùi mực in] để hiểu vì sao ông không bỏ công việc xuất bản sách được, dù trải qua nhiều điêu đứng. Thanh Tuệ xuất bản nhiều loại sách. Nhưng đọc lại tất cả sách của nhà An Tiêm, người ta sẽ

nhận ra điều này: Thanh Tuệ yêu nhất là Thơ. Chuyến trở về Việt Nam đầu tiên sau khi vượt biên, gặp lại một tác giả quen biết cũ, câu dặn của ông là hãy dành tất cả thơ làm được từ sau 75, để ông in. Gửi ra được ngay ông sẽ in ngay. Không làm được vậy thì cứ giữ đấy, lúc nào có được bản thảo trong tay ông sẽ in ngay.

Lòng yêu thơ của ông được thể hiện ngay trên những mẫu bìa sách ông chọn lựa hay gơị ý để các họa sĩ trình bầy,  luôn có một vẻ giản dị, cái đẹp, chất thơ mộng toát ra từchính cái vẻ giản dị đó.

Cũng nhờ có Thanh Tuệ, những suy nghĩ mới mẻ nhất về văn chương, triết học của Bùi Giáng, Phạm Công Thiện, Tuệ Sĩ, tư tưởng của những Camus, Gide, Hess, Suzuki … đãđến được với tuổi trẻ Việt Nam trực tiếp và dễ dàng. Nhà văn Vương Hồng Sển trong cuốn Thú Chơi Sách, phân ra hai loại người “mê sách” và “cuồng thư tịch”.

Mê sách là kẻ thấy sách hay, sách đẹp là cầm lòng chẳng đặng, phải tìm mọi cách để sở hữu. Kẻ được gọi là “cuồng thư tịch” thì không phân biệt sách hay, dở, xấu, đẹp, hễ cứ thấy sách là mê, là muốn chiếm đoạt cho bằng được, có sách rồi lắm khi vuốt ve, ôm ấp như người tình. Đáng lẽ cụ Vương còn phải kể thêm một bệnh nhân về sách khác nữa, người “mê bìa sách”, và người đó chính là Thanh Tuệ.

Ai quen biết ông hẳn thế nào cũng đã có lúc đã được nghe kể về những buổi ông la cà trong các tiệm sách để ngắm … bìa sách, không cần biết tác giả là ai, nội dung thế nào, so sánh các “co” chữ, xê dịch trong tưởng tượng những nét, kiểu chữ, chọn thứ giấy nào làm bìa ắt cuốn sách sẽ đẹp hơn …

Thanh Tuệ mất kể như nhà xuất bản An Tiêm không còn.

Các tác giả có sách do nhà An Tiêm xuất bản nay còn lại bao người?