Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 2 Oct 2025

72. Thanh Nam.

Đất Khách gồm một số những bài thơ Thanh Nam viết truớc và sau ngày

30 tháng 4, 1975. Thanh Nam cũng đã qua đời chỉ hai năm sau khi tập thơ Đất Khách được xuất bản. Sách in khổ lớn, bìa và phụ bản bên trong là tranh và ảnh của Duy Thanh, Ngọc Dũng và Trần Cao Lĩnh.

Thanh Nam qua Mỹ năm 1975. Ba chục năm nơi đất khách dài hay ngắn đối với ông cũng đã xong rồi. Những người đến muộn trên miền đất Thanh Nam gọi là “tạm dung” này, cầm cuốn sách trong tay, cảm nhận một nỗi buồn mênh mông. Cuốn sách có thật. Những dòng chữ trên giấy trắng mực đen có thật, người ta biết vậy. Nhưng cầm cuốn sách trong tay, người ta tưởng chừng chỉ đang cầm giữ một cái ảo. Ba mươi năm tóc tang, lụt lội nước mắt, “phí bao nhiêu tóc xanh đợi chờ” [chữ của Thanh Nam] rút cục, cũng chẳng biết mình chờ đợi cái gì, quên hay nhớ thì mọi chuyện cũng đã tan vào hư không, không níu lại được gì nữa, không sửa chữa gì được nữa.

Muốn rơi nước mắt khi tàn mộng

Nghĩ đắt vô cùng giá tự do

Thanh Nam đã ghi lên trang đầu tập Đất Khách hai câu người ta thơ ấy.

Lấy lòng của người ở lại để hiểu nỗi đau của người đi, được chăng?

Hiểu được hay không hiểu được, rồi sao đây?

Đất Khách của Thanh Nam tràn ngập một nỗi ngậm ngùi của thân lữ thứ, nhớ nước, nhớ người:

Ơi hỡi quê hương bè bạn cũ

Những ai còn mất giữa sa mù

Mất nhau từ buổi tàn xuân ấy

Không một tin nhà, một cánh thư

Biền biệt thời gian mòn mỏi đợi

Rối bời tâm sự tuyết giăng tơ

Một năm người có mười hai tháng

Ta trọn năm dài Một Tháng Tư

Trước 1954, ở Hà Nội người ta đọc Cuộc Đời Một Thiếu Nữ của Thanh Nam, Nhìn Xuống của Sao Mai, Cánh Hoa Trước Gió của Nguyễn Minh Lang, Mẹ Tôi Sớm Biệt Một Chiều Thu của Hoàng Công Khanh …

Năm ấy, Thanh Nam còn rất trẻ, chỉ mới trên dưới hai mươi. Ông nổi tiếng rất sớm. Thanh Nam bỏ Hà Nội vào Nam trước khi xẩy ra hiệp định Genève và có dịp làm quen và chơi thân với hầu hết các nhà văn miền Nam, nhất là những người làm việc trực tiếp tại các tòa báo.

Khi được tin Lê Xuyên mất mới đây, hầu hềt những người quen biết Thanh Nam đều liên tưởng tới ông là vì vậy. Cuộc lưu vong tháng 4/75 Thanh Nam coi như là:

Chấp nhận hai đời trong một kiếp

Đành cho giông bão phũ phàng đưa

Đầu thai lần nữa trên trần thế

Kéo nốt trăm năm kiếp sống nhờ

Đổi ngược họ tên cha mẹ đặt

Tập làm con trẻ nói ngu ngơ

Có thể lấy cái buồn của người ở lại để hiểu nỗi khắc khoải của người ra đi và ngược lại chăng? Giả thử rằng được, giả thử không. rồi sao đây?

Đất nước người ta có trở về được cũng chỉ là những cuộc viếng thăm. Những người “cùng một lứa bên trời lận đận” còn bao nhiêu ngày và còn có thể làm được gì nữa đây? Ngoài trên một chục cuốn tiểu thuyết, Thanh Nam còn viết rất nhiều truyện ngắn, kịch thơ, thơ, viết lời ca cho nhiều ca khúc của các nhạc sĩ bằng hữu, phụ trách biên tập cho nhiều tuần san văn nghệ và chương trình văn nghệ của các đài phát thanh.

Ông sống đôn hậu với tất cả bạn bè và được mọi người yêu mến. Thơ ông buồn nhưng cũng rất hào sảng:

Google image edited by AI

Canh bạc chưa chơi mà hết vốn

Cờ còn đang đánh phải đành thua

Muốn rơi nước mắt khi tàn mộng

Nghĩ đắt vô cùng giá Tự Do

Bằng hữu qua đây dăm bẩy kẻ

Đứa nuôi thù hận đứa phong ba

Đứa nằm yên phận vui êm ấm

Đứa nhục nhằn lê kiếp sống thừa

Mây nước có phen còn hội ngộ

Thâm tình viễn xứ lại như xa

Xuân này đón tuổi gần năm chục

Đối bóng mình ta say với ta

Đọc thơ mới giật mình: Thanh Nam mới ở tuổi chưa đến năm muơi. Còn quá trẻ! Thế nhưng có biết bao như người như ông, có thể coi như đời đã mất từ nhiều năm trước đó nữa, đứt ngang trước đó nữa. Bao giờ tháng Tư sẽ không còn là vết thương của lịch sử chúng ta nữa?

Thơ Xuân đất khách

Tờ lịch đầu năm rớt hững hờ

Mới hay năm tháng đã thay mùa

Ra đi từ thuở làm ly khách

Sầu xứ hai xuân chẳng đợi chờ

Trôi dạt từ Đông sang cõi Bắc

Hành trình trơ một gánh ưu tư

Quê người nghĩ xót thân lưu lạc

Đất lạ đâu ngờ buổi viễn du

Thức ngủ một mình trong tủi nhục

Dặm dài chân mỏi bước bơ vơ

Giống như người lính vừa thua trận

Nằm giữa sa trường nát gió mưa

Khép mắt cố quên đời chiến sĩ

Làm thân cây cỏ gục ven bờ

Chợt nghe từ đáy hồn thương tích

Vẳng tiếng kèn truy điệu mộng xưa

Ới hỡi quê hương bè bạn cũ

Những ai còn mất giữa sa mù

Mất nhau từ buổi tàn xuân đó

Không một tin nhà, một cánh thư

Biền biệt thời gian mòn mỏi đợi

Rối bời tâm sự tuyết đan tơ

Một năm người có mười hai tháng

Ta trọn năm dài Một Tháng Tư!

Chấp nhận hai đời trong một kiếp

Đành cho giông bão phũ phàng đưa

Đầu thai lần nữa trên trần thế

Kéo nốt trăm năm kiếp sống nhờ

Đổi ngược họ tên cha mẹ đặt

Tập làm con trẻ nói ngu ngơ

Vùi sâu dĩ vãng vào tro bụi

Thân phận không bằng đứa mãng phu

Canh bạc chưa chơi mà hết vốn

Cờ còn nước đánh phải đành thua

Muốn rơi nước mắt khi tàn mộng

Nghĩ đắt vô cùng giá Tự Do!

Bằng hữu qua đây dăm bảy kẻ

Đứa nuôi cừu hận, đứa phong ba

Đứa nằm yên phận vui êm ấm

Đứa nhục nhằn lê kiếp sống thừa

Mây nước có phen còn hội ngộ

Thâm tình viễn xứ lại như xa

Xuân này đón tuổi gần năm chục

Đối bóng mình ta say với ta…

1977

Thanh Nam