Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 1 Oct 2025

71. Thái Thủy.

Mấy tuần gần đây Thái Thủy đã được đưa ra đưa vào nhà thương nhiều lần. Sau tai nạn xe hơi gãy xương sườn, đứt ruột, chưa bình phục hẳn, các bác sĩ lại cho biết ông bị cancer phổi, phải cắt bỏ mỗi bên một phần lá phổi.

Cải tạo, tuổi tác, tai nạn, bệnh tật liên tiếp như thế, “sức voi” cũng chịu không thấu. Nói chung, những người quanh lứa tuổi với Thái Thủy, trên dưới 20 khi khởi sự viết lách năm 1954, tại miền Nam, sau hiệp định Genève, đến nay, hình như đã “rơi rụng” gần hết. Những người còn lại cũng trong cảnh “ngất ngư con tàu đi” như vậy. Các chàng trai trẻ hôm nào nay đã trở thành “những ông cụ 70, 80″ cả rồi. Nhớ lại Ban Thi Văn Tao Đàn, một trong những chương trình được thính giả tán thưởng và đón nghe nhiều nhất của Đài Phát Thanh Quốc Gia [Sài Gòn] trước 75, do chính Thái Thủy cùng với Đinh Hùng, Thanh Nam, Huy Quang, Tô Kiều Ngân, các giọng ngâm Hoàng Thư, Quách Đàm, Hồ Điệp chủ trương mà sợ: tất cả chỉ còn lại Tô Kiều Ngân và Thái Thủy. Tô Kiều Ngân hiện vẫn còn ở trong nước. Vào những “năm tháng cũ” ấy, biên tập và xướng ngôn là hai công việc riêng biệt. Các chương trình thường được biên tập trước, rồi đưa cho các xướng ngôn viên đọc. Đinh Hùng, Thanh Nam, Tô Kiều ngân, Huy Quang, Thái Thủy đã tự đảm nhiệm việc đọc các bài viết của mình. Cách làm việc “mới” này tạo thêm vẻ sinh động cho chương trình và từ đó gần như cũng được hầu hết các đài phát thanh trong nước áp dụng. Thực ra không ai hiểu rõ bài viết hơn tác giả, nên nghe họ đọc, người ta dễ nhận ra những gì họ muốn nói hơn. Chương trình Tao Đàn đã đem đến cho các thính giả ở Sài Gòn, một thời, những buổi tối thích thú, thi vị, vì qua chương trình này, người ta có cơ hội hiểu biết thêm lịch sử văn học của đất nước nói chung và của từng tác giả nói riêng, được soi chiếu bằng nhiều quan điểm, góc độ khác nhau, đo những người am hiểu, cùng trong nghề viết và nhất là, được nghe các nghệ sĩ diễn ngâm các thi phẩm.

Hình như “ngâm thơ” là thú tiêu khiển riêng của người Việt Nam. Các dân tộc khác người ta chỉ “đọc” thôi. Nhưng cũng có người thích, người không thích nghe ngâm thơ. Đó chỉ là ý thích riêng của mỗi người. Song nếu đã thích nghe ngâm thơ, người ta không thể không nhớ tới Hồ Điệp, Hoàng Thư, Quách Đàm, Tô Kiều Ngân. Nhiều người kể lại rằng, vào “thời kỳ cực thịnh” của Tao Đàn, dù có đi ra ngoài vì chuyện gì, người ta cũng thu xếp trở về nhà đúng giờ để nghe. Theo Thái Thủy người đã có mặt trong Ban Tao Đàn từ lúc khởi đầu cho đến lúc ngừng tiếng thì người ngâm thơ “lục bát” hay nhất là Quách Đàm, người ngâm thơ cổ “thất ngôn bát cú, song thất lục bát” hay nhất là Hồ Điệp. “Thơ mới”, thơ “phá thể” thì Hoàng Thư là người ngâm hay nhất.

Tô Kiều Ngân là “con dao pha” của Ban, ông vừa viết bài, đệm nhạc, thổi sáo, và có thể ngâm bất cứ bài thơ nào đến tay không cần đọc trước. Có lẽ vì bản thân cũng là một thi sĩ, nên ông nắm bắt ý nghĩa của các bài thơ một cách dễ dàng, nhất là ngâm thơ tình, giọng Tô Kiều Ngâm ngọt như mật.

Ngâm thơ như thế gần như là một hình thức tự phổ nhạc tại chỗ bài thơ, mắt nhìn đến đâu phải tìm thấy âm điệu tới đó.

Không biết hiện nay có còn ai giữ được ít nhiều băng ghi âm các buổi phát thanh của ban Tao Đàn, để những người đã được nghe có dịp nghe lại, ai chưa từng được nghe Hoàng Thư ngâm “Bài Ca Ngư Phủ” hay “Bài Ca Sông Dịch” của Vũ Hoàng Chương chẳng hạn, sẽ được nghe và hiểu rằng, cho dù người ta nghĩ thế nào chăng nữa, ngâm thơ không phải là một nghệ thuật dễ đạt được.

Chương trình Tao Đàn kéo dài trong nhiều năm. Nhiều người thẳng thắn nói rằng họ “mang ơn” chương trình ấy vì nó đã trở thành một phần quá khứ của họ. Cái quá khứ gắn liền với cuộc sống tốt đẹp, gắn liền với một phần đất nuớc, đã tan nát kể từ sau biến cố tháng 4/75. Trường hợp Thái Thủy cũng hơi lạ. Ông có rất nhiều công lao đối với ngành truyền thanh tại miền Nam. Có thể nói, tất cả các ban văn nghệ của Đài kể từ 1954, đều có sự chi phối của ông. Đã có những lúc ông giữ các chức vị chỉ huy cao cấp của Đài.

Về báo chí, Thái Thủy cũng từng cộng tác và làm thư ký tòa soạn cho tạp chí Hiện Đại của Nguyên Sa. Ông sáng tác nhiều thơ nhưng chỉ cho đăng rải rác trên các báo chứ chưa xuất bản thành sáth bao giờ. Nếu chỉ lưu giữ những bài vở Thái Thủy viết riêng cho chương trình Tao Đàn trong hàng chục năm trời cũng đủ để có một cuốn sách vài ngàn trang.

Nhưng Thái Thủy không giữ được gì hết. Bài thơ duy nhất của ông được nhiều người biết là bài “Lá Thư Gửi Mẹ” do Nguyễn Hiền phổ nhạc.

Bài thơ này Thái Thủy đã làm từ khi ông chưa đầy hai mươi tuổi.

Sau 1975, Thái Thủy bị bắt tù cải tạo hai lần, tổng cộng trên mười năm, vì tội văn nghệ sĩ phản động. Cũng sau 75, Vũ Hoàng Chương có viết cái câu đau đớn này:”Chúng ta mất hết, chỉ còn có nhau”.

Câu ấy hình như chưa đủ đối với Thái Thủy. Đời riêng của ông chỉ những người thân thiết của ông biết.

Một bài thơ và mười mấy năm tù. Chuyện như đùa mà có thật. Cũng chẳng phải chuyện oan hay ưng. Chuyện gì xẩy ra cứ xẩy ra, ta không làm gì được.

Như trong một giấc mơ, không phải trái, không thật giả. Quên hay nhớ, có ta hay không có ta, cũng vớ vẩn vậy thôi, đôi khi Thái Thủy cũng nói vậy với bạn bè.

Nhưng chơi với nhau từ lúc chưa đầy hai mươi tuổi, nay kẻ vừa ra khỏi phòng cấp cứu, không còn hơi, vì già, vì bệnh tật, gọi giây nói hỏi thăm kẻ vừa từ phòng giải phẫu được đẩy ra, chưa tan hết hẳn thuốc mê, xem “có khá không”, quả có điều gì đó thật buồn.

Sau đây là nguyên văn bài thơ “Lá Thư Gửi Mẹ”,

Nguyễn Hiền phổ nhạc, do Mai Hương chép theo trí nhớ, một ca khúc Mai Hương cho rằng hai chị em [Mai Hương – Bạch Tuyết] hát rất hợp:

Mẹ ơi! Thôi đừng khóc nữa

Cho lòng già nặng sầu thương

Con đi say tình viễn xứ

Đâu có quên tình cố hương

Thương ngóng về quê cũ

Gót thù xéo thảm thê

Bầy trai thầm rơi lệ

Súng gươm hẹn mai về

Con về tầm đẹp lứa

Mẹ cười vun khóm dâu

Mái tranh chiều vươn khói

Vườn thơm ngát hương cau

Nương chè vươn xanh lá

Ruộng tươi lúa lên màu

Rộn ràng muôn tiếng hát

Đời hết nghĩa thương đau

Mẹ ơi! Thôi đừng khóc nữa

Cho lòng già nặng sầu thương

Con đi xây [say?] tình viễn xứ

Đâu có quên tình cố hương

Thái Thanh

Hoàng Thư

Hồ Điệp