Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 12 Sep 2025

56. Nhật Tiến.

Người Kéo Màn của Nhật Tiến được xuất bản lần thứ nhất tại Sài Gòn khoảng 1962/63, rồi sau đó hình như đã được tái bản nhiều lần. Báo chí và các nhà phê bình văn học thời ấy coi Người Kéo Màn không những là một trong những tác phẩm quan trọng của Nhật Tiến mà còn quan trọng đối với cả nền văn học miền Nam nói chung, lúc bấy giờ.

Người ta cho rằng:

“Nhật Tiến đã dùng một kỹ thuật mới mẻ đối với tiểu thuyết Việt Nam và rất thích hợp cho việc tạo không khí cho Người Kéo Màn, cuốn truyện liên quan nhiều đến sân khấu. Truyện đối thoại xen lẫn những đoạn tả cảnh, gồm có ngoại cảnh, trong hậu trường, trên sân khấu, sau cánh gà, trong phòng hóa trang, tại giàn nhạc, trong phòng xép, ở chỗ kéo màn, dưới hầm nhà v.v … Mỗi góc cạnh đó tựa như một cái cánh của chiếc chong chóng xoay tít trên một cái trục vô hình là cuộc đời”.

Vào những năm 60/70 các nhà văn ở miền Nam đang cố hình thành một nền văn học mới, thoát khỏi mọi ảnh hưởng của lớp nhà văn tiền chiến. Nên người ta chú trọng đến tất cả các khía cạnh đổi mới của người viết, với quan niệm rõ ràng rằng, trong nghệ thuật viết tiểu thuyết, ngoài câu chuyện còn cách kể câu chuyện ấy nữa.

Hay nói cách khác: kỹ thuật viết của nhà văn. Phê bình Người Kéo Màn của Nhật Tiến, nhà văn Dương Nghiễm Mậu cho rằng:

“Chính kỹ thuật làm cho người đọc cảm thấy đến rợn người lên về những khía cạnh ‘thực’ chung quanh vở kịch giả’, mà nếu diễn tả những chỗ đó ra, có khi trở thành lố bịch, ngô nghê”

Nhà phê bình Bùi Đình viết:

“Thể tài này tuy không mới lạ gì với văn gia quốc tế, nhưng ở Việt Nam chưa ai dùng. Nhật Tiến đầu tiên đã dám xử dụng nó và biết xử dụng nó”.

Sau đây là ít dòng trong các trang 95/96 của cuốn Người Kéo Màn, ‘sen’ đối thoại giữa nhân vật có tên là Hằng và ông lão kéo màn:

Hằng: Này cụ kéo màn ơi, cụ có thấy ông tác giả vở kịch hôm nay đang ở đâu không?

Lão kéo màn: Say khướt rồi! Có xin chữ ký thì mai mốt tìm ổng ở nhà riêng.

Hằng: Không! Tôi không cần xin chữ ký. Tôi có việc.

Lão kéo màn: Việc gì cũng phải chờ tới lúc khác. Đã bảo là ông ta say khướt rồi mà.

Hằng: Đâu? Ông ta nằm ở đâu?

Lão kéo màn kéo tay nàng đi về phía một cái phòng xép. Lúc lão mở cánh cửa ra, Hằng thấy con người ngày xa xưa cũ của mình đang nằm sóng sượt dưới sàn, miệng ậm ừ những câu gì nghe chẳng rõ. Có thể hắn đang hát, mà cũng có thể hắn đang kể lể tâm sự với chính mình.

“Thế này thì còn nói năng phải trái gì được nữa?”,

Hằng nghĩ như thế và rút trong bóp ra tờ giấy khai sinh. Nàng lật mặt sau lên, dùng cái bút kẻ lông mày viết nguệch ngoạc lên mấy chữ: “Khai sanh của con anh đây. Muốn đi tìm thì cứ việc tìm”. Rồi nàng gấp mảnh giấy lại, nhét ngay vào túi áo veste của hắn ta.

Hằng: Khi ông ấy tỉnh hẳn, cháu nhờ cụ nói là cháu có gửi cho ông ấy tờ giấy trong túi áo veste.

Lão kéo màn: Được rồi! Được rồi! Tôi sẽ nhớ.

Hằng quay lại nhìn hắn ta một lần nữa rồi quay ra. Trong đầu óc của nàng, hình ảnh hào hoa của gã văn sĩ ngày xưa nay đã bị xóa nhòa hoàn toàn. Bây giờ nó chỉ còn là hình bóng của một kẻ trác táng, bê tha và sa sút một cách

thảm hại. Tuy nàng thương hắn nhưng nàng thấy rõ lòng mình bỗng trở nên nhẹ tênh. Bao nhiêu nỗi nhớ thương, hờn giận ám ảnh trong lòng nàng ròng rã trong bao nhiêu năm trời bây giờ chợt biến mất tong khoảnh khắc. Nàng thực sự đã được giải phóng ra khỏi ngục tù của sự tiếc nuối.

Tính đến ngày cuốn sách được tái bản ở hải ngoại lần này là vừa đúng 40 năm. Bao nhiêu vật đổi sao rời. Những cố gắng của người viết, giá trị của cuốn sách đã được công nhận. Và hiển nhiên cái giá trị ấy đã gia nhập vào hệ thống các giá trị quốc gia.

Không biết những người đọc cuốn sách lần thứ nhất nghĩ gì, nhưng những người đã có dịp đọc nó cách đây bốn chục năm, bây giờ, cầm cuốn sách in lại trong tay, không khỏi cảm thấy buồn. Đằng sau các trang sách là những cơn chấn động của lịch sử mà dư hưởng vẫn còn làm cho người ta dường đứng không vững trên hai chân của mình.

Bao nhiêu những cố gắng tốt đẹp đã bị xóa bỏ. Những giá trị bị xóa bỏ, vậy thì cái gì là giá trị? Trên những trang sách là cái bóng của một người còn đang ở trong tuổi 30, bây giờ quá nửa mái đầu đã bạc. Đáng lẽ cuốn sách phải được in tại nơi nó được viết ra rồi đem tới đây. Bây giờ nó được in ở đây và không biết có lối nào có thể trở về chốn cũ?

Mọi giá trị đều cần được bảo vệ. Nhưng hình như cuốn sách mỏng manh này phải tự bảo vệ lấy giá trị của nó. Đó là những ý nghĩ rời rạc của một vài người đọc, khi cầm cuốn Người Kéo Màn trên tay.