Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 7 Sep 2025

46. Nguyễn Khắc Hoạch.

Tin giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch đau, phải đưa vào bệnh viện, đã được một số các môn sinh của ông, hiện đều là những nhà văn, nhà báo danh tiếng,

nói lại với nhau trong ít ngày gần đây và trở thành một tin tức khiến nhiều

người dù không ở trong giới cũng thắc mắc theo dõi. Hỏi những người đã tới tận bệnh viện thăm ông thì được biết, giáo sư chắc không đến nỗi nào, ông hoàn toàn tỉnh táo, trò chuyện cùng mọi người và nhất là ông vẫn nói tới những công việc lâu dài, tựa hồ ngày mai ông sẽ trở về nhà, tiếp tục lại.

Thế nhưng, sáng hôm 9 tháng 12-2003, đọc báo, người ta thấy một cáo phó của gia đình báo tin giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch đã qua đời.

Mặc dầu ai cũng biết tuổi giáo sư đã khá cao, nhưng sự ra đi của ông vẫn làm người ta bàng hoàng. Chúng ta đã mất đi một nhà khoa bảng, một ông thầy tận tâm, một nghệ sĩ, một người thiết tha với văn hóa đất nước, một người yêu nước.

Giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch đậu Tiến Sĩ Văn Chương tại Đại Học Sorbonne, một trường Đại Học danh tiếng tại Pháp. Trở về nước ông dạy học và tới năm tại 1965 ông được cử làm Khoa Trưởng Đại Học Văn Khoa Sài Gòn. Và ở cương vị này, ông đã đóng góp rất nhiều công sức trong việc

tạo dựng một nền một nền đại học có tính riêng biệt của Việt Nam.

Ngoài sự nghiệp giáo dục, giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch còn sáng tác thơ, văn, viết nhiều sách, báo, bàn luận về các vấn đề triết học, văn chương, ký tên Trần Hồng Châu. Thơ văn của ông, ngoài chất kinh điển, trí thức, còn cho thấy ông là một thi sĩ đa tình và, hình như ông không già  trong suốt những tác phẩm được viết cách nhau nhiều năm. Kể từ ngày ra khỏi nước sau biến cố 75, tới Mỹ, ông đã cho xuất bản 4 tác phẩm gồm ba tập thơ Nửa Khuya Giấy Trắng, Hạnh Phúc Đến Từng Phút Giây, Nhớ Đất Thương Trời và một tập tùy bút Thành Phố Trong Hồi Tưởng.

Thơ và văn Trần Hồng Châu không có ranh giới. Tập tùy bút của ông thực ra chỉ là những bài thơ xuôi. Cái hay nhất, cái làm người ta vừa ngạc nhiên vừa xúc động khi đọc thơ Trần Hồng Châu là hình như mỗi câu văn, câu thơ của ông đều hàm chứa một lời tỏ tình. Tỏ tình với người, tỏ tình với cảnh. Khi ông nói về các sinh viên của mình, rõ hơn các nữ sinh viên của mình, người đọc không khỏi lo sợ, ông có ‘lạc cảm xúc’ chăng?

mắt đầy sao và áo đầy hương

em đem trời đẹp vào trong lớp

ta thấy đang hè bỗng đã xuân …

chiều rơi trên hành lang

nắng loang vệt nhỏ dưới sân trường

em ơi, chiều bỗng vàng trên mái

tà áo bâng khuâng lá ngập đường …

Cái thói quen cũ kỹ trong chúng ta là sợ thầy nói điều gì đó lệch lạc về trò.

Nhưng đọc những câu thơ như thế của Trần Hồng Châu người ta có thể yên tâm đọc tiếp, ông chỉ yêu cái đẹp, cái đẹp như thế nếu [ai] không biết yêu thì quá dở! Khi ông làm thơ tình, thật sự là thơ tình, thơ ông nồng nàn lắm:

anh vẫn yêu

như năm tháng thủy triều dâng

như heo may không bao giờ lỡ hẹn

mùa thu

anh vẫn làm thơ

như đêm đêm Bắc đẩu sáng rực trời sao

như bình minh hằng gõ cửa

khi bóng đêm lủi thủi ra về

anh không thể không yêu

vì lửa xích đạo vẫn nấu nung

mùa gió chướng

vì tuyết không thể không mang trắng trinh

hồn xử nữ

anh không thể không làm thơ

vì trái đất không ngừng quay

sông nước không ngừng chẩy

vì tóc em vẫn dệt võng

cho lưới trời đắm say

vì chân em vẫn nở anh hoa đào

trên sa mạc trần gian

anh vẫn yêu

anh vẫn làm thơ …

Nhận định về tập tùy bút Thành Phố Trong Hồi Tưởng của Trần Hồng Châu, Bùi Bảo Trúc viết:

“Cảm động nhất là những đoạn ông viết về Sài Gòn, lòng yêu thương ông dành cho Đại Học Văn Khoa trên miếng đất của khám lớn xưa, rồi ở trường mới nằm trên đường Thống Nhất và Cường Để. Người đọc không cần phải

đi qua những nơi ông viết mà vẫn có thể yêu Trần Hồng Châu, cũng như người ta không cần phải học Văn Chương Quốc Âm mà vẫn có thể yêu giáo sư phụ trách những giảng khóa của chứng chỉ này” [Nguyễn Khắc Hoạch].

Và cũng vẫn theo Bùi Bảo Trúc, đoản văn hay nhất trong tập tùy bút Thành Phố Trong Hồi Tưởng là Buổi Chiều Hằng Cửu:

“Chưa ai có thể viết về Sài Gòn một cách thân mến và đẹp như thế. Ông viết về Sài Gòn cho cả những người chưa bao giờ đến thành phố này mà vẫn có thể yêu nó, như Hàn Mặc Tử từng làm cho biết bao nhiêu người trong chúng ta phải chạy ra Huế, đi tìm thôn Vỹ Dạ để xem một chút nắng như ngọc giọi trên những tầu lá cau, để xem gió và mây đi hai lối khác nhau và đáp chuyến đò chở trăng về cho kịp buổi tối.

Người ta viết nhiều về Sài Gòn, nhưng phải đợi cho đến Trần Hồng Châu viết, buổi chiều mới hằng cửu, Sài Gòn mới thơ đến như vậy.

Chữ nghĩa Việt Nam được tắm gội bằng thi ca và triết học như chưa bao giờ thấy”. Còn nhà văn Nguyễn Mộng Giác thì viết rằng: “Đọc thơ và văn xuôi Trần Hồng Châu, tôi nghĩ tới hai điều trái ngược. Về một thời đã mất. Và về một sự thể không bao giờ mất, bởi nó chẳng hề bao giờ bị giam cầm trong giới hạn của một thời nào. Sự thể ấy là văn chương, nơi thơ văn

Trần Hồng Châu”.

Đọc báo, nghe đài chỉ trong vài tuần qua, người ta được biết có tới ba cái giỗ các nhà văn nhà thơ: Mai Thảo, Trần Hồng Châu và Xuân Vũ, giữa hai tháng cuối năm cũ và đầu năm mới.

Một nhà văn cao tuổi ở Cali đã cười cười bảo rằng: “đã đến lúc người chết được nhắc tới nhiều hơn người sống rồi, người mất nhiều hơn người còn rồi”.

Câu nói đùa ấy, có một phần sự thật. Lớp nhà văn thứ hai của chúng ta, sau lớp thứ nhất thường được gọi chung là tiền chiến, cho đến hiện tại, cũng đã trên dưới bảy tám mươi rồi, cũng đã “tới cõi” rồi. Mặc dầu vậy, nỗi vắng vẻ họ để lại vẫn làm chúng ta bàng hoàng khi nghe nhắc đến.