Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Son râu 5 Sep 2025

43. Nguyễn Hiến Lê.

Có thể nói, Nguyễn Hiến Lê là một trong những nhà văn được đọc nhiều nhất của chúng ta. Ông vừa dịch vừa viết hàng trăm tác phẩm.  Ngoài những tác phẩm văn chương,ông còn chuyển dịch nhiều loại sách khác, giúp các độc giả không rành ngoại ngữ hoặc thiếu những kiến thức chuyên môn, mở rộng sự hiểu biết của mình. Vì thế, độc giả cũng như các nhà xuất bản, xếp tác phẩm của ông vào Tủ Sách Học Làm Người.

Nhớ lại, khi cuộc chiến tranh VN chấm dứt năm 1975, toàn bộ sách của các tác giả miền Nam đã bị nhà cầm quyền CS cấm lưu hành, nhưng sách của Nguyễn Hiến Lê vẫn được các độc giả mới từ miền Bắc vào và ngay cả cán

bộ, tìm đọc. Người ta vừa cố rao giảng một nếp sống văn minh mới, vừa đọc sách Học Làm Người của Nguyễn Hiến Lê.

Bộ Hồi Ký gồm 3 tập, dầy gần một ngàn trang của Nguyễn Hiến Lê, được xuất bản tại ngoại quốc mấy năm gần đây đã được người đọc đón nhận một cách nồng nhiệt. Nó vừa cho độc giả hiểu rõ hơn công việc trước tác của

Nguyễn Hiến Lê trong suốt đời ông, vừa như một cuốn sử để người ta có thể nhìn lại những biến cố xẩy ra trên đất nước gần một thế kỷ, qua thân phận của một người, nhất là sau biến cố 1975.

Theo lời nhà xuất bản, in trong cuốn III tập hồi ký thì: “Truyện dài Cộng Sản bịp bợp tiếp diễn đã bảy mươi năm, và sẽ còn tiếp diễn mãi không biết đến bao giờ mới dứt. Vô số người từng bị lừa, trong đó khối kẻ thuộc hạng đại trí thức: khoa học gia, nghệ sĩ, triết gia, học giả. Học giả Nguyễn Hiến Lê là một”.

Ông Nguyễn viết, ông trải qua nhiều chế độ, công khai nhận rằng ông có cảm tình với kháng chiến, với cộng sản. Nhưng sau khi cộng sản chiếm xong miền Nam, ở với cộng sản ít lâu, ông sững sờ cho rằng chưa từng có thời nào tệ đến thế.

Ở trang bản thảo số 486 Nguyễn Hiến Lê viết:

“Muốn thấy chế độ đó ra sao thì phải sống dưới chế độ dăm năm. Đó là bài học đầu tiên và vô cùng quan trọng mà tôi và có lẽ 90% người miền Nam rút được từ 1975 đến nay. Muốn nghe ai phê bình, khen chê gì thì nghe, cũng chỉ biết lờ mờ một chế độ thôi”.

Có thể nói, cuốn III tập hồi ký của mình, Nguyễn Hiến Lê đã ghi lại những gì ông đã thấy về cộng sản. Ông đã phân tích tổng quát về chế độ và các tổ chức xã hội từ hành chánh, kinh tế, giáo dục, văn hóa, y tế, ngoại giao, tư pháp, tôn giáo … tới tinh thần của các cán bộ, công nhân viên dưới chế độ cộng sản.

Trang 31, cuốn III, tập hồi ký, Nguyễn Hiến Lê viết:

“Một cán bộ cao cấp chủ nhiệm hay phó chủ nhiệm một tờ báo nọ có lần bảo tôi, tờ báo của ông ta có non một trăm nhân viên [trước ngày 30-4-75 một tờ báo như vậy chỉ có vài chục nhân viên mà lại nhiều trang, nhiều bài hơn], dư người rồi, vậy mà sáu tháng sau khi ông ta giao lại tòa soạn cho một cán bộ khác, thì số nhân viên đã tăng lên tới 170; có những ‘ký-giả tới tòa soạn mà chẳng có việc gì làm, nói chuyện láo một lúc, sửa một cột ấn cảo rồi đi dạo phố hoặc về nhà, tự thẹn vì mang tiếng ký giả mà cả năm không hề viết một hàng chữ cho tờ báo.

Công sở nào cũng có tình trạng như vậy, nhân viên đông gấp 5 số cần thiết và ngân sách chỉ đủ trả lương nhân viên, không còn làm được việc gì khác”.

Có thể nói một cách ngắn gọn, từ sau 75 đến nay, bất cứ một cuốn sách nào nói về đất nước chúng ta, dù là của ngay những người sống ở miền Bắc, cũng đều có thể làm cho chúng ta phải chẩy nước mắt xót thương và lo lắng.

Ở trang 104 Nguyễn Hiến Lê viết:

“Trong một xã hội như vậy, con người dễ mất hết nhân phẩm, hóa ra đê tiện, tham lam, bất lương, nói láo, không còn tình người gì cả. Năm 1975 đa số các cán bộ, công nhân viên ở Bắc vào thăm gia đình, họ hàng ở trong Nam, còn giữ chút thể diện ‘cách mạng’ bà con trong này tặng gì thì họ nhận, chứ không đòi; về sau họ không giữ kẽ nữa, tặng họ một thì họ xin hai, không tặng họ cũng đòi, khiến một ông bạn tôi bực mình, nhất định đóng cửa không tiếp một người bà con nào ở Bắc vào nữa. Gởi họ mang ra dùm một cuốn sách tặng một người ở Hà Nội, họ giữ lại 5-6 tháng, vợ chồng con cái, bạn bè coi cho hết lượt, họ mới đem lại cho người nhận sách; có khi họ lấy luôn, nhắc họ, họ bảo thất lạc, để kiếm, mà ba người nhận được sách thì chỉ có một người cảm ơn.

Một nhà văn đất Bắc làm cho một tờ báo nọ, nhờ một nhà văn trong Nam viết bài, hứa sẽ trả bao nhiêu đó. Viết rồi, đưa họ, họ đăng, nhưng ký tên của họ, rồi đưa cho nhà văn trong Nam nửa số tiền nhuận bút thôi, còn giữ lại một nửa. Vừa ăn cắp văn, vừa ăn chặn tiền. Chưa bao giờ miền Nam có bọn cầm bút bẩn thỉu như vậy. Một bạn độc giả của tôi ở Bắc khuyên tôi đừng giao bản thảo của tôi cho ai hết, không tin ai được cả, họ sẽ đạo văn”.

Hồi ký ông Nguyễn Hiến Lê viết năm 1980. Ông đã qua đời khi hoàn tất cuốn sách không bao lâu. Từ đó đến nay đã có những gì thay đổi và tương lai đất nước rồi sẽ ra sao?

Riêng về Nguyễn Hiến Lê thì có thể nói như lời nhà xuất bản:

“Sách của ông viết giúp ích nhiều thế hệ thanh niên trong nước, sách ông viết lại đuổi theo chúng ta trên bước đường lưu vong, thân xác ông đã vùi xuống quê hương miền Nam, nhưng tác phẩm của ông, tâm hồn ông, vẫn hướng về chúng ta, sự lầm lẫn trong đời ông, ông cũng hướng về chúng ta mà bộc bạch”.