Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 4 Sep 2025

41. Nguyễn Đức Sơn

Nguyễn Đức Sơn đã đến với độc giả với dáng dấp một người xa lạ. Rất nhiều người đọc đã sững sốt khi đọc Những Bài Tình Đầu của ông. Trên bìa truớc và bìa sau của tập thơ, ông đã cho in đầy những lời ‘tuyên bố huênh hoang’, ‘quát tháo hung dữ’, ‘khoa trương về những tác phẩm ngợp mắt của mình [chữ của Võ Phiến], xỉ vả tất cả những ai, bất luận ‘già trẻ, đực, cái’, muốn lợi dụng tài năng của ông.

Như cái tựa của nó, tập Những Bài Tình Đầu gồm những bài thơ Nguyễn Đức Sơn đã viết khi còn rất trẻ.

Thơ tình.

Ông đã tiếp tục dòng thơ ấy đến khi không còn trẻ nữa. Cho đến trước ngày 30 tháng 4/75 Nguyễn Đức Sơn đã cho xuất bản đến 4 tập thơ mang cùng một tên Những Bài Tình Đầu.

Nhưng thơ tình của ông làm người ta kinh ngạc. Thay vì “làm học trò không có sách cầm tay, có tâm sự đi nói cùng cây cỏ” [Đinh Hùng], chẳng hạn, chàng trai mới lớn trong thơ Nguyễn Đức Sơn dấu trong cặp “chiếc băng vệ

sinh” nhặt được ở đâu đó ngoài đường. Người đàn bà, người nữ, xuất hiện trong thơ Nguyễn Đức Sơn, không mặt mũi nhan sắc, trước tầm nhìn [cứ coi là tình cờ] của chàng trai mới lớn, ngồi xuống và “em chưa đái mà hồn anh đã ướt”.

Như thế, có vẻ như Nguyễn Đức Sơn đã trút bỏ tất cả những lớp vỏ ảo, thơ mộng, từ bao đời kiếp người ta đã tạo ra, bằng hằng hà sa số ngôn từ hoa mỹ, phủ quanh người đàn bà, người nữ, biến nàng thành nàng thơ, bắt nàng hiện nguyên hình đúng như nàng trong cuộc đời.

Tục quá chăng?

Hình như Gustave Flaubert có định nghĩa đại khái thế này: “Những cuốn sách tục tĩu chỉ thực sự vô luân khi thiếu vắng sự thực”.

Sư thực nào ư? Sự thực của cái đẹp và cái không đẹp lẫn lộn trong đời sống.

Đọc Nguyễn Đức Sơn, người ta có cảm tưởng trong ông có hai con người một bình thường và một tinh quái:

tôi về lắng cả buổi chiều

nghe chim ăn trái rụng đều như kinh

còn một mình hỏi một mình

có chăng hồn với dáng hình là hai

từng trưa nằm nghỉ đất dài

phiêu phiêu nhẹ cái hình hài bay lên

[Mang Mang]

Cái con người buổi trưa nằm nghỉ trên đất đó, khi nằm thở trên bờ biển, chỉ thở thôi, lại không còn vẻ hiền lành trước đó nữa:

đầu tiên tôi thở cái phào

bao nhiêu phiền não như trào ra theo

nín hơi tôi thở cái phèo

bao nhiêu mộng ảo bay vèo hư không Chàng trai mới lớn trong thơ Nguyễn Đức Sơn cảm nghĩ không khác bao nhiêu với những người cùng lứa tuổi.

tôi rất thèm và rất xốn xang

ước mơ một phút cũng thiên đàng

trời hỡi từng đêm ôm gối lạnh

đã xốn xang càng thêm xốn xang

dù rất thèm và muốn biết qua

nhưng sẽ muôn đời tôi trốn xa

tôi nguyện làm một người độc nhất

hoàn toàn trong sạch cho đến già

[Cảm Thuơng]

Người ta tự hỏi, không biết cái khoảng cách thời gian từ khi Nguyễn Đức Sơn viết những câu thơ ấy tới những câu sau này là bao xa?

cái lỗ

nghĩ cho cùng

rất ngộ

Có vẻ như Nguyễn Đức Sơn muốn nói với mọi người rằng, đừng tin ông, đừng tin ở cái bề ngoài của ai cả, đừng tin ngay cả chính mình, điều này thì ai cũng biết vậy, ai cũng muốn thành thật, nhưng rất ít người thành thật, không phải người ta muốn dối trá, nhưng vì sống như thế tiện hơn, như áo quần che đậy làm cho người ta trở nên dễ coi hơn, tự nhiên hơn, thói quen khiến người ta nghĩ như vậy, sự thực

chưa chắc đã như vậy:

Nếu không có quỷ ma

Khó bề thấy được Phật

Đó là sự thật của trái đất

Nhưng nghĩ cho cùng tất cả đều trật lất

Không có gì chắc cả. Chỉ là những ngộ nhận. Nhớ lại những ngày sau 30 tháng 4, 1975, cả miền Nam chìm ngập trong một nỗi hoang mang lo sợ. Ai cũng muốn lẫn vào đám đông. Ngay cả chiếc áo còn mới người ta cũng ngại không muốn mặc. Nguyễn Đức Sơn vốn là người ăn vận luộm thuộm, gần như ông chưa bao giờ để ý đến cách phục sức của mình. Vậy mà, trong những ngày ấy, người ta bỗng thấy ông khoác lên người cả một bộ đồ lớn, com-lê cà- vạt hẳn hoi.

Hỏi: Chuyện gì vậy?

Ông đáp gọn lỏn: Cho khỏi lộn.

Dễ thương hay dễ ghét?

Đôi khi Nguyễn Đức Sơn cho thấy, ông cũng là một người hết sức dịu dàng chứ không phải chỉ biết “quát tháo hung dữ”:

một đêm trăng mờ ảo

anh tìm về thăm em

phố buồn như hoang đảo

gió ngừng ru bên thềm

ánh đèn sao le lói

căn phòng sao đìu hiu

anh lặng người thầm hỏi

kiếp người sao tiêu điều

Không phải sau này Nguyễn Đức Sơn mới vào sống trong rừng. Ông đã lên rừng sống từ lâu rồi. Ông là Sao Trên Rừng mà. Đó không phải chỉ là bút hiệu của ông mà còn là đời sống của ông. Lẻ loi. Cô độc. Xa tít. Như nỗi uớc mơ. Như giọt nuớc mắt. Nước mắt là để khóc. Ai khóc và khóc ai đây?

Viết về thơ là nói đến sự thật của những giấc mơ.

Thật khó khăn.

Mai kia tan biến hận thù

Giữa đêm sao chiếu mịt mù phương đông

Cha về ôm cả biển sông

Cho con cha hứa một lời

Đuổi mây thiên cổ rong chơi tối ngày

Thu nào tóc bạc oà bay

Có con chỉ trỏ mới hay tuổi già

Cúi hôn trời đất đậm đà

Cha tan theo bóng trăng tà vạn niên