Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 2 Sep 2025

37. Ngô Thế Vinh.

Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng của Ngô Thế Vinh được ghi chú là tiểu thuyết. Nhưng đọc cuốn sách người ta thấy mình chạm phải một vấn đề

nghiêm trọng, thiết thân, có ảnh hưởng tai hại đến nhiều người, nhiều thế hệ, nhiều quốc gia, ít nhất là 7 quốc gia trong vùng Đông Nam Á, có liên hệ với một dòng sông, chứ không phải chỉ là những buồn vui, thơ mộng, của một cuốn truyện, theo ý nghĩa thông thường.

Bằng cuốn sách của mình, Ngô Thế Vinh đề cập tới việc người ta xử dụng dòng sông Cửu Long và những hệ lụy của nó. Có thể nói, qua các nhân vật của mình, như ông Khắc, bác sĩ Duy, Điền, Thuận, Cao, Hộ v.v … những người hành xử công tác chuyên môn của mình, Ngô Thế Vinh cho thấy, cùng một lúc họ tham gia vào một cuộc đấu tranh sinh tử để giành lại môi sinh, giành lại đất sống, giành lại chủ quyền đất nước.

Ở trang các trang 56, 57 tác giả viết:

“Từ những năm 75, Trung Hoa đã có kế hoạch xây một chuỗi 8 con đập Mekong Cascade trên thượng nguồn, nhưng do thiếu ngân sách nên mãi tới năm 80, con đập đầu tiên Manwan, cao 99 mét mới được khởi công. Đập chắn ngang khúc sông, giữa hai ngọn núi, với bức tường thành cao 35 tầng và 13 năm sau mới xây xong. Con đập thứ hai, Đại Chiến Sơn, cũng đã được khỏi công năm 1996, sẽ tới con đập thứ ba, Cảnh Hồng, chủ yếu xuất cảng điện sang Thái Lan. Con đập thứ tư Xiaowan cao 248 mét, được coi là con đập mẹ / mother dam / trong chuỗi 8 con đập bậc thềm, dự trù xây xong trước thập niên thứ nhất của thế kỷ thứ 21″.

Vào năm 1993, do một hiện tượng được coi là bất thường xẩy ra, khi mực nước con sông Mekong đột ngột tụt thấp xuống mà không vào mùa khô, tới lúc đó người ta mới biết là do ảnh hưởng của con đập Manwan.

Rõ ràng hơn, tại Việt Nam thì: “Theo tin báo Tuổi Trẻ từ trong nước, 10 ngày trước Giáng Sinh, ngư phủ Nguyễn Văn Chơn và vợ, cư ngụ tại huyện Lấp Vỏ, tỉnh Đồng Tháp, đã lưới được một con cá đuối khổng lồ trên sông Tiền, đoạn giữa hai xã Tân Mỹ và Tân Khánh Trung. Con cá đuối có chiều dài hơn 4 mét, ngang 2 mét và nặng tới 270 kí. Cá đuối thuộc loại cá sụn, gồm các giống cá mập, cá nhám, là cá nước mặn. Đây cũng là lần đầu tiên, ngư dân đồng bằng sông Cửu Long lưới được một con cá nước mặn lớn như vậy, rất xa biển và, trên một khúc sông nằm sâu trong đất liền”.

Ngô Thế Vinh viết tiếp:

“Nhưng có biết đâu niềm vui đã nằm trong thiên tai, bởi vì, khi mà nước sông Cửu Long xuống mức thấp nhất, so với 73 năm trở lại đây, và có nơi mực nước sông chưa được 2 thước, gây sạt lở hai bên bờ, làm thiệt hại nhà cửa và cả nhân mạng. Nhiều chuyên gia Việt Nam ở ngoại quốc và cả trong nước, đã lên tiếng báo động về hiểm họa hạn hán, với sông Cửu Long có thể cạn dòng, do các công trình xây đập ngăn nước của các quốc gia thượng nguồn Thái/Lào và chuỗi con đập bậc thềm khổng lồ Vân Nam, Trung Hoa, mà lâu nay, chính quyền Hà Nội vẫn không hề lên tiếng phản đối. Và khi một con cá đuối nước mặn, lớn như vậy, có thể vào tới Đồng Tháp, thì đó là báo hiệu nạn ngập mặn, salt intrusion, đã vào rất sâu trong vùng châu thổ, nơi vốn là đất của “sữa và mật ngọt”, hay đúng hơn đất của “phù sa, lúa gạo, cây trái và tôm cá đầy đồng”.

Dĩ nhiên sông cạn là một thảm họa. Thêm một thảm họa khác nữa là nạn ô nhiễm. Từ Nữu Ước tới Cali, từ Thái Lan qua Lào, Cam Bốt sang tới Việt Nam, đâu đâu người ta cũng thấy tràn ngập các món hàng do Trung Hoa sản xuất. Có bao nhiêu các món hàng ấy xuất phát từ Vân Nam dọc hai bờ con song Mekong? Cùng với 28 khu hầm mỏ đang được triệt để khai thác nơi thượng nguồn, trong đó có cả những mỏ chì, mỏ kẽm là nguồn ô nhiễm nặng nề nhất. Tóm lại, cuốn sách của Ngô Thế Vinh là một tiếng kêu thất thanh về một mối nguy đang đe dọa Tổ Quốc và nhân dân chúng ta.

Trung Quốc không bao giờ che dấu tham vọng bành trướng xuống phương Nam. Cuộc bành trướng ngày nay, không phải chỉ thuần túy là những đoàn quân ồ ạt xâm chiếm đất đai, mà là một trận địa mới, có sức tàn phá mãnh

liệt, lâu dài và khủng khiếp hơn. Đó là điều Ngô Thế Vinh muốn cảnh báo, nhắc nhở mọi người Việt Nam, nhất là giới trẻ, phải ghi nhớ nằm lòng.

Hình thức tiểu thuyết hóa không thích hợp lắm với một vấn đề thời sự nghiêm trọng như vậy. Nhưng cuốn sách đã hoàn tất. Người đọc phải tự phân biệt, đâu là văn chương, đâu là thảm họa.

Có lẽ không có nhà văn nào của chúng ta, những người đã viết trước 1975, cho đến nay vẫn tiếp tục viết, và viết như một cách đi tiếp con đường mình đã chọn như Ngô Thế Vinh.

Nguyễn Xuân Hoàng gọi đó là sự nhất quán toàn bộ những gì Ngô Thế Vinh đã viết trong suốt ba mươi năm qua:

ông tiếp tục là con người xã hội, là nhà văn xã hội. Nhờ có hai bản Anh ngữ The Green Belt [Vòng Đai Xanh] và The Battles of Saigon [Mặt Trận Ở Sài Gòn] nên Ngô Thế Vinh được nhiều người ngoại quốc đọc. Dư luận chung tỏ ra chia sẻ những suy nghĩ của ông về ý nghĩa cuộc chiến vừa qua và số phận của đất nước cũng như con người Việt Nam ở trong và khi ra khỏi cuộc chiến ấy. Nhà văn, ký giả Mark Frankland, từng là phóng viên của báo Anh “The Observer” tại Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh, trong một bài điểm sách đã viết về cuốn Mặt Trận Ở Sài Gòn như sau:

“Mặt Trận Ở Sài Gòn sẽ tạo một xúc động và chú tâm cho những ai còn tha thiết với số phận của Việt Nam. Nó cũng sẽ gây ngạc nhiên cho những ai ít hiểu biết về tâmtrạng phức tạp của người dân miền Nam đối với cuộc chiến tranh mà cho đến nay vẫn còn để lại những hậu quả và ảnh hưởng trên số phận của họ. Trong và cả sau cuộc chiến tranh, tiếng nói của người dân miền Nam thường bị lãng quên.

Là một phóng viên ngoại quốc trong cuộc chiến tranh Việt Nam, tôi có may mắn được nghe phần nào tiếng nói ấy qua phụ tá người Việt của tôi. Nhưng lúc đó thì anh ta đã ở tuổi trung niên với cả gánh nặng gia đình nên đã không thể theo sát tôi đi vào vùng có giao tranh để giúp tôi hiểu biết hơn về những người lính Việt Nam Cộng Hòa thay vì hiểu sai lạc.

Ngô Thế Vinh đặc biệt quan tâm tới tâm trạng của những người lính Miền Nam. Trong “Mặt Trận Ở Sài Gòn”, những người lính ấy có cơ hội nói ra và kết quả là tác giả đã phác họa được một chân dung chính trực và nhân bản của những con người ấy giữa cuộc chiến, điều mà đáng lẽ phải được thế giới bên ngoài quan tâm thay vì lãng quên.

Đối với các cộng đồng người Việt đang sống lưu vong ở Bắc Mỹ, tác giả cũng đã đề cập tới những tình huống lưỡng nan cả về chính trị lẫn đạo lý khi mà họ vẫn bị giằng co giữa tình tự quê hương, một quê hương mà họ bị cưỡng bách phải xa rời, cùng với sự đối đầu với một nhà nước cộng sản hành xử thô bạo ở trong nước và rồi cả với sự khác biệt đến đau lòng về phong tục tập quán ngay trong bối cảnh một nền văn hóa Tây phương mà họ đang phải sống với”.

Còn Tim Page, trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam làm việc cho hãng thông tấn United Press International, các báo Life, Time, Paris-Match với tư cách phóng viên tự do, tường trình tại chỗ và hiện là giáo sư dạy về khoa Nhiếp Ảnh Truyền Thông tại Đại Học Brisbane, Úc, thì viết: “Vẫn liên tiếp xuất hiện những cuốn sách viết về cuộc chiến tranh Việt Nam, tuy nhiên có rất ít sách đề cập tới quan điểm từ miền Nam, từ góc cạnh của những người thất trận nhưng họ đã từng chiến đấu và tin tưởng ở một nền Cộng Hòa miền Nam mới khai sinh.

Ngô Thế Vinh qua kinh nghiệm một y sĩ trong một đơn vị Biệt Cách thiện chiến đã đem tới cho chúng ta những lý giải và soi sáng về những tình huống lưỡng nan ngoài trận địa. Rồi ông cũng đề cập tới cuộc sống hỗn mang ban đầu của một người tị nạn tạo dựng lại cuộc đời trong sự xa lạ của một miền nam California, với phấn đấu để trở lại nghiệp cũ giữa một cộng đồng di dân gồm cả nửa triệu thuyền nhân với những khuynh hướng chánh trị phân hóa đa dạng. Một bối cảnh như vậy hầu như hoàn toàn bị lãng quên trong văn học.

Người đọc sẽ thấy mình bị lôi cuốn vào tâm thức của một người y sĩ tiền tuyến, của một tù nhân trong các trại tù Goulag và rồi đến một người ty nạn bị bật ra khỏi gốc rễ được giải thoát để hội nhập vào một tầng lớp trung lưu Mỹ vừa mới hình thành.

Đọc Mặt Trận Ở Sài Gòn “để cảm nhận lắng nghe nỗi bâng khuâng của một con người vẫn gắn bó với những cội rễ tinh thần của một quê hương Việt Nam không thể tách rời”.

Để trả lời câu hỏi anh kỳ vọng gì ở văn chương trong đời sống bây giờ, Ngô Thế Vinh nói: “Đất nước bị phân chia và cuộc chiến kéo dài hơn 30 năm, ngôn ngữ đã bị tận dụng cho những mục tiêu chính trị phân hóa và dối trá nên đã làm cho nó bị kiệt quệ. Chữ không còn mang nghĩa thật của nó nữa. Người ta nói tới tổn thất của chiến tranh về nhân mạng và sự tàn phá vật chất, nhưng theo tôi là sự hủy hoại ngay nơi chính những con người còn sống, đáng buồn là trên cả những đứa trẻ, mà khi sinh ra chúng đâu có thiếu vắng lòng từ thiện, mà sự sa đọa của ngôn từ không thể không là một trong những nguyên nhân. Rồi tôi tự hỏi, phải cần bao nhiêu năm nữa mới phục hồi sự trong sáng của chữ Việt? Đây   chính là phần tôi kỳ vọng ở văn chương.Tôi nghĩ tới chức năng của nhà văn, bằng những tác phẩm nghệ thuật chân chính đủ sức làm xúc động sâu xa lòng người: chữ và nghĩa trở lại như một thực thể nhất quán, trở lại với chức năng như một nhịp cầu giao lưu và đối thoại giữa và trong xã hội”.

Còn Nguyệt Ánh của Đài Phát Thanh RFI [Pháp] viết:

“Có lẽ ‘Vòng Đai Xanh’ là một trong những tác phẩm hiếm hoi đã tìm kiếm và soi rọi căn nguyên cuộc chiến của những sắc tộc thiểu số ở Tây nguyên. Ít ai nhìn thấy bên trong cái vẻ chất phác của những con người sống gần và sống với thiên nhiên ấy là niềm khao khát tự do, giống như một một ngọn lửa cháy mãi từ bao nhiêu năm qua mà không cơn cuồng phong nào rập tắt hẳn được. Nhưng khát vọng ấy nếu không bị vùi rập cũng bị bao nhiêu thế lực lợi dụng và, cho đến ngày nay, tình thế của người Thượng vẫn không thay đổi”.

Trả lời câu hỏi, anh có nghĩ rằng đang có sự khựng lại trong công việc viết lách của những người cầm bút ở hải ngoại chăng? Câu trả lời của Ngô Thế Vinh là không. Ông nhắc tới khoảng thời gian cần thiết để mọi người thích ứng với hoàn cảnh, vì người tới Mỹ sớm nhất cũng chỉ mới cách đây 20 năm. Ông nói ông biết có những nhà văn tài năng tuy không tuyên bố những câu xẻ núi lấp song nhưng vẫn ẩn nhẫn làm việc dài hạn cho những tác  phẩm của họ.