Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 31 Aug 2025

32. Lý Hoàng Phong.

Đối với các độc giả trẻ, nhất là những người vừa trưởng thành tại hải ngoại kể từ sau biến cố 30/4/1975, cái tên Lý Hoàng Phong có thể xa lạ. Nhưng chính ông là một trong những người đã góp phần rất nhiều trong việc hình thành nền văn học miền Nam trong hai thập niên 1955-1975. Lớp độc giả trẻ không nghe nói đến ông, bởi vì, phần lớn các sáng tác của ông trước đây, thường được đăng tản mạn trên các tạp chí, chưa kịp in thành sách. Sau biến cố 1975, ông hoàn toàn giữ im lặng.

Chính quyền mới không nhắc đến ông, cũng không bắt ông đi cải tạo, một điều chính ông vẫn thường nói là “không hiểu tại sao?”. Vào giữa cái cơn gió tanh mưa máu ấy, phải nói rằng, được bỏ quên như thế, là một điều may mắn. Lý Hoàng Phong được hưởng sự may mắn này cho đến lúc qua đời.

Ông mất hôm 12 tháng 12 năm 2002, ở tuổi gần tám mươi. Nhớ lại, em ruột ông, thi sĩ Quách Thoại, mất cách đây khoảng hơn bốn chục năm, chắc chưa bằng nửa tuổi ông bây giờ.

Lý Hoàng Phong nói: “Thật may cho nó!”.  Điều Lý Hoàng Phong muốn nói ở đây là Quách Thoại đã không phải trải qua những ngày sau 30/4/75, một điều ông cho rằng, còn tệ hơn cả cái chết. Lý Hoàng Phong chỉ có một tập truyện được in thành sách, đó là cuốn “Người Giết Người”. Nhưng những truyện ngắn của ông được đặng trên các tạp chí trước đó được nhiều người thích hơn, nhất là truyện “Con Sông” đăng trên tạp chí Sáng Tạo.

Cùng với một số truyện ngắn khác của Dương Nghiễm Mậu, Thảo Trường, Phạm Nguyên Vũ, của chính Mai Thảo người chủ biên tạp chí Sáng Tạo, của Thanh Tâm Tuyền, của Tô Thùy Yên, truyện của Lý Hoàng Phong đã chinh phục được lòng tin của người đọc vào một nền văn học mới đang hình thành tại miền Nam. Văn ông giản dị, xúc tích. Nội dung truyện của ông gần gũi với đời sống thật, cái vui, buồn, sự bi thảm, hạnh phúc, nói một cách ngắn gọn, tất cả những gì làm nên ý nghĩa cuộc sống, người ta cảm nhận được, trong văn ông, khi đọc ông, không cần phải có một sự cố gắng nào, nó đến tự nhiên như người ta sống, gặp người này người khác, sự xúc động nẩy sinh tùy theo hoàn cảnh. Giây phút trước tình. ở trong tình hay đã ra khỏi tình, cái đầy ắp thay thế cái rỗng không hay ngược lại, hết thẩy đều là những gì có sẵn, không phải điều thêm bớt. Người ta rợn người không biết mình đang nhìn thấy vẻ đẹp của đời sống hay chỉ đang nhìn thấy những cái đã mất đi. Cái đẹp, cái mất, cái còn, có cùng một lúc với đời sống và cái chết.

Lý Hoàng Phong từng là thư ký tòa soạn cho các tạp chí Thế Kỷ Hai Mươi của giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch, nguyệt san Quê Hương nơi tập trung nhiều nhà trí thức, khoa bảng, phản ánh đường lối, chính sách và ảnh hưởng của chế độ Việt Nam Cộng Hòa một thời. Ngoài ra Lý Hoàng Phong còn đứng chủ trương tờ Văn Nghệ, đã cùng với các tạp chí văn nghệ khác như Sáng Tạo, Bách Khoa, Văn, cống hiến cho người đọc nhiều sáng tác của các tác giả cũ cũng như mới. Một đời hoạt động như thế, sau 1975, bỗng rơi chìm vào lặng lẽ. Không phải chỉ một mình Lý Hoàng Phong, tất cả các văn nghệ sĩ ở miền Nam, sau biến cố 1975, đều ở trong một tình trạng chung như vậy. Người ta bị xóa bỏ và tự xóa bỏ, như một cách công khai chứng tỏ không muốn hiện hữu trong một xã hội như thế. Người ta không viết nữa. Và, đối với một nhà văn, không viết nữa đồng nghĩa với cái chết. Lý Hoàng Phong đã chọn cái chết ấy trước khi cái chết thể xác đến với ông gần đây.

Bao nhiêu nhà văn của miền Nam, còn ở lại miền Nam, đã im tiếng cho đến bây giờ? Lứa tuổi ba, bốn mươi khi ấy nay đã sáu, bẩy mươi, cuộc xóa bỏ như thế, trong ý nghĩa nào cũng đã xong. Những người ở tù, ra khỏi tù, rồi ra khỏi nước, những người còn ở lại, những người không đi được, những người “cùng một lứa bên trời lận đận”, bây giờ có còn cũng chẳng còn bao lâu nữa. Nhà thơ Tô Thùy Yên vừa đây có nói đến hiện tượng “giải hoặc” trong đời sống. Theo ông, tới tuổi ngoài sáu mươi, con người, nhất là người làm thơ, tự thấy mình không còn những ảo tưởng, ước mơ, như ở những năm tháng mà thời gian chưa là một ám ảnh khốc liệt. Mà một khi không còn hy vọng hay ảo tưởng nữa thì đó là cái chết của sáng tạo, của thi ca. Ông tự thấy những năm tháng qua đi trong đời như những cánh hoa, chúng dần dần tàn héo để rồi cuối cùng chỉ còn lại cái cuống khô. Bài tưởng niệm Lý Hoàng Phong ngắn ngủi này, tình cờ đã đôi ba lần nhắc tới cái chết: người chết, thơ chết, và những ngày sống tệ hơn cái chết. Một nhà văn trải qua ba mươi năm, khi chết không để lại một dòng chữ nào, ông không có gì để nói hay “có nói cũng không cùng” nên ông giữ sự im lặng? Những gì ông trải qua, mọi người chúng ta đều trải qua, có cần thiết phải nhắc nhở không? Cũng có thể vì trí nhớ ông đã mòn mỏi. Những người quen biết ông kể rằng, những năm sau cùng ông đã lẫn nhiều. Có những điều ông cứ nói đi nói lại. Trong một câu chuyện, muốn nhắc đến một người nào đó, ông quên cả tên, quên cả điều định đem ra hỏi. Những người quanh ông cũng không hơn gì. Họ nhìn nhau qua khói cũng những chén trà. Nhưng chính ông lại nhớ câu thơ của Nguyễn Khuyến: “Tuổi già hạt lệ như sương” đọc cho mọi người nghe rồi cười móm mém. Lý Hoàng Phong, xa xôi, bằng hữu của anh không về đưa anh được.

Xin chúc anh yên nghỉ.