Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 20 Aug 2025

10. Đỗ Quỳnh Dao

Phải nói ngay Đỗ Quỳnh Dao không liên quan gì tới nữ văn sĩ Trung Hoa Quỳnh Dao, tác giả Hải Âu Phi Xứ, cũng không liên quan gì tới nữ ca sĩ Quỳnh Giao của chúng ta. Đỗ Quỳnh Dao xuất hiện trên văn đàn hải ngoại trong khoảng 10 năm gần đây. Bà viết ít. Vì không có thì giờ. Và có lẽ vì thận trọng nữa.

Nhưng người đọc bà, cách cấu tạo mhân vật, chữ nghĩa xử dụng, những ẩn ý xếp đặt trong các câu truyện, chứng tỏ Đỗ Quỳnh Dao mất nhiều công phu.

Không một nhà văn nào lại không có lúc tìm cách lẩn tránh công việc viết.

Francoise Sagan có một thời gian gần như ngưng viết. Được hỏi tại sao, bà đã trả lời rằng, mình đã có đủ kinh nghiệm để sợ viết. Con Nữ của Đỗ Quỳnh Dao gồm 10 truyện ngắn. Người đọc có cảm tưởng, chất liệu được lấy ra để viết những truyện ngắn ấy đều có thực, nghĩa là nó đã được tác giả rút ra từ những mảnh đời nhìn thấy, bắt gặp bên mình.

Dĩ nhiên đó chỉ là những chất liệu. Không có truyện nào thực cả. Giả thử như đó là một truyện có thật ngoài đời, khi đưa vào trong truyện, nó chỉ còn là sự thật của cái truyện, không còn là sự thật ở ngoài đời nữa.

Chính vì thế nỗi khổ đau của các nhân vật nhiều khi lại là niềm hạnh phúc của người đọc. Thúy Kiều của Nguyễn Du, Mai của Khái Hưng, Loan

của Nhất Linh không là những thí dụ sao? Người phụ nữ trong truyện của chúng ta gần đây, những nhân vật nữ do chính các tác giả nữ tạo ra, đem lại cho người đọc cảm xúc khác.

Có một cái gì đó khô héo trong dáng dấp chung của các nhân vật nữ. Họ có vẻ lạnh lùng. Đối với mọi sự trong tình, họ không nhìn ngắm nữa mà quan sát. Sáng suốt và cay đắng.

“Nó ngồi yên năm đầu, ba mẹ khắng khít. Nó ngồi yên năm thứ hai, ba mẹ xô xát. Nó ngồi yên năm thứ ba, ba nó bỏ đi”.

Pa thấy mệt, Pa đi nằm trước. Ông thất thểu bước về phòng, lưng khòm mệt nhọc. May mà Man về kịp đưa đi nhà thương xúc ruột, chậm tí nữa là anh em mình mồ côi cha rồi”.

Theo nhận xét của Bùi Bích Hà, cũng là một tác giả nữ, nhân vật đàn ông trong truyện của Đỗ Quỳnh Dao mang bộ mặt của một thứ định mệnh tàn nhẫn đến mức phi lý. Nhân vật trong “Nói Một Mình” là một thí dụ điển hình. Hắn nôn mửa sau bữa nhậu để: “Vợ hầu hạ, chùi rửa, hứng tình bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu: mẹ nằm sấp trên bàn, hai tay giang thập tự bên cạnh mớ cà rốt và khoai tây gọt dở, ba đứng đằng sau, mắt đỏ ngầu”.

Bùi Bích Hà viết:

“Người đàn ông này, khi men calvas luồn lỏi trong máu, hiện nguyên hình một con đực lom lom nhìn con cái; hoặc họ là tên tội phạm man rợ, tùng xẻo người đàn bà không những đã tàn phế bởi sự độc ác của chính nó, mà nó còn thừa biết rằng nay người đàn bà đó không còn có thể làm gì để chống cự lại, để đòi hỏi công lý, để tự vệ, để sống đàng hoàng nếu không là tức nước vỡ bờ, nhúng tay vào máu và cũng đồng thời đánh mất vĩnh viễn đời mình”.

Vâng, những cảnh tượng diễn ra giữa bố mẹ, con cái nhìn thấy, những lời nói được nhả ra như những viên đạn, làm cho các câu chuyện nhuốm một vẻ gì đó đau đớn, mặc dầu, cũng trong nỗi đau đó, người ta vẫn nhận ra cái tài hoa, sắc sảo của tác giả, nhất là trong trường hợp Đỗ Quỳnh Dao, là người, nghe nói đã sống ở ngoài nước nhiều năm. Người đọc phải làm quen dần với những từ ngữ, những điều trước đây, dường như được sự thỏa thuận ngầm với nhau, không nên gọi tên, không nên nói đến một cách thẳng tuột như vậy, bởi vì, đối với hầu hết các người viết hiện nay thì không còn điều gì cần phải né tránh hay coi là cấm ky. Cái gì cần phải nói đến cứ việc nói, hà cớ phải tìm cách che đậy hay nói bóng gió. Nói bóng gió là nói khác đi. Nói khác đi là nói sai. Và đó mới chính là điều không chấp nhận được.

Để trả lời câu hỏi của một phóng viên, rằng, bà có ở trong số các nhà văn bắt đầu sự nghiệp bằng cách viết tự truyện hay không, Đỗ Quỳnh Dao cho biết: “Nếu hiểu tự truyện là lấy đời sống nghề nghiệp làm chất liệu thì câu trả lời là: có. Nhưng nếu hiểu tự truyện là giãi bầy thân phận của tác giả thì tôi xin thưa: không”.

Các nhà phê bình cho rằng nền văn chương quan trọng nhất của tân thế kỷ này là nền văn chương di dân. Chưa bao giờ trong lịch sử nhân loại con người bị đảo lộn chỗ ở vì những lý do khác nhau nhiều như hiện tại.

Các cuộc di dân đem đến các cuộc pha trộn văn hóa, và tất nhiên, tạo ra những tâm trạng. Mỗi nhóm di dân có những tâm trạng và phản ứng

riêng. “Con Nữ” của Đỗ Quỳnh Dao ngoài giá trị văn chương còn có thể là một tài liệu quý cho các nhà nghiên cứu xã hội sau này về các khía cạnh nhân sinh của người Việt Nam cuối thế kỷ hai mươi và nhóm Việt Nam di dân tản mạn khắp nơi sau biến cố tháng 4/1975.

Cảm tưởng sau cùng của độc giả sau khi đọc “Con Nữ” của Đỗ Quỳnh Dao, cũng tương tự như đọc phần lớn các tác giả nữ của chúng ta trong những năm gần đây, đó là: các nhân vật nữ có một vẻ gì đó, cô đơn, từa tựa những nhân vật nam thiếu đàn bà. Họ đang tự đánh mất bản thân chăng? Các nhân vật nam và nữ thất lạc nhau chăng? Và, nếu đúng như vậy thì, nguyên nhân vì sao?