Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

9. Đỗ Ngọc Yến.

Chúng ta có một nhà văn ký tên Tam Ích. Rất nhiều người, nghe tiếng ông, biết tên ông, nhưng tận mắt chưa từng đọc một chữ nào của ông cả. Ông không chỉ viết sách bằng tiếng Việt. Ông còn viết bằng cả tiếng Pháp nữa. Những bài viết bằng tiếng Pháp thay vì ký tên Tam Ích, ông đã ký bằng ba chữ XXX. Chừng đó người ta mới vỡ nhẽ Tam Ích là “ba ẩn số” Không biết sự thực có đúng như vậy chăng? Bằng hữu thân thiết với Đỗ Ngọc Yến, nói về Đỗ Ngọc Yến, trong lúc cười đùa với nhau, cũng coi chữ “Y” trong tên anh như một ẩn số. Đùa thôi.

Bởi vì, sự thực, Đỗ Ngọc Yến không có vẻ gì bí ẩn cả. Ngược lại nữa là đằng khác. Anh sống gần như cởi mở với tất cả mọi người. Chẳng cần là bạn của anh, gặp anh lần đầu, nói chuyện với anh, nghe anh nói chuyện, thường, người ta có cảm tưởng hình như không có sự xa lạ nào giữa hai người, chỉ chưa có dịp gặp nhau thôi. Dĩ nhiên, gặp rồi, biết rồi, còn giao thiệp tiếp hay than thiết với nhau tới mức nào lại là chuyện khác.

Đỗ Ngọc Yến có một trí nhớ phi thường. Trong những buổi tình cờ trò chuyện như thế, năm bẩy năm sau, gặp lại nhau, anh có thể nhắc lại vài chi tiết nho nhỏ, một cử chỉ, một lời nói của đương sự trong cái ngày xa xưa ấy, chính đương sự không ngờ, cũng không hiểu vì sao anh nhớ được.

Anh nhớ những điều ấy vì tâm hồn anh tựa một tấm gương phản chiếu tự nhiên những ảnh hình bên ngoài, chứ không phải chú tâm làm việc ấy vào mục đích gì. Nhưng sự việc, tự nó, lại có ý nghĩa như là một sự bầy tỏ cảm tình đặc biệt gì đó đối với người đối thoại.

Giao thiệp như vậy là tuyệt hảo, dễ gây được cảm tình với người khác.

Nhưng, điều bí ẩn của Đỗ Ngọc Yến, nếu có, là đằng sau nụ cười có vẻ rất “thiệt thà” của anh, người ta không thể biết chắc anh nghĩ gì về mình. Điều này khiến anh giữ được khoảng cách với mọi người, đôi khi rất cần trong công việc. Anh vui vẻ, hóm hỉnh, có thể chọc cười mọi người chung quanh bằng những nhận xét, ý kiến rất riêng tư, sâu sắc về nhiều vấn đề, về nhân vật này nhân vật khác, đắng cay, chua chát thì có, nhưng không bao giờ anh nói lời độc ác.

Người Việt là tờ nhật báo tiếng Việt lớn nhất của chúng ta ở hải ngoại, đã được Đỗ Ngọc Yến khai sinh từ trong cái garage nhỏ xíu của nhà anh. Trước 75, có thể Đỗ Ngọc Yến có ghé vào công việc của một vài tờ báo nào đó ở Sài Gòn, nhưng mọi người biết đến anh như một người hoạt động xã hội, đặc biệt là những sinh hoạt học đường, các phong trào sinh viên, học sinh, nhất là chương trình ngày đó gọi là CPS, chứ không thấy ở anh là một người có ý định làm báo. Độc giả không biết Đỗ Ngọc Yến viết những mục gì trong tờ Người Việt, nhưng thấy rõ ràng anh là linh hồn của tờ báo. Không có Đỗ Ngọc Yến thì không thể có tờ Người Việt như hiện nay được.

Những ngày gần đây, mọi người trong tòa báo đều biết sức khoẻ Đỗ Ngọc Yến suy yếu, vậy mà nhiều khi từ nhà thương ra, anh đã về thẳng tòa báo, ghé chỗ người này, người kia, đôi lúc quanh quẩn một mình bên những chiếc máy computer, photocopy, các bằng hữu, nhân viên đã ra về, giữa căn phòng vắng vẻ, gặp anh những lúc bất chợt như thế, mới thấy lòng dạ anh dành cho tờ báo nặng thế nào. Mệt, anh nằm ngủ đâu đó trên chiếc ghế trong văn phòng của mình, hay một góc nào đó trong tòa báo. Hình như thì giờ Đỗ Ngọc Yến dành cho tờ báo nhiều hơn ở nhà. Không khí làm việc trong tòa báo, người nọ đối với người kia, có vẻ trong một gia đình nhiều hơn là một công sở là nhờ cách tổ chức của Đỗ Ngọc Yến.

Gần như hầu hết các bằng hữu cùng hoạt động với Đỗ Ngọc Yến trong phong trào CPS xưa, đều có một chỗ nào đó trong tòa báo. Thực tế ra sao không rõ, nhưng nhìn từ bên ngoài, có vẻ như họ vừa làm việc vừa đùm bọc nhau sống. Đỗ Ngọc Yến có rất nhiều sáng kiến. Anh hay nói nửa đùa nửa thật với các bạn chung quanh

– Tôi thách các anh làm hết được những mưu tôi bầy ra. Chữ “mưu” anh dùng ở đây có nghĩa là sáng kiến. Ngược lại, các bạn anh nhiều lúc lại la lên, “bố ấy chuyên môn đánh trống bỏ dùi, toàn bịa việc ra rồi bỏ đấy”.

Anh thường nhìn thấy trước những gì cần phải làm. Có lẽ điều đó cũng giải thích vì sao tờ Người Việt đã phát triển được như hiện nay. Dù đau ốm, đầu óc Đỗ Ngọc Yến luôn sáng suốt. Chuyện gì xẩy ra, ở đâu, anh biết anh đều nhớ rất rõ. Chẳng hạn bây giờ hỏi anh khi mấy ông tướng họp nhau ở Cap sau mấy cuộc đảo chính, chỉnh lý, rồi xé bỏ cái được gọi là Hiến Chương Vũng Tầu năm nào, ai đã làm gì, nói gì, Đỗ Ngọc Yến sẽ cho biết một cách khá rành mạch, dù không kiểm chứng, nhưng người ta có cảm tưởng có thể tin được.

Một khía cạnh không ngờ khác của Đỗ Ngọc Yến ít người biết là, anh rất am tường về nền tân nhạc Việt Nam, biết rõ từng tác giả như một nhà nghiên cứu chuyên môn. Không phải anh chỉ biết một cách tổng quát mà anh thuộc từng bài ca, những bài hiện nay rất ít người biết. Trong một cuộc trò chuyện có người hỏi Đỗ Ngọc Yến, tại sao các nhạc sĩ của chúng ta ở miền Nam xưa, nghĩa là trước 54, không ai sáng tác đuợc nhiều, mỗi người chỉ viết được một hai bài như: Nguyễn Mỹ Ca, Võ Hòa Thanh, Hiếu Nghĩa, Văn Sanh v.v … Đỗ Ngọc Yến cho rằng có hai lý do có thể giải thích hiện tuợng đó. Thứ nhất: Ở miền Nam khi ấy chưa có những phòng trà, hội quán hay các vũ trường, là nơi các nhạc sĩ có nhiều dịp gặp gỡ, trình bầy cho nhau cũng như các khán giả nghe các tác phẩm của mình, rồi người nọ gợi hứng cho người kia sáng tác, như các nhạc sĩ ở Hà Nội hay Hải Phòng chẳng hạn, nên họ không viết được nhiều.

Thứ hai: họ bị chết trong chiến tranh. Nghe thật buồn. Hôm rồi, vào thăm Đỗ Ngọc Yến, lúc ra tới cửa bệnh viện chúng tôi còn được bà Tiểu Huyền cho biết thêm một điều bất ngờ nữa về Đỗ Ngọc Yến: không biết anh học đàn ai và học từ bao giờ, nhưng có bữa thấy anh ngồi trước chiếc dương cầm và đàn như mưa bấc!