Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 19 Aug 2025

8. Đinh Hùng

Có thể nói, tất cả các thi sĩ của chúng ta, không ít thì nhiều, ai cũng làm thơ tình. Nhưng hình như chỉ một mình Đinh Hùng, đã dành cả đời, để làm thơ ca ngợi tình ái. Suốt lịch sử của chúng ta, cho đến tận hôm nay, có lẽ chưa một

người nào có thể sống được nhờ thơ của mình, hiểu theo nghĩa cụ thể:

sống bằng tác quyền thơ. Đinh Hùng cũng vậy. Ông phải sống nhờ vào những công việc khác như làm báo, dạy học, cộng tác với các đài phát thanh. Song tất cả các công việc này chỉ giúp ông tồn tại để làm thơ. Ở miền Nam không có chế độ thi sĩ ăn lương nhà nước, nên các văn nghệ sĩ đều phải tự lo liệu lấy đời sống, như mọi người khác.

Và người ta rất tự hào về sự không lệ thuộc này. Đinh Hùng có làm thơ trào phúng, viết truyện hàng ngày cho các báo, và ông cũng có viết mấy vở kịch thơ nữa, nhưng sự nghiệp chính của ông vẫn là hai thi phẩm: Mê Hồn Ca và Đường Vào Tình Sử. Cả hai tác phẩm này đều là những tập thơ tình.

Gọi đó là những tập thơ tình chỉ là một cách nói giản dị.

Thực ra đây chính là vũ trụ thơ Đinh Hùng. Phải gọi là vũ trụ thơ Đinh Hùng vì từ khi ông mở ra cái thế giới ông gọi là mê hồn ca ấy, ngôn ngữ, hình ảnh, cảm xúc của ông dành cho cái thế giới đó, cho đến những ngày

cuối cùng của đời ông, không hề thay đổi. Khi Đinh Hùng biến đổi ngôn ngữ, hình ảnh, cảm xúc của ông thành tranh, bởi vì Đinh Hùng còn biết vẽ nữa, cái thế giới trong tranh và trong thơ của ông vẫn chỉ là một.

Nói về cái bìa tập Mê Hồn Ca do chính Đinh Hùng vẽ, ấn bản của nhà Khai Trí, Nguyên Sa viết:

“Thiếu nữ chắp tay nguyện cầu, trên nền ngọn lửa, tóc nàng chạm vầng trăng, trong vầng trăng có chữ Thơ. Góc trái của bức tranh có hình Phật Bà ngồi trên tòa sen, hai ngọn lửa một trắng, một đỏ chìm phía dưới làm tôn sự uy nghi của Phật Bà, chứ không làm suy giảm hay biểu lộ sự đe dọa nào cả. Phía trên, bên mặt là những vì sao, phía tận cùng dưới có hình đầu lâu và chữ ký Đinh Hùng, chữ Hùng nguyên chữ, chữ Đinh chỉ một chữ Đ viết hoa và dấu chấm. Chim, không rõ loại, mỏ dài, không phải là bồ câu, đậu trên đầu lâu trắng hếu, dưới mỏ chim có hai trái tim. Chim màu xanh nước biển, hai trái tim màu đỏ, cùng với mặt trăng có chữ Thơ, thiếu nữ mặc áo màu xanh rêu đậm, nền trời xanh. Phía dưới góc trái có một vật hình thể dài, không phân biệt được là hình gì, có vẻ như đền đài thời xa xưa, có vẻ như kim tự tháp, cũng có vẻ như chiếc mộc của người da đỏ”.

Những hình ảnh mà Nguyên Sa nói rằng không phân biệt được trong tranh Đinh Hùng cũng là những gì người ta cảm nhận được trong thơ Đinh Hùng, ông không viết ra, nhưng dường như nó lẩn khuất đâu đó ở đằng sau, ở đằng

trước, ở chung quanh những chữ ông viết ra, một thế giới u uẩn, gồm cả trăng sao, tín ngưỡng, chim chóc, đàn bà, cái chết và sự say đắm:

Ta thường có những buổi sầu ghê gớm

Ở bên em ôi biển sắc, rừng hương!

Em lộng lẫy như một ngàn hoa sớm

Em đến đây như đến tự Thiên Đường

Những buổi đó ta nhìn em kinh ngạc

Hồn mất dần trong cặp mắt lưu ly

Ôi mắt xa khơi! Ôi mắt dị kỳ!

Ta trông đó thấy trời ta mơ ước

Thấy cả bóng một vừng đông thuở trước

Cả con đường sao mọc lúc ta đi

Cả chiều sương mây phủ lối ta về

Khắp vũ trụ bỗng vô cùng thương nhớ!

Có người cho rằng Đinh Hùng chịu ảnh hưởng thơ Tống, thơ Đường, thơ tượng trưng Pháp. Nhưng đọc những bài như Kỳ Nữ của ông hẳn người ta

phải thấy đó là cái thế giới của riêng Đinh Hùng, nó lẫn lộn giữa mộng và thực, tiền kiếp và hiện sinh, “ở bên em” mà “khắp vũ trụ bỗng vô cùng thương nhớ”, trong một đôi mắt mà ông nhìn thấy cả “vừng đông”, “sao mọc” và “chiều sương”, nghĩa là một không gian thời gian hỗn mang:

Thèm ăn một chút hương man dại

Và ngủ như loài muông thú kia

Cái thèm ấy có dính dáng chút gì đó với con người tiền sử chăng? Cũng có người cho rằng, Đinh Hùng có một chút “máu xanh”, nghĩa là máu của các quan Châu, quan Lang, vùng Thượng du Bắc Viêt, vì trong thơ ông, rừng, núi, hang, động, suối, đèo, hoa cỏ hoang vu, đóng một vai trò rất quan

trọng. Song tất cả những điều ấy, cũng chỉ dùng để làm tang thêm nhan sắc của người đàn bà trong thơ ông, làm tang thêm nỗi say đắm trong lòng ông đối với các nàng thơ của ông thôi:

Ta run sợ cho yêu là mệnh số

Mặc tay em định hộ kiếp ngày sau

Vì người em có muôn phép nhiệm màu

Một sợi tóc cũng làm ta mê hoặc

Ta đặt em lên ngai thần nữ sắc

Trong âm thầm chiêm ngưỡng một làn da

Buổi em về xác thịt tẩm hương hoa

Ta sống mãi thở lấy hồn trinh tiết

Ôi cám dỗ! Cả mình em băng tuyết

Rợn xuân tình lên bộ ngực thanh tân

Ta gần em mê từng ngón bàn chân

Mắt nhắm lại để lòng nguôi gió bão

Nói tóm lại, có thể nói Đinh Hùng mới thực sự là thi sĩ của tình yêu. Tất cả thơ của ông chỉ là những lời ngợi ca tình ái, dù ở trong đó có gai sắc làm chảy máu, có những giấc mơ dữ dội, có hương trầm trên các lối đi, trời đất đều thơm tho bởi vì có em trong đó, ông yêu từ lúc chưa gặp:

Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng

Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng

cho đến lúc người không còn nữa:

Nằm trong đáy mộ chắc em sầu

Thu ơi đánh thức hồn ma dậy

Ta muốn vào thăm đáy mộ sâu

Đinh Hùng cũng là thi sĩ duy nhất cho ta thấy hình như tình yêu nối được cả đời sống và cõi chết, biến hung bạo thành dịu dàng và ngược lại:

Hỡi kỳ nữ! Em có lòng tàn ác

Ta vẫn gần, ôi sắc đẹp yêu ma

Lúc cuồng si nguyền rủa cả đàn bà

Ta ôm ngực nghe trái tim trào huyết

Đinh Hùng muốn nói gì thì nói, thơ ông chỉ có một ý nghĩa: đó là những lời tỏ tình. Hay nói theo cách nói của chính Đinh Hùng:

Ta, suốt đời ngư phủ

Thả con thuyền trên mái tóc em

buồn lênh đênh

Tuấn Ngọc